Wild Pigeon

«Çujaya belaya i ryaboy» filmi rejissyor Sergey Solovyov ijodida buriliş nuqtasi böldi.

Sergey Solovyovning taʼkidlaşiça, filmni suratga oliş ğoyasi unga Boris Ryaxovskiyning «Arxitektor Naydyonovning ösmirligi» qissasini öqigandan keyin kelgan. Bu qissa tasodifan qöliga tuşgan «Novy mir» jurnalining 1978-yil soni içida bosilgan edi; xususan, uning eʼtiborini muallif uçun maqtovli bölgan Çingiz Aytmatovning retsenziyasi tortdi. Qissa syujetidan ilhomlangan rejissyor bir kundan kamroq vaqt içida kelajak film uçun 65 sahifalik ssenariy yozdi. Keyinçalik Boris Ryaxovskiy bu afsonaning işonçliligiga şubha bildirgan. Film dastlab «Mosfilm» studiyasida suratga olinişi rejalaştirilgan edi, lekin suratga oliş uçun ruxsat söralganda rejissyor muntazam ravişda rad javobini oldi.

Agar talabalik yillaridagi dösti Boris Ryaxovskiyning şerigi Olja Suleymenov bölmaganida, film amalga oşmagan bölardi. U 1980-yillarning boşida Qozoq SSR Kinematografiya Davlat qömitasining raisi edi: u filmni «Qozoqfilm» studiyasida suratga olişni taklif qildi. Biroq rejissyorga şart qöyildi: film qozoq tilida suratga olinişi kerak edi.

Rejissyor rejasiga köra, filmning prokatiga yordam beriş uçun ssenariyga kosmonavtga aylangan katta yoşli Sedoyning allegorik roli kiritildi. Aynan öşa kunlarda kosmosda kosmonavt Vladimir Djanibekov bölgan.

Bundan taşqari, ssenariyda voqealar vaqti 1953-yildan 1946-yilga özgartirildi. Boris Ryaxovskiy buni notöğri qaror deb hisoblagan, çunki uning fikriça, 1953-yilga kelib uruşdan keyin mamlakatda odamlarning kayfiyatini keskin özgartirgan voqealar allaqaçon röy bergan edi.

Film ustida ish boşlangaç, rejissyorga filmni rus tilida suratga oliş töğrisida körsatma berildi. Şuningdek, işga «Mosfilm» ham jalb qilindi.

Film voqealar tasvirlangan Aktyubinskda suratga olingan. Lentaning katta qismi Boku şahrida, 78-maktabda, Muxtarov posyolkasida, Qoradoğ, 8-kilometrda suratga olingan. Uruşdan keyingi şaharning körinişini tiklaş uçun rejissyor saqlanib qolgan eski xonakilar va yertölalarni tanlagan. Asosiy qahramon — Ivan Naydyonov — şahar atrofidagi Aqjar posyolkasidagi şunday yertölada «joylaştirilgan». Tramvay yöllari bilan boğliq epizodlar esa Olma-Otada suratga olingan, çunki Aktyubinskda tramvay yöq edi; Bokuda maktabdagi sahnalar, taşlab ketilgan zavodda kaptarni tutiş sahnalari suratga olingan.

Vyaçeslav Ilyuşenko — Ivan Naydyonov (Sedoy)

Lyubomiras Lautsyaviçus — otasi, harbiy öqituvçi, sobiq rassom (ovozini Leonid Filatov beradi)

Andrey Bitov — Pyotr Petroviç Starsev (Pepe), pianinoçi-kompozitor, Kseniya Nikolayevnaning sobiq eri

Lyudmila Savelyeva — Kseniya Nikolayevna Starseva, sobiq aktrisa

Sultan Bapov — Murat, Naydyonovning dösti, Pepening şogirdi

Ilya Ivanov — Veniamin Jusov (Jus), tergovçi

Vladimir Steklov — Kolya (Sigan), «kaptar avtoriteti»

Anatoliy Slivnikov — «polkovnik» Pilipenko, kaptarboz

Aleksandr Başirov — Çudik, kaptarboz

Boris Olexnoviç — Martynov (Martin), keksa kaptarboz

Arkadiy Vysotskiy — Balda akasi, kaptarboz

Tatyana Ignatova — oçiq osmon ostidagi kinoteatr tomoşabini

Boris Ryaxovskiy — Rakov, kaptarboz

Vyaçeslav Kuçanov — Tuşkan, kaptarboz

Mixail Levçenko — Şutya, kaptarboz

Sergey Mildenberger — Baldaning ikkinçi akasi, kaptarboz

Andrey Filozov — Savitskiy, kaptarboz

German Şorr — Mişa Nelyub, kaptarboz

Sergey Garmaş — kosmonavt

Rejissyor — Sergey Solovyov

Ssenariy muallifi — Sergey Solovyov

Operator — Yuriy Klimenko

Rassom — Marksen Gauxman-Sverdlov

Kompozitor — Isaak Şvarts

Sergey Solovyov yozadi:

Şvarts menga «Çujoy oq va rябоy»ga butun musiqani yozib bergan edi, lekin uning kartinadagi barça musiqasini oxirgi daqiqada olib taşlaşga majbur böldim. U bu işni boşlaganida ham, men unga oçiqçasiga aytdim: bu yerda Şostakoviçning baʼzi asarlaridan foydalanişimga töğri keladi. — Bu hali usul emas, — deb xafa böldi Şvarts javoban. — Yo men musiqa yozaman, yo bu yerda mening musiqam umuman kerak emas. Buyuklar bilan teng bölmagan va maʼnosiz musiqiy jangga kiriş menga juda oğir. Nega meni unga tortyapsan?.. Sen özing aniq qaror qabul qilişing kerak, qanday qaror — bu sening işing, öğlim…

Filmda quyidagi musiqalar işlatilgan:

Bela Bartok

Lyudvig van Betxoven

Gustav Maler

Volfgang Amadey Motsart

Jon Field

Dmitriy Şostakoviç

1986 — 43-Venetsiya kinofestivali, quyidagi nominatsiyalarda ğolib: Katta maxsus mukofot — Sergey Solovyov.

1987 — Tbilisi kinofestivalida bolalar filmlari tanlovida Katta mukofot.

1987 — Jazoirdagi I Xalqaro bolalar va ösmirlar filmlari kinofestivalida eng yaxşi rejissura va operatorlik ishi uçun mukofot.

1987 — Sovet Ittifoqida «Oskar» mukofotining «Eng yaxşi çet el tilidagi film» nominatsiyasiga nomzod etib tanlandi va Amerika Kinoakademiyasiga körib çiqiş uçun taklif qilindi. Beştalik nominantlar qatoriga kirmadi.

Filmda kaptarboz Rakov rolida ssenariy asosiga qöyilgan «Arxitektor Naydyonovning ösmirligi» qissasining muallifi Boris Ryaxovskiy suratga tuşgan.

Filmning nomini Aktyubinsk kaptarboqarlar klubi olib yuradi, uni film maslahatçisi — kaptarboz Fyodor Nikolayeviç Pyxtin taşkil etgan.

Filmning köplab personajlari (Kolya Sigan, militsioner Jus, kaptarboz Rakov, maktab öqituvçisi Pepe (qissada — PePe), şuningdek Oq kaptar) qissa muallifining ösmirlik hayotidagi haqiqiy prototiplarga ega edi.

Sergey Solovyov «Assa»ga tayyorlanayotgan va «Admiral Naximov» teplohodida Qora dengiz qirğoğini suratga oliş uçun mos joy izlaş niyatida bölgan paytda, Venetsiya kinofestivaliga şoşilinç boriş zarur bölib qoldi, u yerda film nominatsiyaga tuşgan edi. Heç qanday mukofotga umid qilmagan rejissyor çiptalarini topşirib, Italiyaga jönadi. U yerda Sergey Solovyov teplohod kabinalaridan birida aynan öşa paytda bölişi kerak bölgan teplohod quruq yuk kemasi bilan töqnaşib, köplab yölovçilar bilan birga çökib ketganini bilib oldi..