«Gagralardagi qiş oqşomi» — 1985-yilda suratga olingan sovet musiqiy lirik komediyasi. Rejissyori Karen Şaxnazarov, ssenariy muallifi Aleksandr Borodyanskiy. Film şuhratli çeçyoç raqqos, 1950-yillar ommaviy sevimlisi Aleksey Beglovning taqdiri haqida. Film 1985-yilning boşida «Mosfilm» kinostudiyasining komediya va musiqiy filmlar ijodiy birlaşmasi tomonidan suratga olingan. Keng prokatga film 1985-yil 25-noyabrda çiqqan.
Film «Sovetskiy ekran» jurnali öquvçilari tomonidan «yilning eng yaxşi musiqiy filmi» deb tan olingan. Jurnal maʼlumotiga köra, prokat yili davomida filmni 12,5 million tomoşabin körgan. 1986-yilda rejissyor Şaxnazarov filmdagi musiqiy komediya janrini rivojlantirgani uçun Leninçi Komsomol mukofoti laureati bölgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Yevgeniy Yevstigneyev, Alexandr Pankratov-Chorny, Natalya Gundareva
3Syujet
80-yillarning örtalari. Çeçyoç usta, 1950-yillar sevimlisi Aleksey Ivanoviç Beglov şuhratini yöqotib, estrada…
80-yillarning örtalari. Çeçyoç usta, 1950-yillar sevimlisi Aleksey Ivanoviç Beglov şuhratini yöqotib, estrada jamoasida kiçik lavozimda — repetitor bölib işlaydi. U yolğiz va kambağal yaşaydi, ammo şaraf, qadr-qimmat va kasbiga sadoqat haqida qatʼiy qaraşlarga ega. Balet ustozi Fomenko boşçiligidagi jamoa maşhur estrada qöşiqçisi Melnikova iştirokida yangi konsert dasturini tayyorlaydi. Jamoadagi munosabatlar oson keçmaydi, nizolar yuzaga keladi. Bir kuni Beglovning oldiga Vorkutadan kelgan yigit Arkadiy keladi; u sirkda malakasiz lavozimda işlaydi. U Beglovdan çeçyoka raqsini örgatişni söraydi. Birinçi darsning özidayoq maʼlum böladiki, Arkadiyning yurişi nihoyatda xunuk, ritm tuyğusi yöq va oyoği ikki joyidan singan.
Beglov «Musiqiy panorama» telekörsatuvining «Unutilgan nomlar» ruknini tomoşa qiladi. Unda uning haqida gapiriladi, çiqişi körsatiladi, ammo oxirida boşlovçi Beglov vafot etganini eʼlon qiladi. Aleksey Ivanoviç Arkadiy bilan birga Beglov tirikligini xabar qiliş uçun televideniyega keladi.
Beglovning oldiga katta qizi keladi; u bilan ona ança vaqt oldin ajraşgan edi. Aleksey Ivanoviçni hayratga solib, Lena undan öz töyiga kelmaslikni söraydi, çunki uning haqiqiy otasini heç kim bilmaydi, otа deb ögay otasini hisoblaşadi. Şu orada mebel dökonida sotuvçi Beglov vafot etgani bahonasida, u tanlab qöygan divanni boşqa xaridorga sotib yuboradi. Bu voqealar Beglovda infarktga olib keladi.
Arkadiy stepni taşlab uyiga qaytişga qaror qiladi. U xayrlaşiş uçun Beglovning kasalxonasiga kiradi va televizor olib keladi. Ular birga tomoşa qilayotgan telekörsatuvda Beglovning ölim haqidagi xabari rad etiladi va uning konsert çiqişi namoyiş etiladi. Beglov Gagralarda, dam oliş uçun qizi bilan kelgan qiş oqşomida qanday stepga tuşganini gapirib beradi va umrining qolgan qismini şu oqşomda yana öşa joyda böliş uçun bergan bölardi, deydi. Öşa oqşomni xayolida qayta körgaç, Beglov Arkadiyning qölida vafot etadi.
Arkadiy böş Madaniyat uyiga kirib, isitiş maşqlarini bajaradi va stepni raqsga tuşadi.
4Suratga oliş guruhi
Boş rejissyor: Karen…
Boş rejissyor: Karen Şaxnazarov
Ssenariy muallifi: Aleksandr Borodyanskiy, Karen Şaxnazarov
Boş operator: Vladimir Şevtsik
Boş rassom: Valeriy Filippov
Bastakor: Anatoliy Kroll
Qöşiqlar matni muallifi: Leonid Fadeyev (ijrosi Larisa Dolina)
Musiqa: «Melodiya» instrumental ansambli, «33 1/3» rok guruhi
5Yaratiliş tarixi
«Gagralardagi qiş oqşomi» Şaxnazarov va Borodyanskiyning oldingi filmining davomi sifatida paydo bölgan. Boş…

«Gagralardagi qiş oqşomi» Şaxnazarov va Borodyanskiyning oldingi filmining davomi sifatida paydo bölgan. Boş qahramon Aleksey Ivanoviç Beglovning prototipi çeçyoç Aleksey Bystrov bölgan; u «Biz jazdanmiz» filmi suratga olinayotganda stsenalar böyiça step maslahatçisi bölib işlagan. Film suratga olinayotgan paytda Bystrov vafot etdi. Uni dafn etişganda maʼlum böldiki, ötmişda u SSSRdan taşqarida ham tanilgan maşhur raqqos bölgan hamda Stalinning sevimlisi bölgan. Yoşligida u A. V. Aleksandrov nomidagi Qizil bayroqli qöşiq va raqs ansamblida işlagan, 1949-yilda Budapeştda bölib ötgan II xalqaro balet artistlari tanlovining laureati bölgan, Eddi Rozner Moskva jaz-orkestri bilan çiqiş qilgan. Sahnadan ketgaç, estrada-sirk bilimyurtida öqituvçi bölib işlagan. U, şuningdek, filmda yoşligidagi boş qahramonni ijro etgan Arkadiy Nasirovning ustozlaridan biri bölgan. Uning taqdiri film syujetining asosi bölgan, Bystrovning biografiyasi esa filmni yaratganlar tomonidan qayta tiklangan va öylab topilgan.
«„Jaz“ni suratga olib bölgaç, çeçyoç hayotini qayta tiklay boşladik, uning taqdiri qanday keçişi mumkinligini öylab topdik. Şunday qilib „Gagralardagi qiş oqşomi“ paydo böldi. Film çiqqaç, menga bir ayol qönğiroq qildi: „Men siz bilan uçraşişni juda istardim. Siz göyo mening otam haqida film suratga olibsiz“. U hatto otasi bizning studiyada işlaganini bilmasdi. Uning ota-onasi ajraşgan edi. Biz ayol bilan uçraşdik, u bunday tasodifdan öziga kela olmadi. Bu şunçaki mistika», — Karen Şaxnazarov.
Filmdagi boş qahramon qizi bilan boğliq voqeani Elena Setunskaya, Karen Şaxnazarovning rafiqasi taklif qilgan: birinçi marta turmuş qurayotganida u otasini töyiga taklif qilmagan.
Beglov rolini Yevgeniy Yevstigneyev ijro etgan (bu rol uçun Oleg Yefremov, Yevgeniy Leonov va Pyotr Şçerbakov ham sinovdan ötgan). Rol ustida işlaş davomida Yevstigneyev step darslarini olgan (bir neçta epizodlarda uning örnida Vladimir Kirsanov raqs tuşgan).
Nataliya Gundareva ijro etgan qöşiqçi Irina Melnikovaning prototipi Alla Pugaçyova bölgan; dastlab rol unga taklif etilgan, ammo qöşiqçi rad etgan.
Aleksey Bystrov işlagan sobiq Eddi Rozner orkestri bir paytlar Anatoliy Kroll boşqargan «Sovremennik» bigbendining asosini taşkil etgan; Kroll ham filmda rol öynagan.
Kartina Moskvada («Mosfilm» köçalari va pavilyonlarida, Tsvetnoy bulvaridagi sirkda), Gagralarda va Odessada suratga olingan. Film operatori Vladimir Şevtsik suratga oliş nuqtalaridan birini Sfinks dekoratsiyasining «boşi» ustiga örnatgan.
6Qöşiqlar
«Asalari va kapalak» yoki «Asalari va kuya» (asl nomi «Lʼabeille et le papillon») qöşiğini 1950-yillarda…

«Asalari va kapalak» yoki «Asalari va kuya» (asl nomi «Lʼabeille et le papillon») qöşiğini 1950-yillarda fransuz xonandasi Anri Salvador yozgan va ijro etgan. Öşa yillarda SSSRda u ança maşhur bölgan (rus matni muallifi — Yu. Tsenin, ijroçi — Nikolay Nikitskiy), ammo bu qöşiq yangragan birinçi film «Gagralardagi qiş oqşomi» bölmagan. «Daraxtlar katta bölganda» (1962) filmida bu kuy raqs keçasi epizodida işlatilgan.
«Döstlik» qöşiğini 1930-yillarda maşhur xonanda Vadim Kozin ijro etgan. Asl nusxada ikki kupletdan keyin refrenda quyidagi sözlar keladi:
Biroq film mualliflari ikkinçi kupletdan keyingi misralarni özgartirişgan:
Qöşiq Larisa Dolina va Vladimir Şevtsik ijrosida yangraydi.
Şuningdek, filmda «Mening Vasyam» (musiqasi O. Feltsman, sözlari G. Xodosov) qöşiği Nina Dorda ijrosida va «Tinç suv» («Yigitça») qöşiği Pavel Gofman hamda Eddi Rozner orkestri ijrosida eşitiladi.
7Tanqid
1985-yilda «Kinotomoşabin yöldoşi» jurnalining dekabr sonida kinotanqidçi Andrey Zorkiy xulosaga keldiki,…

1985-yilda «Kinotomoşabin yöldoşi» jurnalining dekabr sonida kinotanqidçi Andrey Zorkiy xulosaga keldiki, «50-yillar kuylarini va musiqiy modasini tiklaydigan» «Gagralardagi qiş oqşomi» Şaxnazarovning oldingi «Biz jazdanmiz» filmining, 20-yillarda sovet jazining şakllanişi haqidagi, davomi sifatida öziga xos ahamiyatga ega.
1986-yilda «Sovetskiy ekran» jurnalining fevral sonida kinotanqidçi Andrey Zorkiy «nafaqadagi raqqos» va «şogird böla olmagan yigit» dueti orqali mualliflar sanʼatkor va inson qadri, sanʼatga xizmat qiliş etik tamoyillari haqidagi fikrni yetkazganini taʼkidladi.
8Hujjatli kino
«Gagralardagi qiş oqşomi». Çeçyoda asosiysi — kuraj!. «Kino haqida kino» turkumidagi hujjatli film. Muallifi:…
«Gagralardagi qiş oqşomi». Çeçyoda asosiysi — kuraj!. «Kino haqida kino» turkumidagi hujjatli film. Muallifi: Aleksandr Kazakeviç. «Studiya „Neofit“» MÇJ. 2020-yil. 2020-yil 18-yanvar. 35 daqiqa. Rossiya-Madaniyat.
Matn: maqola tarjimasi «Зимний вечер в Гаграх» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.