Zabriskie Point

Film talabalar guruhining universitetda ötirib, özlarining huquqlari uçun kuraşiş maqsadida inqilobiy harakat yaratiş haqida suhbatlaşişi bilan boşlanadi. Ularning suhbatidan maʼlum bölişiça, kuraşni afroamerikalik talabalar boşlagan, ammo endi unga “oq tanlilar” ham qöşilmoqçi, şuning uçun guruh ham köproq talabalarni jalb qiliş uçun tarğibot usullari haqida öylaydi, çunki ular hokimiyatga jiddiy qarşilik körsatişga tayyor. Harakat yetakçisi bölgan qizlardan biri aytişiça, ular hokimiyat eşitişi uçun allaqaçon qonuniy çoralarni (ariza va hokazo) sinab körişgan, ammo “heç narsa çiqmadi”. U “mamlakatimiz faşizmga yuz tutmoqda” deydi va universitetni yopişga çaqiradi. Afroamerikalik talabalardan biri aytadiki, odam bilan faqat uning öz tilida gaplaşiş mumkin, agar uning tili qurol tili bölsa, unga xuddi şu tarzda javob beriş kerak. Undan ölişga tayyormisan, deb söraşadi. U “qora tanlilar” öz huquqlari uçun kuraşda ölgan va hozir ham ölmoqda, agar ular bu harakat boşida turgan bölsa, buning sababi ular buning uçun qonlari bilan tölov qilayotganlari va taslim bölmoqçi emasligidir, deb javob beradi. Mark butun muhokama davomida heç narsa demaydi va voqealarga heç qanday qiziqiş bildirmaydi. Afroamerikalik talabaning sözlaridan keyin u örnidan turib: “Men ham ölişga tayyorman… lekin zerikişdan emas”, — deydi va auditoriyani tark etadi. Yiğilganlar norozilik bildira boşlaşadi, ammo Markning xonadoşi hammani tinçlantirib, uning “öz odam” ekanini, şunçaki hali inqilobiy harakatni qöllaş-qöllamasligini aniqlamaganini aytadi.

Keyin Mark xonadoşi bilan maşinada ketadi (uni talabalar namoyişi böladigan joyga olib boradi). U anketa töldiradi, bu orqali ommaviy hibsga oliş holatida politsiya bölimidan oldinroq çiqarib yuborilişi mumkin. Mark bu harakatni tanqidiy baholaydi va aytadi: “Mağlubiyatga umid qilmaydigan kuningiz kelganda, men sizlarning harakatingizga qöşilaman”. Dösti, köp odamlar uçun harakatda qatnaşiş yoki qatnaşmaslik masalasi hatto turmaydi, çunki bu ular uçun “hayot-mamot masalasi”, deb javob berganda, Mark aytadi: “Gap ham şunda. Bu jiddiy, bu öyin emas!”. Uning dösti namoyişdagi boşqa iştirokçilar bilan birga hibsga olinadi. Ular orasida faqat talabalar emas: politsiyaçi hibsga olingan kattalar yoşdagi erkakdan kasbini söraydi va u tarix professori ekanini aytadi. Bayonnoma tuzayotgan politsiyaçi aytadi: “Bu juda uzun. Yozamiz: „klerk“”. Erkak köp hibsga olinganlarga tibbiy yordam kerakligini aytadi, politsiyaçi esa javob beradi: “Siz şifokor ekanligingizni aytmagan edingiz”. Mark döstini olib ketiş uçun bölimga keladi, politsiyaçilardan uni kafolat evaziga çiqariş yoki boşqa yöl bilan olib çiqiş mumkinmi, deb söraydi, lekin uni içkariga kiritişmaydi. Dösti uni körib qöl silkitadi. Mark esa undan biror narsa bilan yordam bera olasmi, deb baqiradi. Şunda politsiyaçi uning oldidagi panjarani oçadi, göyo döstiga ötkazayotgandek, ammo şu tarzda uni aldab, orqasidan panjarani yopadi, qöllarini qayirib, uni ham hibsga oladi. Bayonnoma uçun yigitdan ismini söraşadi va u: “Karl Marks”, deb javob beradi. Ammo politsiyaçilar (talabalar ularni doim “çöçqalar” deb ataşadi) hazilni tuşunmaydi va ismni şunday qilib kartotekaga yozib qöyadi.

Söngra Mark boşqa dösti bilan qurol dökoniga keladi, u yerdan endigina xarid qilib çiqqan politsiyaçilar çiqadi. Avvaliga sotuvçi ularga qurol sotib oliş tartibini tuşuntiradi: qurol bir neça kundan keyin beriladi, şu kunlar davomida yigitlarning sudlanganligi tekşiriladi. Ammo Mark sotuvçini işontiradi, bu qonunlar tinç davrda amal qiladi, hozir esa ularda kutişga vaqt yöq, ularga öz-özini himoya qiliş va “ayollarimizni himoya qiliş uçun” pistoletlar kerak. Sotuvçi rozi bölib, ularga pistoletlar sotadi, va hammasi ham eng kiçik kalibrli emas. Boşqa sotuvçi ularga qonunga köra uy-joyini himoya qilişi mumkinligini aytadi. Şuning uçun “agar hovlida birovni otib taşlasangiz, uni içkariga sudrab olib kiring (uyga)”.

Mark xonadoşlari bilan radio tinglaydi. Diktor aytadiki, yana 25 nafar talaba va 3 nafar professor hibsga olingan va “talabalar tartibsizliklariga çek qöyiş vaqti keldi”. Şunda Mark borib, universitetda nima bölayotganini öz közi bilan körişga qaror qiladi.

Köçalarda tartibsizliklar, talabalar “Hokimiyat (kuç) xalqqa!” degan şiorni baland ovozda aytmoqda. Ish taşlaşni bostirişda qurollangan politsiyaçilarning butun bir otryadi iştirok etadi. Köplab talabalar yaralangan. Ular qonga botgan oq latta bayroq singari kötarişadi.

Baʼzi talabalar universitet binosiga yaşirinib, u yerda qurol bilan ötirişadi. Ular politsiyaçilarning çiqiş haqidagi buyruğiga eʼtibor bermaydi, şunda ularni xonadan gaz bilan “tutun çiqarib” haydaşadi. Talabalar çiqib yugurganda, politsiyaçi ulardan birining qurolini köradi va uni öldiradi. Mark bularning hammasini uy devori orqasidan köradi. Qotillik sodir bölganda, u qurol uçun qölini çözadi, politsiyaçini otiş uçun, ammo kimdir uni oldinga ötadi va politsiyaçi yiqiladi (keyinçalik bilib olinadiki, u öladi). Mark qoçib ketadi.

U döstiga qönğiroq qiliş uçun ovqatxonada töxtaydi. U yerda ikki semiz erkak har biri öziga katta sendviç sotib olişyapti. Mark bularga oç közlari bilan qaraydi. U xonadoşiga qönğiroq qiladi va u kimdir uni yangiliklarda körganini aytadi. Mark trubkani qöyib, oşpazdan sendviçni qarzga berişni söraydi. Lekin u javob beradi: “Sizga işonmayman degani emas… lekin agar sizga işonsam, dunyodagi barça odamlarga işonişim kerak bölardi”. Mark: “Siz haqsiz”, — deydi va ketadi.

Mark köça böylab yurib, osmonda uçib ötayotgan samolyotga qaraydi. Yöl yonidagi katta plakatda reklama yozilgan: “Keling, bularning hammasidan qoçaylik” (Letʼs get away from it all). Mark şaxsiy yengil samolyotlar töxtaş joyiga kirib, ulardan birini öğirlaydi. U şahar taşqarisiga uçib ketadi va çöl ustidan uçib ötayotib, Dariya minib ketayotgan maşinani köradi. U “noz qilişni” boşlaydi, maşina kapoti ustidan past uçadi. Avvaliga qiz nima bölayotganini tuşunmaydi. U bezori samolyotga qaraş uçun maşinadan çiqib yuguradi. Şunda Mark osmondan unga katta qizil futbolka (özinikini emas) taşlaydi va qiz u bilan tanişmoqçi ekanini tuşunadi. Şu tariqa ularning yöllari kesişadi.

Dariya hippi madaniyati vakili: giyohvand moddalar çekadi, erkin sevadi, faqat ovqatga pul kerak bölganda işlaydi. Şunday qilib, biror idorada kotibani almaştirib, u “Quyoş qumtepalari” kompaniyasi rahbari Li Allen bilan tanişadi, bu kompaniya çöl yerlarini obodonlaştiriş va ularning örnida kurort mehmonxonalari quriş bilan şuğullanadi. Şu tanişuvdan keyin Dariya Allenning kotibasi böladi va, taxminan, uning sevgilisi.

Bir kuni u ishi bilan Allenning Feniks şahridagi uyiga boradi, u yerda “Quyoş qumtepalari” kompaniyasi vakillari va investorlar örtasida ish yiğilişi böladi, ular sarmoya hajmi haqida bahslaşmoqda. Yölda Dariya bir tanişi aytgan kiçik şaharçani izlaydi, u göyo “bu meditatsiya uçun ajoyib joy”. U şaharning nomini eslay olmaydi va Allenga qönğiroq qilib, keçikişini va Fenikska vaqtida yeta olmasligini aytadi. Allen biroz xavotirga tuşadi, u qayerdaligini söraydi, lekin u javob beradi: “Yöq, aks holda sen mening orqamdan vertolyot jönatasan”. Allen telefon suhbati uçun tölaşni taklif qilganda, u aytadi: “Feniksda uçraşgunça”, — va trubkani qöyadi. Qönğiroq qilgan yöl yoqasidagi kafe egasi unga u izlayotgan şaharda ekanini aytadi. U Dariyaga Jeyms Pattersonga öxşaş odam kerakligini taxmin qiladi. Kafe egasi aytadi, bu odam xayrixohlik qilişga qaror qilib, Los-Anjelesdan (ruhan) töliq soğlom bölmagan beqaror bolalarni tarbiyalaş uçun olib kelgan. Erkak aytadi: “Agar ular Los-Anjelesda kerak bölmasa, nega ular bu yerda kerak bölişi kerak?”. Uning fikriça, “bu şahar uçun halokat” va Jeyms öz harakatlari bilan “Amerika tarixining bir bölagini yöq qiladi”, çunki bolalar şaharga zarar yetkazmoqda. Uning sözlarini tasdiqlagandek, kafe derazasiga 8—10 yoşli öğil bolalar tödasi tomonidan otilgan toş uçib keladi. Dariya ularning ortidan boradi, gaplaşib, Jeyms haqida söramoqçi böladi. Lekin ular avvaliga undan qoçadi, keyin esa qizni örab olişadi va bolalardan biri uning dumbasiga tegib körişga ruxsat söraydi. U söraydi: “Siz aniq bilasizmi, u bilan nima qiliş kerakligini?”. Bolalar bilişlarini aytib, unga yopişişni boşlaşadi, Dariya vahimaga tuşib qoçib ketadi. U maşinaga ötirib, Feniks tomon yölini davom ettiradi, şu paytda Mark samolyotda uning ustidan “hujum” qiladi.

Dariya Mark — Los-Anjelesda samolyotni öğirlagan öşa odam ekanini tuşunadi, uni yangiliklarda eşitgan edi. Şunga qaramay, u uni olib ketişga rozi böladi. Ular samolyotni çöldagi yoqilği quyiş şoxobçasida qoldiradi. Yigit-qizlar Zabriski-poyentga yetib boradi — 5—10 million yil avval köllar bölgan, keyinçalik ular quriб ketgan va hozir u yerda faqat qum va turli tuzli jinslar qolgan joy. Mark va Dariya muloqot qilişadi, u giyohvand modda çekadi, u esa rad etadi va uni giyohvand modda isteʼmol qilmaydigan yigitni olib ketişga bardoş bergani uçun minnatdorçilik bildiradi. Dariyaning savollariga Mark javob beradi, u talabalar guruhiga unçalik yaqin bölmagan, çunki ularning suhbatlari unga zerikarli tuyulgan, ammo bir paytda kim tomonda ekaningni hal qiliş kerak bölib qoladi. Dariya tomonlar köp ekanini, faqat “qahramonlar yoki yovuzlar” emasligini aytadi. Mark şunga javoban, agar yovuzlarni yovuz sifatida qabul qilmasak, ulardan qutulib bölmasligini aytadi. Dariya dunyo manzarasini şu narsa özgartira oladimi, deb söraydi. Mark esa: “Nega ham yöq? Sen undan yaxşiroq narsani öylab topa olasanmi?”, — deydi.

Ular çölda sayr qilişadi va Dariya bu yerda tinç ekanini aytadi. Mark uni tuzatadi: “Bu yerda hamma narsa ölik”. Şunda Dariya hazil tariqasida unga “ölim” öyinini öynaşni taklif qiladi: u çölning bir çetida, u esa boşqa çetida turadi. Bir-biriga yaqinlaşganda har biri tirik mavjudotlarni öldirişi kerak (“kaltakesaklar va ilonlardan boşlaymiz, keyin siçqon va quyonlarga ötamiz”). Ğolib köproq öldirgan böladi, ğolib esa mağlubni öldiradi. Mark umuman heç qanday öyin öynaşni xohlamasligini aytadi.

Şuningdek, suhbat davomida Dariya odamlar ösimliklar kabi bir-birlarining miyalariga fikr joylaştirişni örganganlarida qançalik yaxşi bölardi, degan fikrni bildiradi. Şunda ular barça qayğuli xotiralarni olib taşlab, örniga baxtli bolalik va ğamxör ota-onalar haqidagi yaxşi xotiralarni “ekişlari” mumkin edi. “Ha, öşa dahşatli narsalarni unutiş uçun”, — deb qöşimça qiladi Mark. Ular çölda yugurib, qiçqirib, zavq bilan öynaşadi. Mark söraydi, Dariya qayerga bormasin, u bilan birga böladimi. Ammo ikkalasi ham bu suhbatning jiddiy emasligini tuşunadi. Mark va Dariya qumda sevişadi. Ekranda şu joyda sevişib yurgan boşqa yoşlarning kadrlari körsatiladi.

Qahramonlar çölni tark etmoqçi bölişganda, birdan politsiya maşinasini körişadi. Mark hojatxona kabinasi orqasiga yaşirinadi, Dariya esa politsiyaçi bilan gaplaşgani boradi. U bir-ikki savol beradi va ketmoqçi böladi. Şu paytda Mark qurolning çaqmoğini kötaradi va kabina orqasidan politsiyaçini otmoqçi böladi. Dariya buni köradi va politsiyaçini öz tanasi bilan tösadi. U ketadi.

Qiz Markning oldiga qaytadi. U Mark talabalar ish taşlaşi paytida politsiyaçini öldirgan odam bölişi mumkinligidan şubhalanadi, çunki radioda uning oq tanli ekanini eşitgan edi. Ammo Mark bu uning ishi emasligini aytadi va Dariya unga işonadi. Ular samolyot qoldirilgan şoxobçaga qaytişadi. U yerda işlaydigan keksa erkak bilan birga samolyotni böyaşadi, unga ayollar kökraklari, erkaklik aʼzosi va “Uruşga yöq”, “Dollarlarga tupuraman” kabi şiorlarni çizişadi.

Dariya Markni u bilan birga ketişga va Los-Anjelesga qaytmaslikka taklif qiladi. Ammo Mark begona samolyotni şunçaki olib, qaytarmasdan, hatto “rahmat” ham demasdan ketişga haqqi yöqligini aytadi. Qahraman qizga samolyotni şahardan uzoqroqqa qöyişini va yaşirinişga ulgurişini vaʼda qiladi. Ular xayrlaşadi.

Mark Los-Anjelesga, öşa avtoturargohga, qayerdan samolyotni öğirlagan bölsa, öşa yerga qaytib keladi. U yerda uni politsiya va jurnalistlar kutib turişadi. Avvaliga samolyot öziga atrofidagi politsiya maşinalaridan “qoçişga” urinadi, şunda politsiyaçilar öq uzadi. Ular kabinaga yaqinlaşganda, Mark ölik holda topiladi.

Dariya bu haqda radiodagi yangiliklardan eşitadi. U Feniksdagi Allen uyiga boradi. U yerda hovuz yonida dam olayotgan ayollarni köradi (taxminan, muzokaralarda qatnaşayotgan erkaklarning döstlari/xotinlari), erkaklar esa uy içida ish masalalarini muhokama qilişadi. Dariya uy atrofidagi hududni aylanib, buloqdan toşlar böylab oqayotgan suvni köradi. U suvga qarab, Mark uçun qayğurib, yiğlay boşlaydi va nam toşlarga yopişib, yiğlab turadi.

Keyin u uyga kiradi. Allen uni körib, quvonç bilan kutib oladi va unga ajratilgan xonada kiyinib kelişni aytadi. Dariya ikkilanib xona eşigini oçadi, lekin uni yopib qöyadi. Keyin uning yonidan hindistonlik ayol ötadi, kiyimidan qarab, bu uyda xizmatçi bölsa kerak. Dariya bir neça soniya uning ortidan qarab turadi, keyin joyidan qözğalib, uyni tark etadi va ketmoqçi böladi.

Maşina yonida turganda u orqasiga qaraydi va uyning portlaşini tasavvur qiladi.