3rd Rock from the Sun

Şouning syujeti musofirlarning tadqiqot ekspeditsiyasi atrofida aylanadi: ular Ogayo ştatidagi uydurma Ruterford şahrida oddiy inson oilasi hayotini keçirişga harakat qiladi, uy mansardasida ijaraga olingan xonadonda yaşaydi. Komediya qahramonlar duç keladigan vaziyatlar komikligiga asoslanadi: ular inson jamiyatini örganişga va inson tanasiga joylaşib, bu holatni anglaşga urinadi. Vaqt ötişi bilan ular Yerga moslaşadi va şaxsiy hayoti ularni vazifadan köproq band qila boşlaydi.

Ekspeditsiya boş qömondoni Dik Solomon (Jon Litgou) oilaning boquvçisiga aylanadi va Pendelton universitetida fizikadan dars beriş uçun işga joylaşadi. Axborot ofitseri Tommi (Jozef Gordon-Levitt)ga öspirin tanasi tegadi; u maktabga, keyinroq kollejga boradi. Xavfsizlik ofitserlari STalli (Kristen Jonston) va aloqa ofitseri Garri (Frenç Styuart) esa öttiz yoşdan oşgan bölib, uyda yaşaşga va tasodifiy işlar bilan kun keçirişga majbur.

Solomonlar köpinça özlarining musofir (va odatda körinmaydigan) boşliği — Katta Gigant Boş bilan boğlanib turadi. Uning topşiriqlari Garri orqali uzatiladi; u kutilmaganda (köpinça noqulay vaziyatlarda) qotib qoladi, antenna vazifasini bajaruvçi qöllarini kötaradi va baland ovozda deydi: «Katta Gigant Boşdan xabar qabul qilindi».

Köplab hazillar musofirlar qabul qilgan qiyofa bilan ularning odatlari örtasidagi nomuvofiqlikka asoslangan. Dik donişmand ota va oila boşliği rolига töğri kelmaydi: u manmansiragan, egoist, jizzaki, ğalati va köpinça mutlaqo kulgili. Sallining jozibali taşqi qiyofasi ortida xavfsizlik ofitserining mohiyati yaşiringan: u qöpol, özini körsatuvçi va tajovuzkor. Tommi guruhdagi eng katta yoşli, uning donoligi va hayotiy tajribasi unga pubertat davridagi öspirin rolini qabul qilişga imkon bermaydi. Ğalati Garrigagina Yerda yaxşi bölayotgandek tuyuladi, lekin u boşqalardan ham ğalatiroq — buni uning içki qabul qilgiç işga tuşadigan lahzalari ham körsatadi.

Deyarli barça epizodlarda Solomonlar oilasi Yer madaniyatiga kirişda va inson odatlarini tuşunişda qiyinçiliklarga duç keladi. Yer haqidagi dastlabki tasavvurlari ham ularning asosiy tajriba manbai bölgan televideniye tomonidan buzib körsatilgan.

Ularning musofirlik tabiati haqidagi maʼlumotlar kam va ziddiyatli; aniq maʼlum bölganidek, ularning oldingi hayoti inson hayotiga xos his-tuyğular va murakkab munosabatlardan mahrum edi. Öz haqiqiy holatida ular jinssiz bölib, poçta orqali bir-biriga genetik material solingan qutilarni yuborib, nasl davom ettiradi. Katta Gigant Boş kabi rahbarlar saylanmaydi, ular xatosiz deb tan olinadi (aslida ularning sayyorasida siyosatçilar sifatida faqat ulkan olov şari hujumidan qoçib qutula olganlar tanlanadi). Şunday qilib, nizolar va hayajonlarga töla Yerdagi hayot Solomonlar uçun çidab bölmas darajaga yetadi, ular esa bunga deyarli bardoş bera olmaydi.

Baʼzi epizodlarning mazmunida kino va telekörsatuvlar syujetlariga mehribon işoralar bor. Masalan, «Papa Dikni biladi» epizodida Garri öz vazifasi uzatuvçi ekanini bilib, «aqldan ozadi» va «Sababsiz isyon» filmidagi Jimning qizil kurtkasini aynan öxşatib kiyib oladi, «Siz meni bölaklarga bölyapsiz!» deb baqiradi va barda «tovuqça» öynaş uçun baquvvat yigit bilan tortişadi (lekin oxir-oqibat u şunçaki KFCʼdan grill tovuq sotib oladi). «Dikning katta gigant boş oğriği» epizodida aviareysdan keyin Dik va Katta Gigant Boşning samolyot qanotida nimadir körgani aytiladi; bunda Uilyam Şatner ham, Jon Litgou ham «Sumerkiy zona» (The Twilight Zone) filmida (biri asl nusxada, ikkinçisi remeykda) qanotda gremlinni körgan yölovçi rolini öynagan. Boşqa bir epizodda şapaloqlar sahnasi bor, unda Dik va Sally «Xitoy mahallasi» (Çinatown) filmidan kadrni takrorlaydi: «U mening qizim; mening singlim; mening qizim». «Musofirlar çodir tikganda» epizodida Meri va Solomonlar tabiatga şoşilinç sayohatga çiqadi. Dikni yovvoyi skautlar guruhi asir oladi va u darhol ularning mahalliy körinişini oladi, yuzini böyab, «Dahşat» deb takrorlaydi, худди «Qiyomat yöli» (Apocalypse Now) filmidagi Marlon Brando qahramoni kabi. Sokin kinoga «salom» sifatida Sally bir epizodda taxtani yelkasiga qöyib, bir yoqdan ikkinçi yoqqa buriladi; Tommi ulgurib çetga ötadi, Garri esa zarba oladi.

Vaqti-vaqti bilan musofirlarning xususiyatlari va ularning öz dunyosidagi hayoti haqida eslatmalar beriladi; ular birgalikda serialning umumiy tarixini taşkil etadi. Oilaning har bir aʼzosining haddan taşqari soddadilligi musofir mohiyatiga xos bölgan maxsus malakalardan biri bilan töldiriladi.

Dik fizika böyiça bilimlari bilan öğli Tommidan ança orqada bölsa-da, bu Yerning yetakçi olimlarini uning yonida noqobil körsatişga xalaqit bermaydi; natijada Dik öz sohasida hurmatga sazovor böladi, garçi bolalarça xatti-harakatlari bor bölsa ham. Bir epizodda Dik Stiven Hokingning «Vaqtning qisqaça tarixi» kitobidan virtual zarraçalar haqidagi parçani öqir ekan, töxtovsiz kulib yuboradi. Biroq köpinça Dik oilaning boşliği bölişga eng kam asosga ega aʼzo sifatida tasvirlanadi. Masalan, Sallyning nafaqat jozibali qiyofasi, balki ajoyib kuçli, aʼlo jismoniy şaklga ega ekspeditsiya aʼzosi sifatida körsatilişi, özidan ança katta erkaklar guruhlari bilan kuraşib, ularni yengişi ham mumkinligi körsatiladi (hatto bunga hojat bölmasa ham).

Xuddi şunday, inson jamiyati haqida keng bilimga ega bölgan Tommi xotiradan kerakli maʼlumotlarni darhol oliş qobiliyatiga ega bölib öqitilgan, bu töğri qarorlar qabul qilişga unçalik yordam bermaydi, lekin unga aʼloçi bölib qoliş imkonini beradi.

Garri eng qiziqarli qahramon: u hatto Solomon uçun ham yovvoyi xulqli, izçil emas va aqliy zaiflik çegarasidagi holatda (bu, bayon qilinişiça, boşidagi öz sayyorasi bilan aloqa uçun mikrosxema tufayli). Lekin qandaydir tarzda bu holat uni juda jozibali qiladi va butun oila içida sanʼatga isteʼdodli yagona aʼzo sifatida körsatiladi: u barça sanʼat turlarini biladi, hatto musiqa va teatrni ham; u, ayniqsa portretçi va karikaturaçi sifatida juda isteʼdodli rassom sifatida tasvirlanadi, garçi öz ijodiy ğoyalarini söz bilan tuşuntira olmasa ham (aslida har qanday ğoyalarini ham), bu esa uning sanʼat orqali pul topiş urinişlariga çek qöyadi.

Dikning ehtiroslaridan biri rassomçilik, sahna, musiqa yoki boşqa biror narsani egallaş istagi böladi, lekin u bularning barçasida muvaffaqiyatsizlikka uçraydi va ayni paytda özi layoqatsiz hisoblangan narsada, aqli ança past körinadigan Garrining qanday qilib muvaffaqiyat qozonayotganini tuşuna olmaydi.

Har bir musofir syujet rivojlanişi bilan odamlar bilan turli munosabatlarga kiradi. Avvalo, eʼtibor Dikning ehtirosli sevgisiga qaratiladi — uning kafedrani birga işlatadigan antropologiya professori Meri Olbraytga bölgan munosabatiga. Meri ğam-taşviş, himoyasizlik va keskinlikni körsatadi, bu inson örganiş yillari va ota-onasi bilan beqaror munosabatlar tufayli şakllangan, lekin Dik soddadil va ğamsiz samimiyligini saqlab qoladi, aynan şu narsa Meriyni unga jalb qiladi.

Sallyning ham doimiy hamrohi bor — bu Don Orvill, semirgan va noqobil politsiya ofitseri, u Solomonlarning turli qoidabuzarliklari uçun uşlaşiga töğri kelgan bir neça holatdan keyin Sallyga ergaşişni boşlagan. Bu juftlikning dialoglari asosan öttizinçi yillardagi detektiv filmlar uslubida ötadi.

Tommi uzoq vaqt Avgusta Leflar ismli qiz bilan munosabatda bölgan; qiz unga osongina taʼsir ötkazgan va natijada uni tark etgan, keyinroq esa u Alisa Stradvik bilan teng huquqli munosabat örnatgan.

Garri uy egasi qizi Viki bilan uçraşadi. Ularning munosabatlari köpinça juda melodramatik sahnalarga aylanadi. Garri, özini joziba sohasida körsata olmasa ham, Yerga kelgan, erkaklarga qimmatbaho buyumlar sovğa qildirib, uni vayron qilmoqçi bölgan öldiruvçi darajada çiroyli venerlik qizlardan birini fitnani buzib, uni yöldan ozdirişga muvaffaq böladi.

Köpçilik qahramonlar uçun munosabatlar aralaşib ketadigan payt keladi. Meri va Tommi örtasidagi ğalati mehr qisqaça körsatiladi, bu ularning ijtimoiy fanlarga va inson örganişga bölgan umumiy iştiyoqiga asoslangan; lekin Tommi Meriyni Dikka qoldirişni afzal köradi. Dikning kotibasi Nina, uning komik şerigi, Garri bilan qisqa muddatli aloqada böladi.

Butun davomida «Third Rock from the Sun» da tört asosiy rol — Dik, Sally, Tommi, Garri ijroçilaridan iborat doimiy ansambl saqlanib qoldi. Tommidan taşqari, barça ijroçilar olti mavsumning har bir epizodida iştirok etgan. Bundan taşqari, film davomida yana bir neça asosiy qahramonlar paydo böladi va ketadi, ularni köplab mehmon «yulduzlar» va epizodik rollar töldiradi. Uçta asosiy erkak qahramon ismlari «Tom, Dik va Garri» degan barqaror ingliz iborasini takrorlaydi, bu tasodifiy odamlarni, birinçi uçragan kişilarni anglatadi.

Dik Solomon (Jon Litgou). Ekspeditsiyaning Yerga boş qömondoni va rahbari. Ajablanarlisi şundaki, oila boşliği rolига qaramay, u butun tarkibdagi eng yoshi va köpinça eng bolalarça xulqli böladi. Ruterford universitetida fizikadan maʼruzalar öqiydi. Uning har bir navbatdagi ahmoqona hazil-mutoyibasi natijasida jamoa Yerda duç keladigan muammolarning katta qismi yuzaga keladi, qolgan aʼzolar esa ularni noiloj va norozilik bilan bartaraf etişga majbur böladi.

Sally Solomon (Kristen Jonston). Leytenant unvoniga ega xavfsizlik ofitseri, yoshi böyiça ikkinçi. U Dikning singlisi sifatida çiqadi, lekin ayrim dastlabki epizodlarda Tommining singlisi sifatida taqdim etilgan, bir marta esa uning onasi bölgan, lekin heç qaçon Dikning qizi yoki undan ham köproq uning xotini sifatida tilga olinmagan. Tommi, Sally va Garri örtasidagi qarindoşlik munosabatlaridagi çalkaşlik Sally yoki Garri Tommini himoya qilişga uringanda komik vaziyatlarga olib keladi. Sally ayol rolini bajariş uçun tanlangan, bu bahsga öxşaş musobaqada yutqazgandan keyin bölgan va bundan unçalik xafa bölmagan, çunki ularning musofir turi jinsga ega emas, lekin ayollikni tuşunişda u erkaklarga qaraganda qiyinçilik bilan kuraşadi. Topşiriqning dastlabki bosqiçida u erkakka aylaniş haqida sörov yuboradi, lekin keyinroq ayol bölişni yoqtirişga qaror qiladi.

Garri Solomon (Frenç Styuart). Dastlab u ekspeditsiya aʼzosi emas edi, lekin bir örin böş qolgan edi. Keyinroq maʼlum böladiki, uning boşida mikrosxema bor va u aloqa vositasi vazifasini bajaradi. Vaqti-vaqti bilan u Solomonlar rahbari Katta Gigant Boşdan xabarlar qabul qiladi, bunda u talvasaga tuşib, çökadi, qöllarini kötaradi va «Katta Gigant Boşdan xabar qabul qilindi!» deb eʼlon qiladi. U Dik va Sallyning akasi va Tommining amakisi hisoblanadi. Garri şaxsidagi asosiy paradoks — közga körinmas taşqi qiyofa va xatti-harakatlardagi oçiq bolalik bilan ayollar orasida ulkan muvaffaqiyat uyğunligidir.

Tommi Solomon (Jozef Gordon-Levitt). Axborot ofitseri. Tommi Dikning öspirin öğli rolini öynaydi, garçi u barça musofirlar içida eng katta va eng maʼlumotlisi bölsa ham. Film davomida Tommi boşqalarga öz aqlining va yoşining ustunligini doimo eslatib turadi. Gordon-Levitt boş rol ijroçisi sifatida beşinçi mavsum yakunida şoudan ketdi va oltinçi mavsumning yarmidan köprog epizodlarida faqat epizodik tarzda suratga tuşişni davom ettirdi.

Doktor Meri Olbrayt (Jeyn Kyurtin). Dikning hamkasbi va sevgilisi. Meri Dikning çidab bölmasligini his qilgan, lekin uning odatlari va yoşlik beparvoligiga qarşi tura olmagan. Köpinça uning bolaligidagi qiyin hayoti tufayli sezgirligi va Dikdan oldingi beparvo aloqalari eslatiladi, şu sababli u hatto «Doktor Fohişa» laqabini olgan.

Nina Kempbell (Simbi Xali). Dik va Meriyning kotibi-referenti, u Dikning heç qaçon pul tölanmaydigan talablariga duç keladi (masalan, uning maşinasini haydab beriş, şinalari aylanişi uçun), va buni u jangovar tayyorlik bilan qarşi oladi. Umuman olganda, Nina Dikni beadab, şovinist va heç narsaga arzimaydigan odam deb biladi va baʼzan Meri nega u bilan uçraşayotganidan hayron böladi. Lekin baʼzan ular ikkovlaşib yaxşi kelişib ham oladilar.

Missis Meymi Dubçek (Elmari Vendel). Solomonlar mansardani ijaraga olgan uy egasi, beparvo, qöpol va beğam ayol; u serhodisa şaxsiy hayotga ega va köpinça özining sevgi sarguzaştlari haqida gapiradi (bir marta Solomonlarga «poçtalyon tasodifan uning yotoqxonasida qoldirgan» xatni olib keldi). Tijorat-pul xarakteridagi munosabatlarga qaramay, u Solomonlarga qöşniçilik bilan munosabatda böladi va köpinça ularning xonadonlarida körinadi.

Ofitser Don Lesli Orvill (Ueyn Nayt). Ruterford politsiya boşqarmasida işlaydi. Politsiyaçi sifatida unçalik muvaffaqiyatli emas. Film davomida Sally bilan munosabatda böladi.

Bag Pollone (Devid DeLuiz) — Dikning talabalaridan biri.

Leon (Yen Litgou) — Dikning talabalaridan biri, bu rolda Jon Litgouning katta öğli suratga tuşgan.

Keryn (Daniel Nikolet) — Dikning talabalaridan biri.

Obri Pitmen (Kris Xogen) — Dikning talabalaridan biri.

Doktor Judit Dreyper (Ayleen Getts) — Pendlton öqituvçisi va Merining hamkasbi.

Avgusta Leflar (Şey Estar) — Tommining birinçi qizi dösti (I dan III mavsumgaça, IV mavsumda ikki marta paydo böladi).

Alisa Stradvik (Larisa Oleynik) — Tommining ikkinçi qizi dösti (IV dan VI mavsumgaça).

Doktor Vinsent Stradvik (Ron Vest) — Alisaning otasi va Dikning raqibi (II dan VI mavsumgaça).

Katta Gigant Boş (Uilyam Şatner) — musofirlar boşliği. Yer ismi Stoun Filips (IV va V mavsumlarda).

Viki Dubçek (Jen Xuks) — missis Dubçekning qizi, Garrining qiz dösti, oxir-oqibat Katta Gigant Boşdan bola tuğadi (II dan VI mavsumgaça).

Doktor Liam Nisam (Jon Kliz) — qisqa muddat Meri bilan aloqada bölgan öqituvçi, keyinçalik xavfli musofir bölib çiqadi (III va VI mavsumlarda).

Garri Morgan

Marta Styuart

Fil Xartman

Jon Maxoni

Loren Grem

Tim Bagli

Dennis Rodman

Jorj Takei

Al Franken

Mayk Ditka

Mark Xemill

Rendi Nyuman

Roseanne Barr

Eylen Stritç

Sindi Kroford

Irina Pantaeva

Dom DeLuiz

Jon Kliz

Lori Metkalf

Keti Beyts

Gil Kristner

Uilyam Şatner

Billi Konnoli

Devid Xasselxoff

Jonatan Fraks

Jini Frensis

China

Migel Ferrer

Alan Kamming

Leyn Devis

Enriko Kolantoni

Megan Mullally

Elvis Kostello

Umuman olganda, olti mavsumda 139 ta epizod suratga olingan. 108 ta epizod nomida «Dik» sözi bor (Jon Litgou qahramoni nomi sifatida). Ingliz tilida bu söz «Richard» ismining qisqartmasi bölib, bir vaqtning özida erkak jinsiy aʼzosini bildiruvçi jargon nomi sifatida ham işlatiladi, şuning uçun baʼzi hollarda bunday nomlar xavfli va ikki maʼnoli eşitiladi («Sezgir Dik», «Dik örnini bosiş», «Muzlagan Dik», «Dik bilan şuğullanmaymizmi?»), lekin boşqa nomlar esa butunlay zararsiz («Tom, Dik va Meri», «Marsdan Dik, Venerdan Sally»). Bitta epizod nomida qisqartma bilan çiqdi («BKUŞ»), çunki töliq nomi senzuraga yaqin eşitilardi («Universitet şaharçasining katta Dikʼi»).

Serial uçun musiqa Ben Von tomonidan ellinçi yillar rok-n-roll uslubida yozilgan. Uçinçi mavsum uçun u qayta işlandi, çunki oçiliş titrlari uçun uzunroq vaqt kerak böldi, toki doimiy iştirokçilar Simbi Xali, Elmari Vendel va Ueyn Nayt ismlari joylaşsin. Film davomida bu musiqiy mavzuning boşqa ijrolari ham işlatilgan. Rojdestvo epizodlariga musiqaga Rojdestvo qönğiroqlari qöşilgan. Ikki qismli «Dik Manhettenʼni zabt etadi» epizodi uçun jazz versiyasi işlatilgan. Mavzuning yagona tub özgarişi beşinçi mavsumda yuz berdi: Ben Vonning dastlabki versiyasi Big Bad Voodoo Daddy katta gruppasi ijro etgan kaverga almaştirildi.

1997 yilda «Third Rock from the Sun» «Emmi» telemukofotlarining katta qismini qölga kiritdi, jumladan, komediya seriali böyiça «Eng yaxşi aktrisa» nominatsiyasida Kristen Jonston uçun 2 ta mukofot, «Komediya seriali böyiça eng yaxşi aktyor» nominatsiyasida 1996, 1997 va 1999 yillarda Jon Litgou uçun, «Komediya telesyeriali böyiça eng yaxşi yordamçi aktrisa». Bundan taşqari, serial «Oltin globus» va Aktyorlar gildiyasi mukofotini hamda boşqa köplab mukofot va nominatsiyalarni oldi.

Rossiyada serial 1998 yil 2 martdan 2001 yil 6 sentyabrgaça TV-6 telekanalida ish kunlari har kuni keçqurun körsatilgan.

Şuningdek, 2011 yilda u TV-3 telekanalida ham namoyiş etilgan.

2008 yilda Rossiyada «Gumanoidlar Korolyovda» teleserali suratga olingan: u «Third Rock from the Sun» serialining moslaşuvi hisoblanadi. Musofirlar Belovlar familiyasini oldi, ularning ismlari: German (Valeriy Garkalin), Natasha (Anastasiya Şunina-Maxonina), Garik (Dmitriy Nikulin) va Tolik (Sergey Melkonyan). Ikkinçi mavsumdan keyin past reyting, moliyaviy inqiroz va Valeriy Garkalinning soğliği bilan boğliq muammolar tufayli serial yopildi.

Garik — yagona qahramon, uning ismi amerikalik prototipi Garridan köçirilgan. Lekin bir epizodda u töliq ismi Igor ekanini aytadi.