American Idol

«American Idol» (rusça: «Американский идол») — FOX telekanalidagi telekörsatuv bölib, maşhur britaniyalik «Pop Idol» şousiga asoslangan. Dasturning mohiyati — AQŞdagi eng yaxşi yoş ijroçi unvoni uçun musobaqa. Hozirgi vaqtda «American Idol» öz sohasidagi eng yirik franşiza va AQŞdagi eng yuqori reytingli qöşiqçilik şousi hisoblanadi.

Ikki finalist (ğolib va ikkinçi örin egasi) ilgari suriş va albom yoziş böyiça şartnoma oladi — bu finalistlar paketining majburiy qismi. Şuningdek, pastroq örinlarni egallagan iştirokçilar ham köpinça yozuv şartnomasi olişadi, lekin bu allaqaçon tanlov doirasidan taşqarida.

Şouni Ryan Seacrest olib boradi. Iştirokçilar avval AQŞning barça şaharlarida uç nafar hakam (Simon Cowell, Paula Abdul va Randy Jackson yoki ularning örnini bosuvçi hakamlar) oldida prosluşka topşiradilar. Har bir mavsumning eng maşhur qismlaridan biri — daʼvogarlarning hakamlar hayʼati oldidagi dastlabki prosluşkalari. Yoş qöşiqçilar köpinça hakamlardan keskin va kamsituvçi tanqidga duç kelişadi, ayniqsa Cowell tanqidda şafqatsiz bölişi mumkin. Baʼzi ijrolar öz-özidan maşhur bölib ketdi; masalan, Madonnaning ikkinçi albomi «Like a Virgin»ning Kit Beukelaer tomonidan ijrosi va uçinçi mavsumda William Hung tomonidan Ricky Martinning «She Bangs» hitini ijro etişi.

Uç hakam öttiz ikki nafar yarim finalistni tanlaydi, ular şouda iştirok etiş uçun Gollivudga taklif qilinadi.

Yarim final davomida bu 32 yarim finalist tört guruhga bölinadi. Har bir raqobatçi özi tanlagan qöşiqni jonli ijro etadi va hakamlardan tanqidiy izohlar oladi; şu paytdan boşlab hakamlar faqat maslahat beradi, natijaga töğridan-töğri taʼsir qilmaydi. «Keyingi keça» epizodida milliy ovoz beriş natijalari eʼlon qilinadi va ovoz beriş böyiça ikki ğolib finalga ötadi.

Tomoşabinlar şou efiridan keyin öz vaqt mintaqalarida ikki soat davomida qönğiroq qilib, sevimli daʼvogariga ovoz berişlari mumkin. Istalgan raqobatçiga çeksiz marta ovoz berişga ruxsat etiladi.

Yarim final tugagaç, «wildcard» tanlovi bosqiçi böladi. Har bir hakam yarim finalistlardan birini tanlab, uni yakuniy bosqiçga ötkazadi, studiya tomoşabinlarining ovozi esa wildcard böyiça yakuniy guruhni aniqlaydi va ön ikki finalistni yakunlaydi.

Finalda, u ön bir hafta davom etadi, har bir finalist praym-taymda haftaning mavzusiga mos qöşiqni jonli ijro etadi (keyingi bosqiçlarda — ikkita qöşiq). Mavzular disko, bigbend musiqasi va «Billboard» № 1 hiti bölişi mumkin. Baʼzi mavzular muayyan musiqaçining ijrosiga asoslangan, va finalistlar tayyorgarlik davomida öşa musiqaçi bilan işlaş imkoniga ega böladi. Masalan, finalistlarga Barry Manilow, Gloria Estefan va Elton John bilan işlaş nasib etgan.

Uç finalist qolganda, mavzular endi işlatilmaydi. Buning örniga har bir raqobatçi uçta qöşiq ijro etadi: bittasini özi tanlaydi, bittasini hakamlar tanlaydi va bittasini yozuv magnati Clive Davis tanlaydi.

«Keyingi keça» (jonli efir) epizodida eng kam ovoz töplagan raqobatçi uyiga jönatiladi. Bu jarayon yakuniy ğolib eʼlon qilingunça takrorlanadi.

Uşbu telemusobaqaning öziga xosligi şundaki, eng kuçsiz va iqtidorsiz ijroçilarning çiqişlari eʼtiborsiz qoldirilmaydi, balki dasturning tarkibiy qismi hisoblanadi. Boşqa köplab tanlovlardan farqli ölaroq, American Idolda iqtidorsiz ijroçilarning çiqişlari asosiy öyin-kulgi elementlaridan biri sifatida işlatiladi.

Birinçi mavsumni Pop Idol formatiga muvofiq ikki boşlovçi — Ryan Seacrest va Brian Dunkleman olib bordi. Birinçi mavsumdan keyin Dunkleman ketdi va ikkinçi mavsumdan boşlab Ryan Seacrest şouning yagona boşlovçisiga aylandi. Brian Dunkleman 15-mavsumning finalida qaytib keldi. Ryan Seacrest 16-mavsumda qaytadi.

Daʼvogarlarni tanlaş tizimi, jonli çiqişlarga ötadigan yarim finalistlarning yakuniy röyxatini şakllantiriş va bu yarim finalist hamda finalistlarning soni yildan-yilga özgarib turadi. Umumiy şaklda bu sxema quyidagi bosqiçlardan iborat:

prosluşkalar (dastlabki va hakamlar oldida) (Auditions), ularda «Gollivudga oltin çiptalar» beriladi — sariq varaq bölib, unga marker bilan daʼvogarning tartib raqami yoziladi;

Gollivuddagi saralaş (Hollywood week);

yarim finalistlarni saralaş (Green Mile);

jonli çiqişlar (Live-show), 12–13 nafar finalistgaça dastlabki qisqartiriş bilan.

Hakamlar jonli çiqişlargaça bölgan iştirokçilarni saralaydi, undan keyin sevimlilariga tomoşabinlar ovoz beradi. Har bir bosqiçda daʼvogarlar soni kamayib boradi. Şu bilan birga, mavsumlarning öz xususiyatlari bor:

8-mavsumdan boşlab hakamlar jonli çiqişlar paytida Top-5 bosqiçigaça eng kam ovoz töplagan bitta daʼvogarni «Saqlab qoliş» (Save) imkoniyatiga ega böldi, ammo bu keyingi epizoddan keyin ikki baravar çiqarib yuborişga olib keladi;

finalistlarni saralaş sxemasi ham turliça — baʼzi mavsumlarda yarim finalistlar bir neça hafta kiçik zalda «kiçik sahnada» çiqiş qilişgan, boşqalarida esa yarim finalistlarga tomoşabinlarga özini körsatiş uçun faqat bir imkoniyat berilgan — 10- va 11-mavsumlarda tomoşabinlar eng yaxşi beş qiz va beş yigitni tanlaşgan, hakamlar esa öz tanlovlariga köra yana uçta iştirokçini qöşib, yana bir çiqiş asosida (Wild Card round) tanlaşgan;

10-mavsumdan boşlab Las-Vegas epizodi (Las Vegas round) qöşildi, unda daʼvogarlar guruh çiqişi bilan yana bir sinovdan ötadilar;

10-mavsumda oltin çipta olgan daʼvogarlar soni ham sezilarli darajada (taxminan ikki baravar) oşirildi.

Birinçi mavsumda ham Seacrest va Brian Dunkleman olib bordi. Ğolib Kelly Clarkson böldi, Justin Guarini ikkinçi örinni egalladi. Tamira Grey finaldan bir hafta oldin çiqib ketdi.

Ikkinçi mavsumda (uni faqat Seacrest olib bordi) Ruben Studdard sönggi töqnaşuvda Clay Aikenni yengdi. 24 million ovozdan Studdard Aikenni atigi 130 000 ovoz bilan ortda qoldirdi va ovoz beriş natijalarining haqiqiyligiga şubhalar bor, çunki Aikenning ommabopligi katta edi.

American Idolning uçinçi mavsumi 2004-yil 19-yanvarda boşlandi. Milliy ovoz berişdan söng Fantasia Barrino 65 milliondan ortiq ovoz bilan navbatdagi Amerika idoli deb eʼlon qilindi. Diana DeGarmo ikkinçi örinni oldi.

American Idolning beşinçi mavsumi ğolibi Taylor Hicks böldi, finalistka esa — Ketrin Makfi.

American Idolning oltinçi mavsumi 2007-yil 16-yanvar, seşanba kuni boşlandi. Mavsumning premyera seriyasi 37,7 million tomoşabinni töpladi va sönggi 30 daqiqaga kelib 41 million tomoşabin körsatkiçiga yetdi.

Iştirokçilarning murabbiyi afsonaviy Diana Ross edi. Jordin Sparks 2007-yil 23-mayda, EST böyiça soat 10:05 da ğolib deb eʼlon qilindi va finalda finalist Blake Lewisga qarşi 74 million ovoz töpladi.

American Idolning yettinçi mavsumi ğolibi David Cook böldi, finalist — David Arçuleta.

American Idolning sakkizinçi mavsumi ğolibi Chris Allen böldi, finalist — Adam Lambert.

Bu mavsumda birinçi marta törtta doimiy hakam aʼzosi böldi va birinçi marta final epizodlari davomida «Saqlab qoliş» qöllanildi.

American Idolning töqqizinçi mavsumi ğolibi Lee DeWyze böldi, finalist — Crystal Bowersox.

American Idolning ön birinçi mavsumi ğolibi Phillip Phillips böldi, finalist — Jessica Sançez.

Premyera 2013-yil 16-yanvarda bölib ötdi. Iştirokçilarni Randy Jackson, Mariah Carey, Keith Urban va Nicki Minaj baholadi. Ğolib Candice Glover, finalist — Kree Harrison.

Premyera 2014-yil 15-yanvarda bölib ötdi. Mavsum ğolibi Caleb Johnson böldi. Finalist — Jena Irene.

Premyera 2015-yil 7-yanvarda bölib ötdi. Mavsum ğolibi Nick Fradiani böldi. Finalist — Clark Beckham.

2015-yil 11-mayda FOX mavsum sönggisi bölişini eʼlon qildi. Mavsum premyerasi 2016-yil 6-yanvarda bölib ötdi. Mavsum ğolibi Trent Harmon böldi. Finalist — LaʼPorşa Renae.

2017-yil may oyida şou 2018-yilda ABC kanalida qaytişi eʼlon qilindi. Ryan Seacrest boşlovçi sifatida qaytdi. Hakamlar afsonaviy Katy Perry, Luke Bryan va Lionel Riçie böldi. Mavsum premyerasi 2018-yil 11-martda bölib ötdi. Mavsum ğolibi Maddie Poppe böldi.

2021-yil 23-mayda 19-mavsum ğolibi amerikalik kantri-qöşiqçi va muallif-ijroçi Chase Bekham böldi.

MTV Russia maʼlumotlariga köra, hozirgi vaqtda American Idolning uç mavsumi — sakkizinçi, töqqizinçi va ön birinçi mavsumlari namoyiş etilgan.

Şuningdek, rossiyalik televideniyeda bu telekörsatuvning öz versiyasi bor — «Народный Артист» («Narodniy Artist»), u Rossiya telekanalida çiqqan.

Köpinça sobiq SSSR mamlakatlarida Adam Lambert (8-mavsum, 2-örin) çiqiş qiladi. 2012-yil kuzida öz gastrollari davomida Moskvada «Daughtry» guruhi çiqiş qildi, guruh yetakçisi Chris Daughtry (5-mavsum, 4-örin).