Çalıkuşu

Serialning voqealari Turkiyada, Birinçi jahon uruşi va Usmonli imperiyasining parçalaniş davrida röy beradi.

Serialning boş qahramoni Feride bolaligidagi jonliligi va şodliklarga moyilligi uçun «qirolçaq» deb atalgan. Ota-onasi vafot etgandan söng u Istanbuldagi «Dames de Sion» frantsuz pansionida öqiydi, taʼtillarini esa xolasining uyida ötkazadi. U yerda u amakivaççasi Kamran bilan uçraşadi. Feride unga nisbatan unçalik xuşmuomala emas, şuning uçun u amakivaççasini yoqtirmaydi, deb öylaş mumkin. Aslida esa Feride uni juda yaxşi köradi, lekin buni hatto öz-özига ham tan olmaydi. Biroq Feride va Kamranning umumiy amakivaççasi Mujgân hammasini sezadi va Feridening sirini Kamranga aytadi. Yigit darhol Feridega sovçi qöyadi, çunki u ham uzoq vaqtdan beri Feridega oşiq bölgan, ammo rad etişidan qörqib, sevgisini aytmagan edi. Feride unga turmuşga çiqişga rozi böladi, lekin avval pansionni tugatişi kerak. Köp ötmay Kamran Turkiya elçixonasida işlaş uçun Yevropaga jönaydi.

Pansionni tugatgaç, Feride uyiga qaytadi, u yerda töy tayyorgarligi boşlangan. Kamran ham Yevropadan qaytadi. Ammo töy arafasida Feridening oldiga notaniş ayol keladi va unga Kamranning Yevropadagi munosabatlari haqida gapirib beradi. Feride xolasining uyini tark etib, poytaxtdan Anadoluga ketişga majbur böladi. Bolaligida yaxşi taʼlim olgan u maktab öqituvçisi bölib işlaydi. Maktablardan birida u yetim Munise bilan tanişadi va uni öz farzandligiga oladi.

Çekka viloyatda, qaşşoq, savodsiz va xurofot asirida yaşayotgan odamlar orasida Feride jiddiy va fidokor maʼrifatparvarga, quvğin qilinganlarning himoyaçisiga aylanadi. U hamon Kamranni sevadi va unga intiladi. Lekin uning zamonaviy, xurofotdan xoli ayol böliş intilişi hali ötmişda yaşayotgan jamiyatning tuşunmovçiligiga duç keladi. Yomon gaplar tufayli Feride doimo ish joyini almaştirişga majbur böladi. Şunday qilib, mahalliy aholining ğiybatlaridan va öziga nisbatan ortiqça eʼtibordan qoçib, Feride deyarli butun Anadoluni kezib çiqadi, bir şaharda, keyin boşqasida işlaydi. Şunday şaharlardan birida unga Birinçi jahon uruşi yetib keladi. Feride işlayotgan maktab harbiy gospitalga aylantiriladi, bu gospitalning şifokori esa uning eski tanişi Hayrullah-bey bölib çiqadi — olijanob va donişmand çol, u Feridega qizidek munosabatda böladi. U Feridedan gospitalda hamşira bölib işlaşni söraydi. Bemorlaridan birida Feride bir vaqtlar unga turmuşga çiqişni taklif qilgan, ammo u rad etgan Ihsan-beyni taniydi. Feride uning maʼnaviy va jismoniy azoblariga hamdard böladi. Şuningdek, u bir vaqtlar öz hayotini xavf ostiga qöyib, uni himoya qilgani uçun unga juda minnatdor. Şu tuyğular taʼsirida Feride undan öziga uylanişni söraydi. Ihsan-bey Feridega kuçli va samimiy muhabbat qöyganiga qaramay, u Feridening uni sevmasligini tuşunib, rad etadi.

Köp ötmay Feridega yana bir baxtsizlik yuz beradi: Munise difteriyadan vafot etadi. Bu zarbadan zörğa huşini yiğib olgan Feride yana bir muammoga duç keladi: uni doimo taʼqib qilgan ğiybatlar Taʼlim vazirligiga yetib boradi. Feride öqituvçilik kasbidan voz keçişga majbur böladi. Feridani ğiybat va miş-mişlardan himoya qiliş uçun, ular uni doimo örab turişi aniq bölgani sababli, Hayrullah-bey u bilan formal nikoh tuzadi. Köp ötmay u vafot etadi. Ölimidan oldin Hayrullah-bey Feridedan Istanbuldagi qarindoşlari oldiga qaytib, Kamran bilan yaraşişni söraydi. Feride uning istagini bajaradi. U xolasining uyiga qaytadi va hissiy tuşuntirişlardan söng maʼlum böladiki, faqat unigina sevgan Kamran bilan qayta birlaşadi.