Cosmos: A Spacetime Odyssey

1980-yilda Public Broadcasting Service jamoat tarmoğining kanallarida Karl Sagan olib borgan 13 qismli asl «Cosmos» loyihasi birinçi marta namoyiş etilgan. Körsatuv boşlanişidanoq yuqori baho oldi va katta muvaffaqiyatga erişdi. The New York Times gazetasining madaniyat şarhlovçisi David Itzkoff uni «ilmiy mavzudagi telekörsatuvlarning mohiyati» deb taʼriflagan. Şouni 60 mamlakatdan 400 mln dan ortiq odam tomaşо qilgan va 1990-yilda çiqqan «The Civil War» ilmiy-ommabop serialigaça dunyodagi eng yuqori reytingli hujjatli loyiha hisoblangan.

1996-yilda Karl Sagan vafot etgan va loyihaga oid barça huquqlar uning beva xotiniga hamda asl «Cosmos» loyihasining hammuallifi Ann Druyanga ötgan. Stiven Soter va astrofizik Neil deGrasse Tyson bilan birgalikda Druyan serialning yangi versiyasini yaratişga qaror qilgan. Bu versiya nafaqat ilmiy dasturlar muxlislarini, balki fanga qiziqmaydigan oddiy tomoşabinni ham jalb qilişi kerak edi. Biroq uzoq yillar davomida loyiha deyarli siljimagan, çunki telekanal rahbariyati şou keng auditoriyani jalb qila olişiga işonmagan.

2008-yilda Los-Anjelesda, AQŞ Milliy fanlar akademiyasining Science & Entertainment Exchange bölimi oçilişi munosabati bilan ötkazilgan keçada Tyson Ann Druyanni Seth MacFarlane bilan taniştirgan. Uşbu bölim aynan Gollivud rejissyorlari va stsenaristlari bilan ilmiy hamjamiyat örtasidagi hamkorlikni osonlaştiriş uçun taşkil etilgan edi. Bir yil ötib, 2009-yilda MacFarlane Druyan va Tysonning «Cosmos»ni qayta suratga oliş niyati haqida bildi. Bolaligidan asl «Cosmos» taʼsirida bölgan u bu şou «ilmiy hamjamiyat va keng jamoatçilik örtasidagi uzilişni [bartaraf etişga]» xizmat qiladi, deb fikr bildirgan. MacFarlane özining karyerasida «ortiqça mablağlari bor, ularni arziydigan narsaga sarflamoqçi bölgan» davrda ekanini aytgan. Şuningdek, uning fikriça, sönggi ön yilliklarda kosmik parvozlar tobora kamroq kuç talab qilmoqda va bu «bizning befarqlik madaniyatimizning» bir qismidir. Öşa paytda MacFarlane Fox tarmoği uçun bir neça serialni prodyuserlik qilgan edi. U Druyanni Fox rahbariyati — Peter Rice va Kevin Reilly bilan uçraştira oldi va serialga yaşil çiroq yoqildi. MacFarlane özi haqida «bu tenglamadagi eng kiçik qiymat» ekanini va bu safar uning hissasi ilgarigi işlariga nisbatan juda kiçik ekanini tan olgan, ammo şu bilan birga «men uçun bu juda qulay hudud» deb hisoblagan. U va Druyan yaqin döst bölib qolişgan, Druyan esa bir neça bor MacFarlane va Saganning keng qamrovli isteʼdodlari tufayli bir-biriga juda yaqin ruhlar bölişini taʼkidlagan. 2012-yil iyun oyida MacFarlane Karl Saganning 800 dan ortiq quti yozuvlari va yozişmalarini Kongress kutubxonasiga topşirişda moliyaviy yordam körsatgan.

Point of Inquire uçun bergan intervyusida Tyson yangi «Cosmos» versiyasida «asl „Cosmos“ ruhini» saqlab qoliş niyatini bayon qilgan, uni u «odamlarni harakatga undovçi ilhomlantiruvçi mavzular» deb taʼriflagan. Skepticality uçun bergan intervyusida Druyan hayratlanarli va skeptitsizm mavzularini tasvirlab bergan: «Hammasi haqiqatan uyğun bölişi uçun bu sizning bir qismingizga aylanişi kerak. Bu hali ham eski yaxşi fan bölişi kerak — burçaklarni silliqlaşsiz. Lekin şu bilan birga bu yerda skeptitsizmning uluşi va hayratning uluşi teng darajada yaşaşi kerak». Big Picture Science uçun bergan intervyusida Tyson asl «Cosmos»ning muvaffaqiyati va şundan keyin ilmiy-ommabop dasturlar sonining ortişini eslatgan, ammo «yangi „Cosmos“ning vazifasi biroz boşqaça, men sizga maktab öquv dasturini örgatişim şart emas. Maktab dasturidagi maʼlumotlar asl „Cosmos“da bor, lekin odatda eng köp eslab qolinadigan narsa bu emas. Asl serialni körgan köpçilik faqat hozirgi zamon fanigaça olib borgan yutuqlarning katta qismini eslaydi, bu yöl sizning uçun ahamiyatga ega, sizni mamlakatingiz va dunyongizning fuqarosi sifatida taʼsirlay oladigan yöl — ayniqsa, öz dunyongizning fuqarosi sifatida» degan. Tysonning sözlariga köra, yangi serial asl serialdagi öşa mavzular böyiça yangilangan maʼlumotlarni taqdim etadi, lekin, eng avvalo, «yangi avlodning ehtiyojlariga» xizmat qiladi. «Biz şunday dastur yaratmoqçimizki, u şunçaki birinçi serialni davom ettirmasin, balki uni yaratgan davrni aks ettirsin, şunda u XXI asr boşidagi tomoşabinga möljallanganligi darhol körinib tursin». Tysonning fikriça, «Big Bang Theory» va «C.S.I.: Crime Scene Investigation» kabi ilmiylikka daʼvo qiladigan seriallar hamda «Gravity» kabi filmlar «fanni ustun tendentsiyaga» aylantirgan va yangi «Cosmos» «juda unumdor tuproqqa tuşişi» kutilmoqda.

Tyson, şuningdek, tomoşabinlarning asl serialdagi «tasavvur kemasi»ga bölgan «sevgi-nafrat munosabati»ni eslatgan, ammo şu bilan birga «hikoya mexanizmlari» qayta işlanayotganini tasdiqlagan. Şuningdek, asl serialdagi «tasavvur kemasi» va Kosmik kalendar kabi barça hikoya elementlari saqlanib qolişi, maxsus effektlar hisobiga sezilarli darajada takomillaştirilişi va yangi elementlar paydo bölişi tasdiqlangan. Yangi elementlardan biri Seth MacFarlane şaxsan tanlagan jamoa tomonidan yaratilgan multiplikatsiya böldi. Animatsion qistirmalarni işlab çiqiş va prodyuserlik qilişni Kara Vallow olib borgan, ularni suratga oliş uçun esa Los-Anjelesdagi Six Point Harness animatsiya studiyasi tanlangan. «Tasavvur kemasi»ning ovozi va umuman tovuş dizayni Rick Steel tomonidan yaratilgan, u şou haqida şunday degan: «„Cosmos“ mening karyeramdagi, albatta, eng murakkab bosqiç böldi». MacFarlane fikriça, yangilangan «tasavvur kemasi» «çeksiz bölib qoliş va şu bilan birga sodda böliş» uçun işlab çiqilgan — ötmişga qaraş uçun polda lyuk va kelajak voqealarini köriş uçun şiftda lyuk bor, bu esa Tysonga xöjayin kabi «[tomoşabinlarni] u hozir gapirayotgan joylarga olib boriş» imkonini beradi.

2011-yil avgust oyida «Cosmos: A Spacetime Odyssey» 2014-yil bahorida çiqişi va Fox tarmoğining asosiy efir vaqti dasturiga kirişi rasman eʼlon qilingan. Şou uçta studiyaning birgalikdagi saʼy-harakatlari natijasi böldi: Ann Druyanning Cosmos Studios, Seth MacFarlanening Fuzzy Door Productions va National Geographic Channel. Ann Druyan, Seth MacFarlane, Cosmos Studios vakili Mitchell Cannold va rejissyor Brannon Braga ijroçi prodyuser sifatida iştirok etgan.

Fox tarmoğining boş direktori Kevin Reilly bu şou öziga xos xavf bilan boğliq ekanini va ular odatda namoyiş etadigan dasturlardan farq qilişini öylagan, ammo şu bilan birga ular «bu asl serial körsatgan darajada katta madaniy taʼsir körsatişi mumkinligiga işongan» deb taʼkidlagan va barça kerakli resurslarni taqdim etgan. Avvaliga navbatdagi qism Fox kanalida namoyiş etilgan, söngra uning yozuvi National Geographic kanaliga uzatilib, maʼlum qöşimça kontent bilan tungi efirda körsatilgan.

Kanadada şou bir vaqtning özida Global, National Geographic Channel va Nat Geo Wild kanallarida namoyiş etilgan. Şuningdek, 2014-yil 28-fevralda birinçi epizodning oldindan körsatuvi Oq uy talabalar kinofestivalida talaba-rejissyorlar uçun ötkazilgan.

Yangi «Cosmos» premyerasi Fox tarmoğining 10 ta kanalida bir vaqtda bölib ötgan: Fox, FX, FXX, FXM, Fox Sports 1, Fox Sports 2, National Geographic Channel, Nat Geo WILD, Nat Geo Mundo va Fox Life. Fox tarmoği rahbariyatining aytişiça, bu ularning tarmoği uçun birinçi marta şou bir vaqtning özida radio va televideniyeda efirga uzatilgan holat bölgan.

Nielsen reytingiga köra, Fox tarmoğidagi yakşanba kuni soat 9 dagi efir ekranlar oldida 5,8 mln tomoşabinni töplagan va 18–49 yoşdagi toifada 2,1/5 reytingni bergan. Bu toifadagi tomoşabinlarning 60 foizini erkaklar taşkil etgan. Xuddi şu Nielsen reytingiga köra, boşqa tarmoqlardagi efirlar tomoşabinlar sonini 8,5 mln ga yetkazgan va tegişli reyting 2,9/5 ga kötarilgan.

«Cosmos: A Spacetime Odyssey» tanqidçilardan yuqori baho olgan. Metacritic saytida şou 19 ta şarhga asoslanib, mumkin bölgan 100 balldan 83 ball bilan baholangan.

Serial çiqqan kunidanoq köplab telekörsatuv mukofotlarini olgan. 2014-yilda u törtinçi Television Critics Choice Awards marosimida ikki nominatsiyada — «Eng yaxşi reality-şou» va «Eng yaxşi reality-şou yetakçisi» (Neil deGrasse Tyson) nominatsiyalarida eʼlon qilingan va ikkalasida ham ğolib bölgan. Şuningdek, serial 30-chi TCA Awards marosimida «Yangilik va axborot dasturlari sohasidagi ajoyib yutuq» nominatsiyasida nominatsiyalangan[41], 2014-yil 10-iyulda esa u «Emmy» mukofoti uçun 12 nominatsiyada eʼlon qilingan, jumladan, «Ilmiy-ommabop yoki hujjatli dasturlardagi ajoyib şou» nominatsiyasida. Natijada «Emmy» mukofoti şou va uning kompozitori Alan Silvestriga 4 nominatsiyada berilgan: «Ilmiy-ommabop şou uçun ajoyib ssenariy», «Ilmiy-ommabop şou uçun ajoyib tovuş montaji (bir kamerali yoki köp kamerali suratga oliş)», «Ajoyib kiriş musiqiy mavzusi» va «Ajoyib musiqiy şerik (original dramatik saundtrek)». Şuningdek, serial taʼlimiy dasturlar toifasida Peabody mukofotini olgan.

Maşhurligiga qaramay, teleserial baʼzi xristian taşkilotlari va konservativ xristianlar guruhining norozilik bildirişlariga sabab bölgan — ularning fikriça, şouda ifodalangan qaraşlar sabab bölgan. Xususan, xristian fundamentalizmi tarafdorlari Injilda bayon etilgan dunyo yaratilişi tarixi şouda körsatilgan ilmiy nazariyalar tomonidan «ezib taşlanganidan» norozi bölişgan. Katolik Ligasi şou katolitsizmni «xiralaştirganiga» eʼtiroz bildirgan. Liganing vakili şou Yer Quyoş atrofida aylanişi haqidagi ğoyalari uçun çerkov tomonidan taʼqib qilingan Giordano Brunoga katta eʼtibor qaratganini, ammo «geliotsentrizm nazariyasini öz dalillarida eng izçil isbotlagan ikki tadqiqotçi — Kopernik va Galiley esa faqat ötgan holda eslatib ötilganini», çunki ularning holatida çerkovning roli ança murakkab bölganini taʼkidlagan.

«Cosmos: A Spacetime Odyssey» 2014-yil 10-iyunda 20th Century Fox Home Entertainment kömagida Blu-ray va DVD şaklida çiqarilgan. Naşrda şouning barça 13 qismi, birinçi qism uçun audio şarhlar hamda uçta qisqa metrajli seriya — Celebrating Carl Sagan: A Selection from the Library of Congress Dedication, Cosmos at Comic-Con 2013 va Cosmos: A Spacetime Odyssey — The Voyage Continues, şuningdek, ingliz, fransuz va ispan tillaridagi subtitrlar bölgan. Eksklyuziv Blu-Ray naşrida interaktiv Kosmik kalendar ham mavjud bölgan.