Courage the Cowardly Dog

«Kuraj — qörqoq it» (ingl. Courage the Cowardly Dog) — Amerikaning komediya-dahşat janridagi animatsion multseriali bölib, uni John Dilworth yaratgan. Multserial Kuraj ismli it va uning egalari haqida hikoya qiladi: mehribon keksa şotland ayoli Muriel Bagg hamda jizzaki va asabiy keksa dehqon Yustas Bagg. Ular Kanzas ştatidagi xayoliy «Nigde» şahrining markaziy qismida, fermada birga yaşaydi (köpinça «Nigde markazi» deb ataladi).

Dilworth seriali Hanna-Barbera studiyasining «Qanday multfilm!» qisqa metrajli multfilmlar namoyişida va Cartoon Network kanalida 1996-yil 18-fevralda körsatilgan «Kosmosdan Jöja» nomli pilot loyihada taqdim etilgan. Seriyal Academy Award mukofotiga nomzod bölgan.

Syujet ismiga qaramay (ingl. Courage — jasorat) eng oddiy narsalardan qörqadigan kiçik it jasorati va qahramonliklari atrofida aylanadi. Uning qörquvlari odatda asosli böladi, çunki Muriel va Yustasni doimo turli xavf-xatarlar kutib turadi. Kuraj özida jasorat topişi va keksa egalari hamda özini qutqarişi kerak.

Har bir seriya Kurajning ötmişi haqidagi hikoya bilan boşlanadi: «Kiçkina kuçukça ligida uni Muriel topib olgan, u Nigde şahrida eri Yustas Bagg bilan yaşaydi. Şahrda ğalati işlar röy bermoqda. Faqat Kuraj yangi uyini qutqara oladi».

Jami tört mavsumda 102 ta seriya suratga olingan. Efirga 1999-yil 12-noyabrdan 2002-yil 22-noyabrgaça uzatilgan.

Kuraj dunyodagi eng qörqoq it. Kiçkina kuçukça ligida u ota-onasidan ajralib qolgan (4-mavsumning oxirgi oldingi seriyasiga qarang). Lekin mehribon Muriel Bagg uni topib, boşpana bergan. Endi u Nigde şahrida Muriel va egasi Yustas bilan yaşaydi. Yustas Kurajni doim sökadi; Kuraj esa har doim bir voqeaga tuşib qoladi!

Jasoratli ismiga qaramay, Kuraj hamma narsadan qörqadi va xavf yaqinlaşganini har doim aniq sezadi. Biroq oilasi xavf ostida qolganda, u doim qörquvini yengib, egalarini qutqaradi. Köpinça, yaqinlari uçun xavf-xatarga borganda, u harakatini şu jumlalar bilan izohlaydi: «Muhabbat uçun nimalar qilmaysan!». Kuraj tez-tez jarohat va nogironlik oladi, lekin uning ustida hamma narsa «it kabi tuzaladi». U har xil sarguzaşt va avantyuralarni yoqtirmaydi, tinç va sokin dam olişni afzal köradi. Kuraj eng köp, Muriel şezlongda dam olganida, uning tizzasida uxlaşni yaxşi köradi. Kurajning xobbisi — uy atrofiga turli narsalarni (asosan suyaklarni) kömib, keyin ularni qidiriş. Baʼzan bu köngiloçar maşğulot yangi muammolarga olib keladi: masalan, «Kutubxonaçining ğazabi» seriyasida u uzoq vaqt oldin kutubxonaga qaytarişi kerak bölgan kömilgan kitobni topadi; «Nigde markaziga sayohat» seriyasida esa aqlli va tajovuzkor baqlajonlarning yer osti populyatsiyasini kaşf etadi; «Faraon Ramzesning laʼnati» seriyasida — öşa kuni öğrilar kömgan qadimgi misrlik plitani topadi; maxsus epizod «Kurajning tumani»da esa — Murielʼni öziga olib ketmoqçi bölgan ruhni uyğotadigan medalyonni topadi. U kompyuterda işlay oladi, uning maslahatlari köpinça turli muammolarni hal qilişda unga yordam beradi. Kurajning öziga xos belgilari — binafşa rangli juni, töq qizil tili, uni baʼzan «uçinçi qöl» sifatida işlatadi, va teşigi bor old tişi. Bu qahramonning yana 2 ta noyob xususiyati bor: birinçisi — kimgadir yaqinlaşib kelayotgan xavf haqida gapirganda yoki qattiq qöriqlanadigan obyektga eʼtiborsiz ötişi kerak bölganda, turli şakllarga kira olişi; ikkinçisi — xavfni birinçi marta öz közi bilan körganda, tanasining biror qismini yöqotişi.

Yolğiz fermada eri Yustas va Kuraj bilan yaşaydigan keksa ayol. Muriel juda mehribon, saxiy, rahmdil va eʼtiborli ayol bölib, özining sevimli itini yaxşi köradi va eri Yustasni, uning doimiy ğöldiraşi va norozilagiga qaramay, sevadi. Şunga qaramay, Muriel yomon xulq uçun kimnidir heç ikkilanmay xamirtöğiç bilan urişi mumkin (köpinça bu «kimdir» Yustasning özi böladi). Taşqi körinişida u mehribonlik, sodda­lik va tinçlikning timsoli. Muriel — kuçli bölgan, jingalak oppoq soçli va juda mehribon tabassumli töla bekasi, yumaloq közoynak taqadi, u orqali közlarini körib bölmaydi; lekin «Muriel raqibi bilan uçraşadi» seriyasida u bir munça vaqt közoynaksiz yuradi. Muriel ovqat pişirişni juda yaxşi köradi: barça taomlariga (murabbo ham) doim har xil miqdorda sirka qöşadi, bu esa uning sevimlisi uni eşitganda baʼzan jirkanişga sabab böladi. Muriel ajoyib şirinliklar tayyorlay oladi va şu sababli oşpazlik tanlovlarida doim birinçi örinlarni egallaydi.

Multfilm syujeti böyiça Muriel köpinça biror yovuzlik qurboni böladi, lekin köp hollarda bundan umuman xabari bölmaydi. Natijada uni Kuraj qutqaradi va hikoya şu bilan yakunlanadi: u Muriel telekörsatuv tomoşa qilib, şezlongda tebranib ötirganda, uning tizzasida ötiradi.

Şaharning uzoğida özining alohida uyida yaşaydigan keksa dehqon. Yustas Muriel bilan turmuş qurgan. Aytişlariça, er va xotin vaqt ötişi bilan bir-biriga öxşab qolişadi. Yustas va Muriel örtasidagi vaziyatda bu keng tarqalgan fikr kuçga ega emas. Er-xotin örtasida öxşaş bölgan yagona narsa — bir xil közoynak, garçi «Şirlining laʼnati» va «Havo qaroqçisi» seriyalarida Yustasni közoynaksiz ham köriş mumkin. Yustas yomon, jizzaki xarakteri bilan ajralib turadi; atrofdagi heç kim uni qiziqtirmaydi, şu sababli u katta kreslosida ötirib, yangi gazeta öqişni afzal köradi. Lekin çol baʼzan itga — Murielʼning Kurajiga nisbatan qora, şafqatsiz hazil tuyğusi uyğonadi (uni yoqtirmaydi va ahmoq it deb ataydi). U bu itning qançalik qörqoq ekanini biladi, şu sababli uni baʼzan qörqitib, huşidan ketgunça olib boradi (eng sevimli hazili — tösatdan xunuk, qörqinçli niqob kiyiş yoki katta közlarini şişiriş). Şuningdek, Yustas juda xasis va muhim narsani saqlab qoliş yoki qimmatbaho narsani oliş uçun köp narsadan voz keçişga tayyor. Taşqi körinişi jihatidan Yustas Murielʼning töliq qarama-qarşisi. U juda ozğin; boşida soç yöq, şuning uçun uning boşi Yustasning onasi fikriça bilyard şarini eslatadi; tişlari ham yöq; qiçqirganda esa bad­böy, toşmali tili körinib turadi.

Kotts — seriyada eng köp takrorlanadigan salbiy qahramon: ozğin, töğri yuradigan, yorqin qizil rangli muşuk. U seriyada tört marta paydo böladi («Qarorgohlar qotili» yoki «Yomon qasos» seriyasidagi ayrim yovuzlar birlaşadigan holat hisobga olinmasa), birinçi seriya («Kotts-motelda tun») dan boşlab: uning paydo bölişi doim qörqinçli musiqa bilan birga keladi. Deyarli har bir seriyada Kotts xizmat körsatiş sohasida işlaydi: mehmonxona administratori, tropik orollardagi klub egasi, sayohat taşkilotçisi. Uning barça biznesi doim qandaydir qörqinçli maqsadni közlaydi. Taşqi körinişi bilan Kotts odobli qahramon taassurotini qoldirişi mumkin: u xuşmuomala, eʼtiborli, zukko. Biroq bu qobiq ortida ğazabli, sovuq aql va qöpol xulq yaşiringan. Kotts itlardan nafratlanadi: uning barça biznes korxonalari bitta tamoyilga asoslangan — «It uçun heç qanday xizmat yöq». U Kurajning eng qatʼiy duşmanlaridan biri va itni doim kamsitib, haqorat qilişga intiladi. Murielʼga nisbatan u duşmanona munosabatda — çunki u Muriel bilan birga oşpazlik tanlovlarida qatnaşadi va har yili doim ikkinçi örinni egallaydi, Muriel esa birinçi örinni oladi. Biror vaziyatda mağlubiyatga uçraganida, Kotts doim qörqinçli iborani aytadi: «Buni bejiz qildingiz!» yoki «Bekorga qildingiz!».

Yana bir salbiy qahramon, «Katta oyoq» va «Yomon qasos» seriyalarida uçraydi. Bu qahramon Yustasning çap oyoğida paydo bölgan zamburuğ infeksiyasining kuçayişi natijasida paydo bölgan. Taşqi körinişi jihatidan bu — ğayritabiiy kattalikka yetgan odam tovoni: uning har bir barmoğida oğiz, köz bor va gapira oladi, ammo asosan katta barmoq gapiradi; uning tirnoği va oğiz atrofida yoruğ soha bor; binafşa rangli, sariq pufakçalar bilan qoplangan. Uning asosiy hayot mazmuni — talonçilik va bosqinçilik.

Ikkinçi darajali tez-tez uçraydigan salbiy qahramon, uç marta öz seriyasida va bir marta umumiy seriyada («Yomon qasos») paydo böladi. Taşqi körinişiga köra, bu erkak ördak, ehtimol Fransiyadan kelgan, çunki u aksent bilan gapiradi. Uning qoşlari doim çimirilgan, bu uni firibgar sifatida «körsatib» turadi. Har bir seriyada u turli xizmatlar körsatadi, masalan, amneziyani davolaş.

Kurajning kiçik, ammo muhim yovuzi — qörqoq it. U odam bölib, Kurajning ota-onasini olib, kuçukça bölganida tajriba uçun kosmosga uçirib yuborgan (keyinçalik muvaffaqiyatsiz bölgan) va uni Muriel qabul qilgunga qadar yetim qilib qöygan. U ularni tutib, özining «Ertangi uy hayvonlari» deb ataladigan «hayvonlar kasalxonasi»dan uçirilgan raketaga ötirgizgan va ularni köpaytiriş tajribasi doirasida kosmosga yuborgan, ular super-itlarga aylanadimi, şuni köriş uçun. Biroq Kuraj bu taqdirdan qutulgan va Muriel tomonidan asrab olingan. Yillar ötgaç, u Kurajni tanib, xuddi şunday qilişga urinadi. Muriel va Yustas Kurajni qutqarişga va uning tajribasini aniqlaşga harakat qilganda, u öz operatsiyasi va tadqiqotlarining jamoatçilikka oşkor bölib, obrösizlanişiga yöl qöymaslikka qaror qiladi. Şu sababli u Muriel va Yustasni raketaga solib, kosmosga uçirmoqçi böladi. Biroq Kuraj egalarini qutqaradi va Şafqatsiz veterinarni raketa içiga qamab qöyadi. T-0 dan keyin uning ostidagi raketa dvigatellari yonadi va raketa uçib ketib, veterinarni kosmosga olib çiqadi. Qöniş paytida u barça itlarning, şu jumladan Kurajning ota-onasining ham tirik qolganini köradi, bu esa ularni super-itlarga aylantiriş tajribasi muvaffaqiyatsiz tugaganini anglatadi. Keyin u tarmoqqa tuşib qolib, kadr ortidagi qasosga çanqoq itlar tomonidan hujumga uçraşi natijasida toşga aylanadi. U hujum paytida oğriqdan qiçqirgan ovozlarni eşitgan.

Kurajning şaxsiy kompyuteri, Yustasning uyi tomidagi xonaga örnatilgan. Kuraj qiyinçiliklarga qarşi kuraşda yordam kerak bölganda doim unga murojaat qiladi. Bu kompyuterning imkoniyatlari oddiy kompyuterdan ança kuçli: u gapira oladi (buning ustiga kuçli ingliz aksenti bilan), va maslahatlarini köpinça zaharli izohlar yoki qora hazil uslubidagi hazillar bilan birga beradi. Veb-kamera bilan jihozlangan; masalan, «Ajoyib mega-Muriel» seriyasida u Kurajning uni öçirib qöyganini köradi. Baʼzi qurilmalarini öz maqsadidan taşqari işlata oladi (masalan, bir seriyada («Katta oyoq») u töqima namunasini tahlil qiliş uçun CD-rom dan foydalanadi).

Shirley — çixuaxua zotidagi kiçkina it: uning öziga xos belgilari — oç yaşil rang, ötkir quloqlari va katta közlari. Shirley doim folbin tsigan kabi kiyinadi. U içida turli ortiqça narsalar (jumladan, okkult mazmundagi narsalar) töla kiçkina furgonda yaşaydi va şularni sotadi. Shirley haqiqiy medium isteʼdodiga ega: ölgan ruhlar bilan muloqot qila oladi va ğayritabiiy narsalar sohasida mutaxassis. Kuraj agar ğayritabiiy narsa haqida maslahat kerak bölsa, unga murojaat qiladi. U bilan suhbatlaşganda Shirley jumlalar orasida tez-tez saksafonda çalib turadi, baʼzan çözib solo bilan öyinini yakunlaydi. Seriyaning boşqa köpgina qahramonlaridan farqli ölaroq, u doim Kurajning nutqini tuşunadi.

Möylovli, Hindistondan kelgan şifokor, kuçli aksent bilan gapiradi. Nigde şahri klinikasida işlaydi: Bagglar oilasi tez-tez tibbiy yordam uçun unga murojaat qiladi. Odatda bemorga uning ahvoli yaxşi yoki unga yordam bera olmasligini aytadi.

«Kuraj va qor odam» seriyasidagi qor odam. Uning haqiqiy ismi Teodor. U Nigde atroflariga kelib, şaharni qörquvga solişni boşlagan. Uni qölga oliş uçun Nigde şahri muzeyi mukofot eʼlon qilgan. «Nigde teleka­nali» maʼlumotiga köra, qor odam «Titanik»ni çöktirgan, Sfenksning burnini sindirgan va Kolizeyni vayron qilgan.

Kurbon — Nigde şahrida boşpana izlaydigan kiçik böyli mavjudot. Bu qahramon «Nigde şahridan kelgan kurbon» seriyasida uçraydi. Köpçilik uning xunuk taşqi körinişi tufayli uni uyiga olişni istamaydi: közlaridan biri boşqasidan sezilarli darajada farq qiladi va orqasi qattiq egilgan, şu sababli unga şunday laqab qöyilgan. Nihoyat u Bagglar oilasida boşpana topadi, u yerda Muriel va, eng avvalo, Kuraj bilan darhol döst bölib qoladi. Uning sevimli maşğuloti — qönğiroqçalar çaliş; Kuraj ham ularni çalib körgan.

Yustasning onasi — bir neçta seriyalarda ança tez-tez uçraydigan yana bir qahramon. U birinçi marta «Onamning kuni» seriyasida paydo böladi. Bu şaxsi kiçik böyli ayol bölib, şahardan uzoqda treylerda yaşaydi. Agar uning öğli Yustas keksa yoşda ekanini hisobga olsak, u juda keksa ayol. Şunga qaramay, nomaʼlum sabablarga köra, Yustasning onasi yoşidan ança yoş körinadi. Uni va Yustasni boğlovçi yagona narsa — közoynak mavjudligi (ular Yustasnikidek yumaloq emas, balki ingiçka va törtburçak) va boşida soçning yöqligi. Şuning uçun u, öğli kabi, kepka kiyadi va qizğiş-puşti rangli baland parik taqadi, çunki u özini qadrsiz his qiliş kompleksidan azob çekadi: Yustasning onasi bu parik bölmasa özini juda xunuk körişiga işonadi. Agar parik boşidan tuşib ketsa, u darhol yiğlay boşlaydi va baqiradi: «Men — xunukman!» Yustas keksa bölsa ham, u uni «bolam» deb ataydi va doim unga buyruq beradi. Kuraj bilan u öğlidan köra yumşoqroq munosabatda böladi, garçi biror narsada aybi bölsa, uni baʼzan «ahmoq it» deb ataydi. Muriel Yustasning onasi bilan muloqot qilişni istamaydi va uni yomon ayol deb hisoblaydi. Yustasning onasi parik işlab çiqaruvçi kompaniyada işlaydi, soçlar ustida turli tajribalar ötkazadi va bir seriyada Muriel uning tajribalari qurboniga aylanadi.

Telba Fred (ehtimol «telba» — laqab) — multserialning ikkinçi darajali qahramoni («Telba Fred» epizodida esa asosiy). U Murielʼning jiyani bölib, ehtimol avval ruhiy kasalliklar şifoxonalarida bir neça marta davolangan (buni qölidagi, ruhiy kasallar uçun şifoxonalardan birining telefon raqami yozilgan boğiç tasdiqlaydi). U sartaroş bölib işlaydi va ehtimol öziga xos refleksga ega: biror kimsaning soçini qirqişni yoki soqolini olişni boşlagaç, mijozning barça soçlarini olib taşlamagunça töxtay olmaydi. Masalan, u hamsterini, döstini, sartaroşxonasi mijozini va — «Telba Fred» epizodida — Kurajni şunday qirqib taşlagan. U öz yaqinlariga mehr bilan munosabatda böladi va doim sheʼrlarda fikr yuritadi (öziga xos leytmotiv: har bir bandning oxirida «ğalati» sözini takrorlaydi).

Katta kalamuş, Nigde şahridagi kafeda sotuvçi va ofitsiant bölib işlaydi. Kurajning yaxşi dösti, murakkab vaziyatlarda köpinça Kurajga yordam beradi. Charlie qölida langar şaklidagi tatuirovkasi bor. Charlie Mouse köplab seriyalarda tez-tez uçraydi.

Nigde şahrida qassob va oşpaz bölib işlaydigan çöçqa. Juda mehribon va saxiy. Uning xotini gamburgerlardan ajoyib figuralar yasaydi, u ham oşpaz bölib işlaydi («Buqa boşlari» seriyasiga qaraganda). Jan Bon köplab seriyalarda tez-tez uçraydi.

Xitoy-Amerika kelib çiqişli ösmir, juda aqlli va iqtidorli, ammo öziga mahliyo. Uning soçlari biroz pala-partiş qora, qora quyoş közoynagi taqadi. Uni odatda oq futbolka, kök şim va gullari bor sandallarda köriş mumkin. Uning xolalari ğazabli va mehribon Xitoy imperatritsalaridir. U kimnidir ortda qoldirişni yaxşi köradi va özib ketgaç baqiradi: «Qarab yur!» yoki «Qayerga qarab ketyapsan!». Xitoy tilida uning ismi (大 龍, Di Lung, Di Lun) «Katta ajdar» degan maʼnoni anglatadi, bu esa uning şohona merosxör (xitoy imperatritsalarining jiyani) ekanini tasdiqlaydi. Di Lun köplab seriyalarda juda tez-tez uçraydi.

Multserialda tez-tez uçraydigan qahramon (masalan, uni «Şirlining laʼnati», «Qurt va Ruza» va «Murielʼning sukuti» seriyalarida köriş mumkin). Bu keksa ayol bölib, taşqi körinişi Yustasning onasiga juda öxşaydi (ham kiçik böyli ayol, yuz xususiyatlari Yustasning onasinikidek, şuningdek, kiçik törtburçak linzali öxşaş közoynak taqadi), faqat Yustasning onasidan farqli ölaroq, u parik taqmaydi va boşiga römol öraydi. «Kuraj va qor odam» seriyasiga köra, u qor odamning onasi.