Demon Revolyutsii

Yevgeniy Mironov — Vladimir Lenin

Fyodor Bondarçuk — Aleksandr Parvus

Maksim Matveyev — Aleksey Nikolayeviç Mezentsev, imperator kontrrazvedkasi agenti

Darya Yekamasova — Nadejda Krupskaya

Viktoriya Isakova — Inessa Arman

Paulina Andreyeva — Sofya Rudneva

Aleksandr Baluyev — knyaz Vasiliy Turkestanov, kontrrazvedka boşliği, jandarm polkovnigi

Danil Lavrenov — Karl Radek

Georgiy Fetisov — Grigoriy Zinovyev

Dmitriy Lisenkov — Yakub Ganetskiy

Aleksey Kolgan — Meçislav Yulyeviç Kozlovskiy

Dmitriy Ulyanov — Leonid Krasin

Feliks Sçultess — Artur Zimmermann

Yuriy Utkin — Aleksandr Keskyula

Yuriy Maslak — Fridrix Platten, şveytsariyalik kommunist, Leninning dösti

Aleksey Mironov — Gottlib fon Yagov

Anton Mardanov — Devid Sulaşvili

Artyom Kurganskiy — Grigoriy Sokolnikov

Yuriy Mironsev — Sergey Fyodorov, imperator oilasining leyb-şifokori

Ivan Kukolev — Vlas Mgeladze

Andrey Malov-Gra — baron Arved fon der Planits, Saksoniya gvardiyasi rotmistri

Filipp Reynxart — Vilgelm Byunig, nemis Boş ştabi amaldori

Andrey Annenskiy — nemis Taşqi işlar vazirligi amaldori

Daniil Vorobyov — Nikolay II

Vladimir Zaytsev — Nikolay Xristianoviç Lunts, advokat

Ivan Axadi — Vasiliy Zaxaroff

Dmitriy Gusev — Vasiliy Şulgin, Davlat Dumasi deputati

Aleksandr Miçkov — Tristan Tsara, Surixdagi dadaistlar rahbari

Miriam Sexon — Roza Lyuksemburg, nemis inqilobçisi, Parvusning sobiq sevgilisi (muallif versiyasida)

Sergey Gromov — Grigoriy Usiyeviç, bolşevik, «muhrlangan vagon» yölovçilaridan biri

Sergey Mazin — Mixail Tsxakaya, bolşevik, «muhrlangan vagon» yölovçilaridan biri

Dmitriy Bogdan — Tomskiy, kontrrazvedka agenti

Pavel Çinaryov — qamoqdan Mezentsevni ozod qilgan dengizçi

Asosiy syujet çiziği jiddiy tarixiy manbalar bilan tasdiqlanmagan, yaʼni badiiy töqima hisoblanadi. Markaziy ğoya yorqin ifodalangan konspirologik xarakterga ega.

Rejissyor Vladimir Xotinenko bir intervyusida konspirologik tafakkurga bölgan moyilligini ifoda etgan:

Körsatmalar haqida gap ketganda, heç narsa öylab topiş şart emas. Internetda «Parvus memorandumi», yaʼni «doktor Gelfand memorandumi» mavjud bölib, u tarğibotni taşkil etişdan tortib Rossiyani parçalaşgaça — Finlyandiya, Ukraina, Kavkaz va Sibirni ajratib olişgaça bölgan inqilob işçi rejasini bayon etadi. Uning hozir ham amalga oşayotganini köriş qiyin emas, demak, inqilob davom etmoqda. Bu kuçli hujjat. Eng qiziği şundaki, matnga qaraganda, yuz yil oldin ham Ukraina taqdiri bilan gruzinlar şuğullanganga öxşaydi.

Rejissyorning sözlariga köra, «syujet yo kam maʼlum, yo tarixçilar umuman tegmagan voqealarga asoslangan», lekin u heç qanday aniq faktlarni körsatmagan. Prodyuser Aleksandr Rodnyanskiyning taʼkidlaşiça, «voqealarning butun kanvasi tarixiy faktlarga mos keladi, lekin uning töldirilişi — yaʼni qahramonlarning xatti-harakatlari, suhbatlari, munosabatlari — bu allaqaçon badiiy töqima». Şunday qilib, lirik çiziqni yaratiş uçun (rejissyorning sözlariga köra, «Parvus sevgiga moyil erkak edi») yoş inqilobçi Sofya Rudneva va kontrrazvedka xodimi Aleksey Mezentsevdan iborat «jamlangan obrazlar» — uçburçak sevgi yaratilgan.

Syujetning markazida muhrlangan vagon va Germaniyaning bolşeviklarni moliyalaştirişi masalasi turadi.

Filmning nomi «Parvus memorandumi» yoki «doktor Gelfand memorandumi» deb ataladigan hujjatga işora qiladi; u 1964-yilda ingliz tarixçisi Zbinek Zeman tomonidan topilgan va eʼlon qilingan. Prodyuserning sözlariga köra, «Germaniya pullarining Oktyabr töntarişidagi roli» haqida film yaratiş ğoyasi «Rossiya» telekanalining boş direktori Anton Zlatopolskiyda ön yil oldin tuğilgan. Prodyuserning sözlariga köra, birinçi ssenariy variantini 2009-yilda Eduard Volodarskiy yozgan, lekin keyinçalik u köp marta özgartirilgan (Volodarskiy 2012-yilda vafot etgan).

Şu bilan birga, nemis pullari mavzusi rejissyor Xotinenko tomonidan 2005-yilda «Imperiyaning halokati» filmida ham kötarilgan va «bu «Imperiyaning halokati»ning öziga xos davomi».

Parvus va Leninning Surixdagi uçraşuvini rejissyor Aleksandr Soljenitsinning «Qizil ğildirak» romanidan olgan — rejissyorning sözlariga köra, garçi «bu voqea öylab topilgan bölsa-da, Parvus u yerda juda işonçli tasvirlangan».

Haqiqiy Leninni tirik qilib körsatiş qiyin, memorial haykaldan çiqiş ham oson emas. Agar Leninni parodiya qilsang, bu oson. Yoki «Lenin razil, pastkaş, badbaxt», deb daʼvo qiliş mumkin. Lekin gap şundaki, unda kino Lenin haqida bölmaydi. Haqiqiy Lenin esa oğir mavzu. U yoşligida Stalin kabi yugurib, otişmagan, bandit bölmagan. Lenin jim ötirib, kitob öqigan.

Serial bu davrni örgangan tarixçilar tomonidan tanqid qilingan. Ular köpinça uni «Trotskiy» teleserialiga qöşib muhokama qilişadi. «Inqilob demoni» haqida quyidagiça fikrlar bildirilgan:

«…Lenin Parvus bilan operada uçraşadi, u yerda Vagnerni tinglaydi va yiğlaydi. Parvusga engaşib, u «insoniy bölmagan musiqa, uni tinglaganda boşni silagisi keladi» degan maşhur iborani aytadi. Holbuki, har bir sovet maktab öquvçisiga maʼlum ediki, Gorkiy Leninga nisbat bergan bu ibora aslida Lenin Betxoven musiqasi haqida aytgan».

«Haqiqatda Lenin Parvus bilan heç qanday ish qilişni istamagan. Germaniya hududidan muhrlangan vagonda ötiş ham «inqilob savdogari»siz taşkil etilgan, konspirologlar nima öylab topmasin. Parvus bu vaziyatdan şaxsiy boyiş uçun foydalanmoqçi bölganmi yoki yöqmi — uning sabablari bizga oxirigaça nomaʼlum».

«Uruş paytida u imperialistik ziddiyatlar hisobiga öynaşga qaror qildi. Menimça, ajratilgan mablağlarning katta qismi uning çöntagiga tuşgan, şu hisobga u özining «Jahon uruşi va uning oqibatlarini örganiş instituti»ni moliyalaştirgan, «Kolokol» gazetasini çiqargan, qisman muhojirlarga moddiy yordam bergan. Uning pullarining qay darajada Leninga va bolşeviklarga borgani isbotlanmagan».

Umuman olganda, kino tanqidçilari serialni ijobiy qabul qilişgan va ayniqsa aktyorlar öyinini alohida taʼkidlaşgan:

«Revolyutsiya demoni» — siyosiy intrigа va bu intrigani töqiyotgan odamlarning xarakterlari markazda bölgan kam uçraydigan mahalliy serial. «Qartalar uyi» serialini heç qaçon suratga olişmasligidan xafa bölganlar kamida qisman tasalli topişlari mumkin: «Revolyutsiya demoni» Frenk Andervud haqidagi hikoya bilan bir yönalişga intilmoqda, faqat bu federal, umumiy foydalanişdagi kanal va voqealar yuz yil oldingi davrga oid».

«Lenin roli Yevgeniy Mironovga ajoyib tarzda muvaffaq bölgan. Baʼzan u latifalardagi qahramonga, baʼzan bolşevik plakat-tarğibotining qahramoniga öxşaydi; aqlli, közini qisib qaragan nigohi; qöllari pidjak yoqasi ortida… har qanday holatda ham aktyorga beixtiyor işonasan. Mualliflar hatto Leninning boşida qanday va nima uçun kepka paydo bölgani haqidagi hikoyani ham kulgili tarzda körsatişga yetarliça hazil topgan».

«Mironov ijro etgan Lenin «Revolyutsiya demoni»da boşqaça — mutlaqo kutilmagan va öziga xos (inqilobçilar yaşaydigan universitet oşxonasida idiş yuvadi; diniy atamalar bilan hazillaşadi; orqasi bilan raqiblarini, içki sezgisi bilan esa saqlaniş xodimlarining agentlarini his qiladi). U javob uyğotadi, bu faqat aktyor mahoratida emas. «Revolyutsiya demoni» ssenariyçilari (Nadejda Vorobyova va Kirill Jurenkov) işonçini köproq qozonadi, çunki «ularning Lenini» halolroq: Lenin — siyosiy hayvon, öyinçi, kuçli sezgi va instinktga ega».

«Mediascope» maʼlumotlariga köra, serialning «Rossiya-1» kanalida 2017-yil 5-noyabrdagi starti muvaffaqiyatli bölib, uning reytingi 4,8 %, uluşi esa 15,6 % ni taşkil etgan. Şunday qilib, «Revolyutsiya demoni» 2017-yil 30-oktyabrdan 5-noyabrgaça bölgan haftada rossiya televideniyesi efiridagi eng maşhur serialga aylandi va şu dam oliş kunida Birinçi kanalda boşlangan, bir xil mavzudagi «Trotskiy» serialining premyera körsatkiçini ortda qoldirdi: ikkinçisining reytingi 4,9 % bölgan holda, uluşi 14,8 % ni taşkil etgan. Biroq 2017-yil 6-noyabrda serial top-10 seriallar röyxatida birinçi örindan yettinçi öringa tuşib qoldi (reyting — 3,6 %, uluş — 9,7 %).

«Revolyutsiya demoni», «Parvus memorandumi» va «Lenin. Neizbejnost» (The Lenin Factor) triptixi bir qator rossiyalik va xalqaro mukofotlarga sazovor bölgan:

2018 — «Vatan tongi» festivalida «Eng yaxşi erkak ikkinçi plan roli» nominatsiyasida mukofot (Maksim Matveyev)

2019 — Vyaçeslav Tixonov nomidagi Uçinçi xalqaro kino festivali «Hal qiluvçi ön yetti lahza»da «Eng yaxşi ssenariy» nominatsiyasida mukofot (Kirill Jurenkov, Nadejda Vorobyova, Anuş Vardanyan, Eduard Volodarskiy, Vladimir Xotinenko, Marina Deniseviç)

2019 — IV Soçi xalqaro kino festivalida törtta mukofot: «Eng yaxşi rejissyorlik ishi» (Vladimir Xotinenko), «Eng yaxşi erkak roli» (Fyodor Bondarçuk), «Eng yaxşi kostyum rassomi» (Regina Xomskaya), «Eng yaxşi boş rassom» (Sergey Ivanov)

2020 — Marbelyadagi VIII xalqaro rus kino festivalida ikkita mukofot: «Eng yaxşi ssenariy» va «Eng yaxşi aktyor» (Yevgeniy Mironov)

2020 — The Ramsgate International Film & TV Festival-2020 (Buyuk Britaniya) festivalida uçta mukofot: «Eng yaxşi film», «Eng yaxşi rejissyorlik ishi» (Vladimir Xotinenko), «Eng yaxşi aktyor» (Yevgeniy Mironov)

Film «Parvus memorandumi» nomli 8 qismli versiyada suratga olingan. Biroq film prodyuserlari filmni 6 qismli versiyagaça qisqartirişdi (har biri 90 daqiqali 3 ta film), köplab syujet çiziqlarini qisqartirib va unga tarixiy mos kelmaydigan «Revolyutsiya demoni» nomini berişdi. Maʼlumki, «Revolyutsiya demoni» laqabi Lev Trotskiyga mahkam yopişib qolgan, lekin u filmda yöq, biroq qahramonlarning suhbatlarida bir neça bor tilga olinadi. Bu rejissyor bilan nizo keltirib çiqardi: u öz familiyasini titrlardan olib taşlamoqçi edi. Muzokaralar natijasida «Parvus memorandumi»ning töliq muallif versiyasi «Rossiya-Madaniyat» kanalida namoyiş etildi. Keyinçalik qöşimça moliyalaştiriş olingaç, kinoversiya — «Lenin. Neizbejnost» yaratildi.

Filmga kiritilmagan «Revolyutsiya demoni»ning 7 va 8-qismlari muallif versiyasi «Porloq farişta» festivalida 2018-yil noyabrda taqdim etilgan. Uşbu qismlar asosida, montajga deyarli töliq kiritilgan holda, «Lenin. Neizbejnost» filmi yiğilgan — bu Leninni Rossiyaga olib kelgan poyezd tarixi.

Rejissyorning sözlariga köra, film unga yaqinda suratga olgan Dostoyevskiyning «Iblislar» asarining davomi sifatida qiziq.

Suratga oliş Moskva va Budapeştda olib borilgan; Budapeşt Surix va Berlinni ham ifodalagan. Rejissyor suratga oliş jarayonining yakunlanişi va filmni montaj qiliş boşlanişi haqida Soçidagi «Kinotavr» festivalida xabar bergan.

Yevgeniy Mironov 2017-yil aprelida «Oltin niqob» mukofotlarini topşirayotganda kepka kiygan (lekin «Lenin» kepkasini emas, beysbolka kiygan), «çunki u Lenin rolida suratga tuşmoqda», va Leninni aniq keltirib, «odamlarning boşini silagisi keladi, lekin ularning boşini uriş kerak», degan.