Dexterʼs Laboratory

«Dexterʼs Laboratory» (ingliz tilida Dexterʼs Laboratory) — özining laboratoriyasini yaratgan dahiy bola haqidagi Amerika multseriali. Pilot epizodi 1995-yilda namoyiş etilgan, serialning özi esa 1996-yil 28-aprelda premyerasini ötkazgan. Undan oldin rejissyor Genndy Tartakovskiy kiçik hajmli multfilmlar suratga olgan: «Big Sister» va şu nomdagi pilot. Multserial 1995–1998-yillarda «Emmy» mukofotiga nominatsiyalangan. Bu fantastik elementli komediya. Dexterning opasi DeeDee aqlsizligi va çiroyli tugmalarni bosişga bölgan moyilligi bilan ukasidan farq qiladi. Ota-onalari oddiy odamlar. Serial Craig McCracken, Seth MacFarlane, Butç Hartman va Rob Renzetti kabi animatorlarning karyerasini boşlaşga yordam bergani bilan maşhur. 2003-yilda serialni suratga oliş töxtatilgan.

Dexter — 10 yoşli boş qahramon. Uning ajralib turadigan xususiyatlari — past böyi, deyarli mitti ösişi, zaif körişi va 210 dan yuqori IQ. Dexter har doim oq laboratoriya xalatini, qalin qora gardişli közoynak, binafşa rezina qölqop va bir juft qora botinka kiyib yuradi (kamdan-kam istisno holatlarda taşqi körinişini özgartiradi). U oilasidagi kenja farzand. Seriyadan maʼlum bölişiça, uning tuğilişi öziga xos keçgan. U ğoyatda qörqinçli, ulkan boşli holda tuğilgan. Dastlab otasi öğlining «jismoniy» tölaqonliligiga hatto şubha qilgan, ammo şifokorlar aksini isbotlab, Dexterga «Klinik dahiy» degan nom berişgan va unga közoynak topşirişgan. Tuğilganidan söng darhol Dexter ixtirolar qila boşlaydi, ularni esa uning opasi köz öngida sindirib taşlaydi. Bu uni öz qiziqişlari va maşğulotlari uçun yangi va yangi joylar qidirişga majbur qiladi. Uyida yaşirin va qoronği joyni topgaç, u darhol laboratoriyasining dastlabki majmuasini qurişga kirişadi. Yoşiga qaramay, bola fenomenal va ajoyib narsalar yaratadi — teleportatsiya tizimlari, vaqt maşinasi, klonlovçi qurilmalar, superkompyuter va hokazo. Dexter uçun butparast va ilhomlantiruvçi şaxs — Albert Eynşteyn bölib, uning portretlarini Dexterning xonasi devorida va maktab şkafçasi eşigida köriş mumkin. Dexterni doimo bilim va fan sohasida birinçi böliş, yaratiş va ijod qiliş istagi boşqaradi, öz ustunligini isbotlaş va mumkin bölmaganni mumkin qiliş uçun. Köpinça bu kutilmagan oqibatlarga olib keladi, ayniqsa opasi aralaşganda (baʼzan Dexter opasining harakatlarini bartaraf etiş uçun öz texnologiyalaridan foydalanişga majbur böladi, bu esa kulgili va köpinça komik oqibat hamda yeçimlarga olib keladi). Zarur sabablarsiz uydan çiqişni yoqtirmaydi (faqat maktabga boriş kerak bölsa yoki ota-onasi uni boşqa sabab bilan uydan çiqişga majburlasa bundan mustasno). Dexter maktabda aʼlo öqiydi, lekin doim jismoniy tarbiya darsini sababsiz qoldiradi va öz laboratoriyasida ota-onasi nomidan yozilgan uzrnomalar tayyorlaydi, şunda u butunlay foydasiz bölgan darsdan öz laboratoriyasiga yoki kutubxonaga qoçib ketişi mumkin. U yerda esa Dexter — doim «Şon-şaraf taxtasi»da, har doim birinçilar içida birinçi. Ulkan bilim va dahoga qöşimça ravişda, uning yonida bir qator kiçik illatlar ham yaşaydi, ular boş qahramonni köplab sarguzaştlarga tortadi (lekin uni opasi ham kam sarguzaştlarga duçor qilmaydi). Biroq Dexter ijobiy qahramon bölib, öziga xos xususiyatlarga ega, Yer va insoniyatni qutqariş, oilasiga yordam beriş, hatto zarur bölsa opasiga yordam beriş uçun laboratoriyasini ham ayamaydi.

DeeDee — 11 yoşli qiz, Dexterning katta opasi. Quvnoq, muloyim, omadli va juda aqlsiz. Faqat puşti rangdagi kiyimlar kiyadi. DeeDee yakkaşoxlarni, poni va boşqa otlarni yaxşi köradi, raqs tuşişni yoqtiradi, turli usullarda özini ovutadi, döstlari Lee-Lee va Mee-Mee bilan vaqt ötkazadi, konkida va velosipedda uçişni, ayniqsa ukasining laboratoriyasida öynaşni yaxşi köradi. U u yerda deyarli butun vaqt böladi — raqs vaqtida uning texnikasini buzadi, barça tugmalarni bosadi, işlayotgan Dexterga yaşirinça yaqinlaşib «Salom, Dexter!» deydi, bu esa uni ğazabga soladi. DeeDee aqli va xulq-atvori bilan ham, taşqi körinişi bilan ham Dexterga butunlay qarama-qarşi. Ukasidan farqli ölaroq, uning boşi tamomila böş va heç narsa bilan band emas. U nisbiylik nazariyasi muammolarini hal qilmaydi va universal energiya manbalarini yaratmaydi, balki doim quvnoq vaqt ötkazadi, harakatda va köçada böladi. Ukasi esa zarur sabablarsiz uydan çiqişdan qörqadi (faqat maktabga boriş kerak bölsa yoki ota-onasi boşqa sabab bilan uni çiqişga majburlasa bundan mustasno). Ammo bunday farqlar va tez-tez böladigan ziddiyatlar DeeDee bilan ukasini joriy muammolarni birga izlaşdan va bir-biriga yordam berişdan tösmaydi.

Ota — serialning asosiy qahramonlaridan biri. Uning ötmişi haqida maʼlumki, u eng aqlli, zukko yoki toza odam bölmagan. Bölajak oila onasi bilan tanişuvi uning axloq va gigiyenaga bölgan qörquvi bilan boğliq (ular psixologning qabulxonasida tanişgan: u öşa yerda köngilli bölib işlagan, ona esa reabilitatsiya va resotsializatsiya kursida bemor bölgan). Oila boşliği «klassik» ota janrida vaqt ötkazişni afzal köradi: televizor köradi (ayniqsa sport reportajlarini), gazeta öqiydi, divanda uxlaydi, golf öynaydi. Dexterning otasining ishi batafsil maʼlum emas, ammo seriyalardan birida uning kaskadyor bölib işlaşi va mototsiklda ajoyib boşqarişi (va umuman xavfdan nafratlanişi) haqida maʼlumot bor. Dexterning otasi oila uçun pul topuvçi, lekin boşqa heç narsa emas. U uy işlarining heç birini qilişni bilmaydi va bu işlarni xotiniga topşiradi.

Ona — serialning boş qahramonlaridan biri, otasi, Dexter va DeeDee bilan birga. Ötmişda çiroyli, xotirjam va zukko ayol bölgan, dunyo va uning aholisi bilan muloqotda ruhiy qiyinçiliklarga duç kelgan, toza-pokizalik va gigiyenaga öç. U bölajak eri bilan (u uning odatlariga butunlay qarama-qarşi) klinikada psixoterapevt qabulida tanişgan, u yerga öz muammolari va qiyinçiliklari bilan kelişni umid qilgan. Ona uyning barça işlarini bajaradi, Dexter oilasining butun maişiy hayoti aynan uning yelkasida turadi: u hamma narsani yuvadi, kiyimlarni yuvadi, tozalaydi, xarid qiladi, supuradi, pişiradi, tikadi va tartibga soladi. Uning faoliyati bölmasa, oila hayotida tartibsizlik va vahima paydo böladi. Ona öz işining murakkabligiga qaramay, uni yaxşi köradi va heç kimga işonib topşirmaydi (çunki u hali ham toza-pokizalikka bölgan işqi va iflosliкка nisbatan nafratiga sodiq). Dexter oilasi onasining obrazida uning sariq lateks qölqoplari mustahkam örnaşgan — ular chang va tartibsizlikka qarşi kuraşdagi sadoqatli yordamçilari, tozalik va boşqa barça neʼmatlarning tarqatuvçisi. Ona uy bekasi qiyofasiga ega, ehtimol eridan farqli ölaroq işlamaydi.

Mandark — serialning asosiy antagonisti va Dexterning boş raqibi. Mandark taşqi körinişi bilan Dexterga biroz öxşaydi, qora gardişli közoynak taqadi va juda aqlli, lekin böyi baland. «Mandark» nomini Syuzen Astronomenov öziga özi bergan, tinçliksevar hippi oilasida — Vindber va Ouşenberd (uning otasi va onasi) oilasida öğil bölib tuğilgan. Mandark ota-onasining mehribon va tinç ğoyalariga tamomila qarama-qarşi bölib tuğilgan. Voyaga yetgaç, uning içida uxlab yotgan yovuzlik uyğonadi, u dunyoga kuçli nafrat bilan qaraydi va yovuzlik qiliş hamda dunyoni böysundiriş maqsadida texnologiya va fanni çuqur örganadi. Mandark öz uyi ostida ulkan laboratoriya qurgan (ehtimol u Dexterning laboratoriyasidan ham kattadir). Mandark Dexter bilan birinçi marta «Dexterning raqibi» seriyasida uçraşadi, u yerda maktabning birinçi kunida yaşirin musobaqa paytida fan va bilimda Dexterdan özib ketadi, şu bilan Dexterga katta ruhiy zarar yetkazadi va hatto uni öz laboratoriyasini yopişga majbur qiladi. Biroq bu qarama-qarşilik şu bilan tugamaydi, aksinça — endi boşlanadi. Mandarkka Dexterning opasi juda yoqadi va hatto undan ham köproq: u uning yaşirin muxlisi va sadoqatli ixlosmandiga aylanadi, Dexterdan unga tanişişda yordam berişni söraydi, ammo uning asosiy xarakterini bilmaydi — u Dexterga emas, balki qulay imkon bölganda barça texnologik narsalarni buzişga bölgan katta muhabbatini. Buni bilgan Dexter Mandarkka yordam beradi va opasining yordamida raqibining laboratoriyasini muvaffaqiyatli buzib, özining laboratoriyasini tiklaydi. Mandark va Dexter abadiy duşmanlarga va bir-biriga qarama-qarşi aql egalariga aylanadi, ularning yagona umumiy jihati — ulkan bilim va unga intiliş.