Eternal Call

Suratga oliş Boşqirdiston ASSRning Duvan tumanidagi bir neça qişloqlarida ötkazilgan: Tastuba (Kaftanov uyi — sobiq «Iskra» kolxozi boşqarmasi binosi), Yelabuga (hozir yaşaş uçun yaroqsiz, 1-seriya boşi), Yaroslavka (kolxoz idorasi), Trubkino, Uzyan, Kalmaş, Burtsevka, şuningdek Yuryuzan daryosidagi Sabakay qoyasi fonida (filmda uni Zvenigora deb ataşadi), hamda Beloretsk şahrida. Moskva viloyati Odintsovo tumanidagi Nikolskoye qişloğida esa abver razvedka markazi va Laxnovskiyning qoçişi sahnalari olingan.

Birinçi filmning dastlabki olti seriyasi teleekranda 1976 yil 2–4 va 8–10 iyun kunlari namoyiş etilgan. Bu seriyalar 1978 yil 7, 8, 10, 11, 13, 15 yanvar kunlari qayta körsatilgan. 1978 yil 16–21 yanvar kunlari birinçi filmning qolgan olti seriyasi namoyiş etilgan. Telekörfazarlarning köplab iltimoslari bilan birinçi filmning barça ön ikki seriyasi 1980 yil 6 yanvardan 30 martgaça qayta körsatilgan. Har bir seriya yakşanba kunlari efirga uzatilgan.

1983 yil 11–20 may kunlari ikkinçi filmning barça yetti seriyasi namoyiş etilgan. 1984 yil 28 avgust — 28 sentyabr kunlari serial birinçi marta töliq körsatilgan.

1991 yil martda film Taʼlim dasturi orqali, 1995 yil 1–30 iyun kunlari esa ORT kanalida namoyiş etilgan. 1996 yilda filmning rejissyorlari uni yangi teleStandartga moslab qayta montaj qilib, tiklagan va ilgari kesib taşlangan epizodlarni qaytargan.

1906 yil. Yapon uruşidan ikki qişloqdoşi — Demyan Inyutin va Pankrat Nazarov Sibirdagi Mixaylovka qişloğiga qaytadi. Biri oyoqsiz, ikkinçisi öpkasiga öq tegib qaytgan. Demyan mahalliy boy Mixail Lukiç Kaftanovga boşqaruvçi bölib xizmat qilişni taklif qiladi. Demyan qişloqdoşlarini qattiq ezadi va tez orada Kaftanovning öng qöliga aylanadi.

Kambağal dehqon Silantiy Saveliyevning oilasida uç öğil ösadi: Anton, Fyodor va Ivan. Katta öğil Anton ish izlab Novo-Nikolayevskka ketadi va u yerda RSDPning yaşirin işiga jalb etiladi. Politsiya reydi natijasida Antonni hibsga olişadi va u Xavfsizlik bölimining tergovçisi Laxnovskiy oldiga söroqqa tuşadi. Laxnovskiy Antondan yaşirin iştirokçilarni sotişni talab qiladi, lekin erişa olmay, uni jallod Kosorotovga topşiradi. Şunga qaramay, hatto qiynoqlar ostida ham Anton sinmaydi. Yaşirin iştirokçi Ivan Mixayloviç Subbotin ham qiynoqqa çidaydi. Lekin savdogar öğli — gimnaziya öquvçisi Pyotr Polipovni Laxnovskiy xiyonatga köndiradi.

1914 yil. Kaftanovning oti haydovçisi bölib işlaydigan Ivan Saveliyev uning qizi Annaga oşiq böladi. Biroq uning akasi Fyodor ham boy Kaftanov bilan qarindoş böliş niyatida, şuning uçun Annaga daʼvogar. Frontdan Polikarp Kruzhilin qaytib keladi.

Şaharda katorgadan qoçgan Anton Saveliyev Lizaga uylanadi; töyda Lizaga oşiq bölgan Polipov ham qatnaşadi. Polipov Antonga yaşirin uyning manzilini aytadi, şu uyda Antonni hibsga olişadi. U qoçib ketadi. Tergovçi Laxnovskiy Polipovni yana Antonni sotişga köndiradi. Anton yana hibsga olinadi.

Kaftanovning zaimkasida Silantiy Saveliyev öğli Fyodor bilan işlaydi. Ösmir Fyodor Kaftanovning zaimkadagi bemaʼni hayotiga hasad bilan qaraydi. Öğil bilan otaning şiddatli suhbati paytida tyurmadan yana qoçgan Anton zaimkaga kelib qoladi.

1916 yil. Ertasi kuni Fyodor zaimkada Demyan Inyutinning izlarini köradi va u Antonni qidirayotganini tuşunadi. Anton uydan çiqib, toğlarga yaşirinadi. Fyodor akasiga ovqat olib borayotganda uni Demyan askarlar bilan kuzatib boradi. Ular Fyodorni quvib yetib, uni öldiriş bilan tahdid qiladi. Şunda yaşirinib turgan Anton özi taslim böladi va yana hibsga olinadi.

Demyan öğli Kiryanni Kaftanovning qizi Anna bilan uylantiriş ğoyasini közlab, Fyodorni Kiryan oşiq bölgan qişloq ebaxonasi Anfisaning qizini «buzişga» majbur qiladi. Anfisa Fyodorga chin dildan oşiq bölib qoladi va bir muddatdan söng uning farzandini homilador ekanini aytadi.

Kiryan Anfisa unga Fyodor bilan xiyonat qilganini bilib, bu haqda Ivanga xabar beradi. Ular birgalikda Fyodorni urmoqçi bölişadi, lekin u ikkalasidan kuçliroq bölib çiqadi va janjal Ivan va Kiryan uçun yomon tugaydi.

Fyodor Annani uyining hovlisida uçratadi; Anna ham uzoq vaqtdan beri unga befarq emas. Şu bilan birga Anna qişloq gaplaridan Fyodorning Anfisa bilan aloqasini bilgani uçun avvaliga undan ehtiyot böladi, lekin keyin köndirilib, sevgisini tan oladi.

Polikarp Kruzhilinning uyiga Kaftanov kirib, u bilan siyosat va Rossiyadagi voqealar istiqbollari haqida suhbat boşlaydi. «Senga nima kerak? — deb söraydi Kaftanov. — Senning eʼtiqoding nimada?» Polikarp unga javob beradi: «Odamlarda, Mixail Lukiç. Sen axlat deb hisoblaganlarda». «...yer yuzi qonga botadi», deydi «mehnat duşmani» Kaftanov. «Biz öz <qonimizni> ayamaymiz», deb mehnatkaş xalq nomidan javob beradi Kruzhilin.

Qişloqqa podşo taxtdan voz keçgani haqidagi xabar yetib keladi. Buni birinçi bölib Kaftanov biladi va uni uyezd şahri Şantaradan olib keladi. Kaftanov bu haqda Demyan Inyutinga aytadi va Rossiyada inqilob boşlanganini bildiradi. U hisoblaydiki, mahalliy çekka joylarga inqilob xabari tez yetib bormaydi va şu vaqt içida ular biror narsa qilib ulguradi, şunda hammasi öz-özidan hal böladi.

Demyan öz navbatida Kaftanovga Anna bilan Fyodor örtasidagi aloqa haqida xabar beradi. Kaftanov Demyanning maslahati bilan qiş oqşomida Anna bilan Fyodorning uçraşuvini özi kuzatadi. Anna otasining roziligisiz ham Fyodorga turmuşga çiqişga tayyor. Buni eşitgan Kaftanov «Duo qilaman!» deb baqirib, Fyodorni qamçi bilan uradi, keyin Demyanga Fyodorga itlarni qöyişni buyuradi, itlar uni parçalaydi. Fyodorni itlardan Polikarp qutqaradi: u itlarni haydab, ulardan birini miltiqdan otib taşlaydi.

1918 yil. Sibirda oq gvardiyaçilar qözğoloni yetilmoqda. Novo-Nikolayevskdagi qözğolonning taşkilotçilaridan biri Laxnovskiydir.

Kaftanov bandit otryadini töplab, Şantara atrofidagi qişloqlarga hujum uyuştiradi. Boşqa qişloqdan Mixaylovkaga yugurib kelgan Anfisa xabar beradiki, Kaftanov öşa qişloqda qişloq kengaşi raisini va uning homiladir xotinini öldirgan, endi esa otryad bilan bu yerga kelib, qişloq kengaşi raisi Pankrat Nazarovni va uning oilasini, şuningdek volispolkom raisi Polikarp Kruzhilin va uning yordamçisi Yakov Aleynikovni yöq qilmoqçi. Qişloqdagi yarim vayron uyga yaşirinib olgan Kruzhilin, Aleynikov, Nazarovlar va Anfisani topgan Anna Pankratning oilasini öz uyiga olib, uni öz xonadonida yaşiradi. Anfisa şu yerda turgan Kiryanni Kruzhilin, Aleynikov va uni Inyutinlar uyiga yaşirişga köndiradi. Kiryan avvaliga rad etadi, lekin Anfisaning iltimosi bilan rozi böladi. Inyutinlar uyiga bostirib kirgan Kruzhilin va Aleynikov Demyanni qurolsizlantirib, uni özlari bilan birga omborxonaga tortib kirişadi va u yerda miltiq bilan nişonga olib turişadi. Inyutinning uyiga kelgan Kaftanovga Kiryan aytadiki, Demyan hovlida kimnidir körib, uning ortidan quvib ketgan. Kaftanov ketgaç, Polikarp va Aleynikov xavfsiz yaşirinib qolişadi.

Ertasi kuni ertalab Fyodorni, qoçqinlar qayerda yaşiringanini körsatişdan boş tortgani uçun, Kaftanov akasi Ivanning köz öngida qattiq kaltaklaşni buyuradi. Ivan Kaftanovning otryadida xizmat qiladi.

Qözğolon boşlanişidan oldin Tomskdan Novo-Nikolayevskka Anton keladi; Liza kiçik öğli bilan uni vokzalda kutib olmoqçi böladi. Şaharda oq gvardiyaçi qözğolonçilar hokimiyat organlarini egallab, rahbarlarni va bolşeviklarni hibsga olişmoqda. Polipov Lizanikiga kelib, uni vokzalga bormaslikka undaydi, lekin Liza uning gapiga quloq solmay, öğli bilan birga eriga kutib olgani ketadi. Vokzalda Antonni xotini va öğli bilan birga, qözğolonçilarga tergovçi bölib xizmat qilayotgan Laxnovskiy hibsga oladi.

Pyotr Polipov Laxnovskiyning uyiga keladi, u yerda Laxnovskiy unga xotini va qizi Polinani taniştiradi. Polipov Laxnovskiyga eslatadiki, u Liza Saveliyevaga va uning kiçik öğliga tegmaslikka vaʼda bergan edi. Laxnovskiy javob beradiki, Anton kerakli körsatmalarni bermoqçi emas, şuning uçun u xotini va öğlidan bosim ötkaziş uçun foydalanişga majbur. Keyin Laxnovskiy Polipovdan kamerada Antondan kerakli maʼlumotlarni olib berişni taklif qiladi. Polipovning jim rozilidan söng Laxnovskiy uni hibsga olib, kaltaklab, Anton kamerasiga taşlaşni buyuradi.

Söroqda Laxnovskiy Antondan Tomsk bolşeviklar yaşirin taşkilotining rahbarlari qayerda yaşiringanini körsatişni talab qiladi. Anton yana savollarga javob berişni rad etadi va Laxnovskiy uning köz öngida xotinini va öğlini qiynaşni buyuradi. Laxnovskiy tomonidan Anton kamerasiga joylaştirilgan Pyotr Polipov — josus va provokator — Antondan heç narsa bilib ololmaydi. Pyotr sevgan Liza va uning kiçik öğli qiynalayotganini körib, Polipov nimadir demoqçi böladi, lekin Anton unga jim turişni buyuradi.

Laxnovskiy Antonni otib taşlaşni buyuradi, lekin otiş joyiga olib borilayotganda bolşeviklar tomonidan katta pul evaziga sotib olingan konvoyirlardan biri unga qoçişda yordam beradi. Döstlari Antonni Tomskka qaytarib olib kelişadi. Subbotin esa tyurmada ruhiy buziliş olgan Antonning xotini va öğli haqida bu yerda ğamxörlik qilinişini aytadi.

Kruzhilin va Nazarov taşkil etgan partizan otryadini oq gvardiyaçi jazo qöşinlari quvib yuradi. Otryadda Fyodor Anna bilan, Kiryan esa Anfisa bilan birga. Silantiy Saveliyevning yordamida partizanlar kirib bölmaydigan darani topib, unga yaşirinişadi; uning kiriş joyini kam kuç bilan uşlab turiş mumkin. Darадan otryad çiqa olmaydi, çunki oq gvardiyaçilar çiqiş joyini qöriqlaydi. Partizanlarni quvayotgan polk komandiri polkovnik Zubov asirga olingan Pankrat Nazarovni otib taşlaşni buyuradi. Kaftanov Ivan Saveliyevga Pankratni otiş haqidagi buyruqni yetkazadi. Kaftanov polkovnik Zubovga, yoniga voyaga yetmagan öğli Petya ham kelgan, zaimkasida dam olib vaqt ötkazişni taklif qiladi. Şu paytda Zubovning oldiga partizanlarni toş panohgagaça yöl körsatgan Silantiy Saveliyev va uning xotini Ustinya olib kelinadi. Polkovnik Zubov ikkalasini ham osişni buyuradi.

Partizanlar yaşiringan darадan çiqiş yöli oq gvardiyaçilar tomonidan tösib qöyilgan. Kaftanov Ivanga polkovnik Zubovning asirga olingan Pankrat Nazarovni otiş buyruğini bajarişni buyuradi, Ivan esa qişloqdoşini qöyib yuboradi. Pankrat Ivanni partizanlarga birga borişga çaqiradi. Şu bilan birga Ivan, akasi Fyodor uni partizan tödasiga qöşilgani uçun, Kaftanov qiziga uylantirişga vaʼda berilgani uçun öldirişidan qörqib, rad etadi. Pankrat ketişdan oldin Ivan undan Anna va Fyodor er-xotin bölib yaşayotganini söraydi. Pankrat bunday narsa sezilmaganini, ammo Anna va Fyodor orasida muhabbat borligini aytadi.

Polkovnik Zubovning buyruği bilan Saveliyevlarning ota-onasi osilişi kerak edi, çunki Silantiy partizanlarga yaşirinişda yordam bergan. Ivan Zubovdan ota-onasini keçirişni iltimos qiladi, lekin polkovnik qatʼiy: qatl darhol amalga oşirilişi kerak. Demyan Inyutin Ivanni omborga boşlab kirib, uni urib huşidan ketkazadi va qulflab qöyadi.

Sönggi lahzada Zubov onani keçirişni buyuradi, lekin otaga nisbatan qatl buyruği kuçda qoladi. Qatlni Yakov Aleynikov kuzatadi: uni partizanlar tunda tik yonbağirdan arqonda tuşirib, razvedka qilişgan edi. Ombordan çiqqan Ivan qatl sodir bölib bölgaç Mixaylovkaga keladi.

Aleynikov otryadga öşa yöl bilan qaytib, Silantiyning qatli haqida xabar beradi, şuningdek, öşa yöl bilan darа kiriş joyini qöriqlayotgan qöriqçilarni yöq qiliş va Kaftanovning zaimkasiga hujum uyuştiriş uçun yetarli jangçilarni tuşiriş mumkinligini aytadi; u yerda polkovnik Zubov kiçik qöriqçi bilan va Kaftanovning özi bor edi. Keyin Mixaylovkada joylaşgan Zubovning polkiga hujum qiliş mumkin. Otasining qatlidan xabar topgan Fyodor Ivanga yetib borib, uni öldirişni orzu qiladi.

Partizanlar arqon yordamida darа kiriş joyidan uzoqda tik yonbağirdan tuşib, kiriş joyidagi qöriqçilarni yöq qilişga va Kaftanov zaimkasidagi oq gvardiyaçilar otryadiga kutilmaganda hujum qilişga muvaffaq bölişadi. Ularga Ivan qöyib yuborgan Pankrat Nazarov ham qöşiladi. Kaftanov zaimkasidagi jangda polkovnik Zubov bilan qiliçlar jangiga Aleynikov kirişadi, lekin polkovnik qiliç jangida mohirroq; u Yakovni oğir yaralab, yuzini çopib taşlaydi. Jangga Fyodor kirişib, polkovnikni öldiradi va uning voyaga yetmagan öğli Petyani öldirmoqçi böladi, lekin bolani Ivan öz tanasi bilan tösib qoladi va Zubovning öğlini uydan itarib çiqaradi, özi ham ortidan çiqib oladi. Kaftanov qolgan bandaning bir qismi bilan, şuningdek Ivan polkovnik Zubovning öğli bilan qoçib yaşirinişga muvaffaq bölişadi. Şu bilan birga Kaftanov uyga bostirib kirgan Annani qölga olib, özi bilan olib ketadi.

Kaftanov boşqa zaimkasida Ivanga Annani xotinlikka olişni taklif qiladi, lekin Ivan Annani zörlaşdan boş tortadi. Şunda Kaftanov Kosorotovga partizanlar bilan aloqasi uçun öz qizini şarmanda qilişni buyuradi. Ivan Demyan Inyutin va Kaftanovni öldiradi, şarmanda qilingan Annani esa partizanlarga olib keladi.

1925 yil. Kaftanov bandasida qatnaşgani uçun jazo muddatini ötagan Ivan ozodlikka çiqariladi. Lagerdan çiqqaç, Ivan Agata bilan tanişadi. Ularning tasodifiy uçraşuvi muhabbatga va oilaga aylanişi taqdirda bor.

Anfisa Kiryanga turmuşga çiqqan. Kiryan va Anfisaning töy ziyofatida bölgan Fyodor Annani ham unga turmuşga çiqişga taklif qiladi, lekin Anna avvaliga rad etadi: otasi unga qilgan şarmandaligini hali unuta olmaydi. Keyinçalik esa Anna rozi bölib, Fyodorga turmuşga çiqadi.

Anfisa hanuz Fyodorning sevgilisi bölib qolmoqda. Kiryan buni bilib, qattiq azob çekadi.

Ivan va Agata töydan keyin Mixaylovkaga borişadi.

Mixaylovkada yangi xöjalik yuritiş şakli — kolxozlar haqida bahs-munozaralar bölib ötadi. Uzoq muhokamalardan söng Mixaylovkada kolxoz taşkil etiladi.

Örmonlarda bandalar yuradi, ulardan birini Laxnovskiy boşqaradi. Uning bandasida polkovnik Zubovning öğli Pyotr, Kaftanovning öğli Makar va sobiq qamoqxona nazoratçisi hamda Kaftanovning şeriki Kosorotov ham bor. Ular qişloqlarni yoqib, kommunarlarni yöq qilişga harakat qilişadi.

Mixaylovkada kolxoz yiğilişi ötkazilayotgan öşa oqşomda banda qişloqqa hujum qilib, uylarni yoqadi va odamlarni öldiradi. Sobiq qizil partizan, endi OGPU (keyinçalik NKVD) xodimi bölib qolgan Yakov Aleynikov bandalar çekinganidan keyin Kruzhilinga Laxnovskiyni tutişga vaʼda beradi.

Ivanning xotini Agata bilan Mixaylovkaga qaytişi Laxnovskiy bandasi uyuştirgan pogromdan keyin sodir böladi. Uni qişloq aholisining nafratli nigohlari kutib oladi. Şunga qaramay Pankrat Nazarov Ivanni mehr bilan kutib oladi va uni yarim vayron otasining uyida qolişiga ruxsat beradi.

Kruzhilin Fyodor Saveliyevda, hozir Şantarada poçta boşliği bölib işlayotgan, biror noxuş narsa bölayotganini sezadi: u poçta işini buzib taşlagan va boşqa köngilli-larga qöşilib Laxnovskiy bandasini yöq qilişga bormagan. Polikarp Fyodorga oçiqdan oçiq aytadiki, u Kiryan Inyutinning xotini bilan aloqasini bilgan va bu aloqani töxtatişni talab qiladi. Fyodor javoban poçta boşliği lavozimidan ozod qilişni söraydi: u Mixaylovkaga qaytişga qaror qilgan. Fyodor özi bilan Kiryan va Anfisani ham Mixaylovkaga olib ketadi.

Mixaylovkaga qaytib kelgan Fyodor «Zagotskot» Mixaylovka bölimi boşliği etib tayinlanib, Ivanni xotini bilan otasining uyidan haydaydi va öz oilasi bilan u yerga joylaşadi. Pankrat Nazarov Fyodorni öziga keltirişga va aqlga çaqirişga urinadi, lekin u öz sözida turadi. Bundan taşqari, u Annaga ayta boşlaydiki, Anna unga turmuşga çiqqanda şarafli qiz bölmagan va uning birinçi öğli uning emas, Ivanning farzandi ekanini bilgan. Anna Fyodorni bunday emasligiga işontirişga harakat qiladi, lekin kimning uning şarafini toptaganini aytişga jurʼat etolmaydi.

Qişloqda Fyodorning Anfisa bilan sevgi aloqasi haqida gap-sözlar yuradi. Kiryan bularning hammasini körib va eşitib, asta-sekin içkilikka beriladi.

Ivan Agata va tuğilgan farzandi bilan zemlyankada yaşaşga majbur böladi. Ularning oldiga Fyodor kelib, Ivan oilasi bilan Mixaylovkadan ketişini talab qiladi, keyin Ivan bilan janjallaşib, uning eski kiyimlarini yirtib taşlaydi. Agata eriga himoya qiladi, Fyodorga hujum qiladi, uning kurtkasini yulib olib ketadi. Fyodor Ivanni öğli Semkani va Anna bilan heç qaçon uçraşmasligi haqida ogohlantiradi. Ivan esa Fyodorning Anfisa bilan aloqasini u ham bilişini köz oldida aytadi. Buning javobida Mixaylovkadagi «Zagotskot» bölimi boşliği sifatida Fyodor Ivanni çöponlik lavozimidan böşatadi.

Agata Ivanga Fyodorning talabini bajarib qişloqni tark etişni taklif qiladi, lekin Ivan tuğilgan qişloğini tark etişni istamaydi.

1933 yil. Ivan kolxoz raisi bölgan Pankratning oldiga kelib, uni oilasi bilan kolxozga qabul qilişni söraydi. Pankrat Ivanga aytadiki, Yakov Aleynikov uni ogohlantirgan: u Ivanni kolxozga qabul qilişga qarşi, çunki Aleynikov hanuz Ivan duşman emas, balki halol inson ekaniga işonmaydi. Pankrat Ivanga qiş tugagaç uni kolxozga qabul qilişga vaʼda beradi.

Yakov Aleynikov Polikarp Kruzhilinning buyruği bilan Laxnovskiy va polkovnik Zubovning öğli Pyotrni qölga olib hibsga oladi. Ularni Kruzhilinning buyruğiga köra Novosibirskka — sobiq Novonikolayevskka jönatişadi. Yakov Polikarpga aytadiki, Laxnovskiyning yordamçisi Kosorotov va uning odamlarini qölga olib bölmadi, u qayergadir yaşirinib yuribdi. Aleynikov uni qidirişga ketadi.

Kaftanovning öğli Makar yordamçisi bilan birga qurolli talonçilik qilib, dökonni «olişga» tayyorlanadi. Makar Kosorotovdan revolver oladi. Kosorotov endi boşqa familiya — Ogorodnikov bilan yaşaydi va Masha ismli qizni farzandlikka olgan.

Ivan Mixaylovkada birinçi marta Fyodorning öğli Semka va uning dösti Kiryan bilan Anfisaning qizi Vera Inyutina bilan uçraşadi.

Qiş tugagaç kolxoz yiğilişi ötkaziladi, unda Ivan va uning oilasini kolxozga qabul qiliş masalasi muhokama qilinadi. Kaftanovning sobiq sevgilisi Luşka Kaşkarova Ivanning bir paytlar Kaftanov uçun aroq olib, uni qamçi bilan urmoqçi bölganini eslaydi. Şunga qaramay kolxoz yiğilişi bunga jiddiy eʼtibor bermaydi va Ivanni kolxozga qabul qiladi. Ovoz beriş natijalarini yiğilişda qatnaşayotgan Fyodor norozilik bilan kuzatadi.