Firefly

«Firefly»ning dastlabki syujet konsepsiyasini Joss Uidon amerikalik yozuvçi Maykl Şaaraning «Qotil fariştalar» tarixiy romanini öqigandan söng yaratgan. Romanning voqealari AQŞdagi fuqarolar uruşining hal qiluvçi epizodi — Gettisberg jangi davrida sodir böladi.

«Qotil fariştalar»ga öxşab, Uidon «notöğri tomonda» uruşgan odamlarning taqdirini, ularning muhojir va erlarni özlaştiriş böyiça pionerlar sifatida hayotini Amerikaning Yovvoyi Ğarbi uslubida körsatmoqçi bölgan. Rejissyor «Dilijans» filmiga öxşaş, köp odamlar ibtidoiy muhitda hayotining maʼnosini izlaydigan drama yaratmoqçi bölgan. Nom esa bir vaqtning özida energiya va harakatga töla söz bölişi kerak edi. Eng mos keladigani «Firefly» (ingl. Çaqmoqqurt) sözi böldi.

Birinçi suratga olingan tajribaviy qism FOX telekompaniyasi tomonidan rad etildi. U yerda serialda dinamika yetişmayotgani va kapitan obrazining juda depressiv va qatʼiy ekani taʼkidlandi. Uidon konsepsiyani özgartirişga rozi böldi va Tim Mayner bilan birga ikki kun içida telekompaniya istaklarini hisobga olib, ssenariyni qayta yozdi. Şuningdek, yangi personajlar — «kök qölqopli odamlar»ni qöşdi, eski personajlarni esa yanada «jonli» qildi.

Serialni yaratişda kompyuter grafikasi keng qöllanilgan. Kosmosdagi deyarli barça sahnalar va otişmalar kompyuterda yaratilgan. «Firefly» uçun Uidon «The Ballad of Serenity» qöşiğini yozgan, u serialning kiriş musiqa mavzusiga aylangan. Qolgan musiqiy mavzularni amerikalik kompozitor Greg Edmonson yozgan.

Barça töqqizta asosiy aktyor suratga oliş boşlanişidan ança oldin tanlangan edi. Ammo suratga oliş boşlangaç, Uidon Rebekka Geyxart Inara Serra rolini ijro etişga mos emasligini tuşunib, uning örniga Morena Bakkarinni taklif qildi. Nathan Fillion uçun bu birinçi boş rol edi. Alan Tyudik birinçi kastingda rad etilgan, ammo bir neça oydan söng tasodifan Uidon bilan tanişib qolgan va yana sinovga çaqirilgan. Sinovda yana muvaffaqiyatsiz bölsa-da, şunga qaramay keyinroq serialga taklif qilingan. Bir neça fantastik film va seriallarda («Matritsa: Qayta yuklaş», «Gerkulesning ajoyib sarguzaştlari», «Zena — jangçilar malikasi») iştirok etgan tajribali aktrisa Jina Torres dastlab serialga qiziqmagan, ammo ssenariyni öqigandan keyin rozi bölgan. Kanadalik kam tanilgan aktrisa Juel State ni Uidonning özi Los-Anjelesga taklif qilgan va u mexanik rolini olgan. Summer Glau avval Joss Uidon bilan «Angel» serialida işlagan, şu sabab yangi loyihaga birinçilardan bölib taklif qilingan.

Serial voqealari 2517-yilda bir neça sayyora va yöldoşlarda sodir böladi. Serialda bu osmon jismlari bitta yulduz tizimida joylaşganmi yoki yöqmi, aniq aytilmaydi, şuningdek, «Serenity» tezligi yoruğlik tezligidan yuqori dvigatelga egami, bu ham tuşuntirilmaydi (u şunçaki «gravitatsion dvigatel» deb ataladi). «Serenity missiyasi» filmida esa barça sayyora va yöldoşlar bitta katta tizimda joylaşgani aniq aytiladi, film haqidagi hujjatlarda esa bu olamda yoruğlik tezligidan tez harakatlaniş usullari mavjud emasligi körsatilgan. Personajlar baʼzan «Bölgan Yer»ni eslatib ötadi, filmda esa serial voqealaridan ança oldin Yer aholisining katta qismi yangi oçilgan tizimga katta koloniya kemalarida köçib ketgani aniqlanadi: «Bölgan Yer bizning sonimizni endi qöllab-quvvatlay olmadi, bizlar juda köp edik». Şuningdek, «Oltin yurak» epizodida oy hokimi bilan teatrdagi uçraşuv vaqtida orqa fonda soya teatri namoyişi berilayotgan böladi — u odamlarning Yerni qanday tark etgani haqida, şundan söng yer kemalari uçib ketgaç, Yer olovga öralgani körsatiladi. Muhojirlar yangi tizimda «önlab sayyoralar va yuzlab oylar»ga joylaşgan. Ularning köpçiligi terraformatsiya qilingan, ammo çekka aholi punktlari tsivilizatsiyani qayta tiklaşda köpinça yordam olmagan. Natijada köplab çegaradagi sayyora va yöldoşlarda quruq, çölga öxşaş iqlim vujudga kelgan, bu esa ğarb janriga juda mos keladi.

Serialning nomi kosmik kemaning Firefly (ingl. Çaqmoqqurt) sinfidan kelib çiqqan. Şakli jihatidan kema haqiqatan ham çaqmoqqurtga öxşaydi, tezlanganda uning dum qismi yonadi.

Serialda Ittifoq «yadro» sayyoralari taşkiloti orqali yulduz tizimini boşqaradi. Bu sayyoralar barça koloniyalarni bitta hukumat ostida majburan birlaştirgandan keyin şakllangan. DVD dagi izohlarga köra, Ittifoqning ikkita asosiy «yadro» sayyorasi mavjud: ğarbiy (Londinium) va osiyo (Sinon). Markaziy sayyoralar Ittifoq nazorati ostida mustahkam, taşqi koloniyalar esa XIX asr Amerikasining deyarli qonunsiz Yovvoyi Ğarbiga öxşaydi. Bu olamlar aholisi markaziy hukumatdan nisbatan erkin, ammo içki olamlarning yuqori texnologik qulayliklariga ega emas. Bundan taşqari, «çegara» hududlari Yeyuvçilar (köçmançi kannibal irq) tomonidan hujumga uçrab turadi.

Bu aralaşmaga serialning boş qahramonlari tuşadi. «Serenity» kapitani — Malkolm «Mel» Reynolds (Nathan Fillion). Pilot qismidan maʼlum bölişiça, kapitan va uning birinçi yordamçisi Zoi Vaşbern (Jina Torres) — Birlaşiş uruşining «Jigarrang plaşlilar» (ingl. Browncoats) faxriylari, yaʼni taşqi olamlarning Ittifoq nazoratiga qarşi turişga urinişi muvaffaqiyatsiz tugagan. Ekipaj köpinça yuk taşiş va kontrabanda bilan şuğullanadi.

Serialning asosiy syujet yönalişlaridan biri — Riber Tem (Summer Glau) va uning ukasi Saymon (Şon Mayer) Ittifoqdan qanday yaşirinib yurgani haqidagi hikoya. Riber bolaligida vunderkind bölgan va Ittifoq uning miyasida tajribalar ötkazgan, şu sababli u şizofreniya bilan oğriydi va tez-tez ovozlarni eşitadi. Keyinroq maʼlum böladiki, u «Öqiydigan» (telepat). Saymon muvaffaqiyatli jarrohlik karerasini taşlab, opasini Ittifoq olimlari qölidan qutqariş uçun deyarli barça jamğarmasini sarflagan. Şu sababli ikkalasi ham jinoyatçi sifatida qidiriladi.

Serial kosmik opera va klassik ğarb elementlarining aralaşmasidan iborat bölgan kosmik ğarb janriga tegişli. Insoniyatning kelajagi köpçilik zamonaviy fantastik film va seriallardagidek körsatilmagan. «Firefly»da musofirlar yoki kosmik janglar yöq (garçi filmda ikki flot örtasidagi jang körsatilgan bölsa-da). Serial voqealari köp madaniyatli kelajakda bölib ötadi (asosan Ğarb va Xitoy madaniyatining qöşilişi), bu yerda boylar va kambağallar örtasida aniq böliniş mavjud. Xitoy va Amerika Ittifoqi tufayli maşhur ikkinçi til şimoliy xitoy tili hisoblanadi: u reklamalarda uçraydi, serial personajlari esa xitoyça sözlar va haqoratli iboralarni tez-tez işlatadi. Signal xabarlari va boşqa muhim xabarlar ham standart holda ikki tilda aytiladi (masalan, avtoinformator kislorod darajasini 1AGE07 da tekşiriş haqidagi körsatmasi).

Telesatilda, şuningdek, zamonaviy sözlarning özgartirilgan şakllaridan yoki hatto neologizmlardan iborat slang işlatilgan. Yapon katakanasi va eski ğarbiy şevalar ham qöllanilgan.

Köpgina fantastik seriallar va filmlardan farqli ölaroq, «Firefly»da, haqiqatdagidek, tovuş vakuumda uzatilmaydi.

Malkolm «Mel» Reynolds (Nathan Fillion) — «Serenity» kapitani va Mustaqillar armiyasining sobiq serjanti, Serenity vodiysi uçun bölgan hal qiluvçi jangda (ingl. Battle of Serenity Valley). Kapitan haqida kam narsa maʼlum. Kema uning uyiga, ekipaj esa uning oilasiga aylangan. U deyarli har qanday işni qabul qiladi va imkoni bölsa, Ittifoqqa biror narsa bilan zarar yetkazişni ötkazib yubormaydi.

Zoi Ellen Vaşburn (Jina Torres) — «Serenity» bortidagi kapitanning birinçi yordamçisi. Zoi kapitanning uzoq yillik jangovar hamkori va Uşning xotini. Mel kabi u ham ötmişi haqida gapirişdan tiyiladi. Maʼlumki, uruş davrida u Mel bilan birga xizmat qilgan. Zoi kapitanga hamma narsada böysunadi, faqat bitta istisno bor: u Uşga turmuşga çiqqan. Zoi «Serenity» ekipajidagi yagona aʼzo bölib, kapitanni «ser» deb ataydi va uning körsatmalariga yuqori lavozimli ofitser buyruqlaridek qaraydi.

Xoban «Uş» Vaşburn (Alan Tyudik) — kemaning pilot va Zoining sokin eri. U Zoining doim kapitanga böysunişini yoqtirmaydi. Uş yulduzlarni köriş uçun pilot bölgan, çunki uning dunyosi yuzasidan yulduzlar körinmagan. Uş uçuvçilik maktabida öz sinfidagi eng yaxşi pilot bölolmagan yagona sabab — tajribali haker «Mister Koinot» laqabli şaxs tomonidan maktab maʼlumotlar bazasining buzilişi bölgan.

Inara Serra (Morena Baccarin) — kompaniyon (XXVI asrda — kurtizanka ekvivalenti). XVII asr kurtizankalari kabi Inara ham yuqori ijtimoiy mavqega ega. Uning Mel bilan munosabatlari juda murakkab. Ular bir-biriga hamdardlik bilan qaraşadi, garçi buni heç qaçon tan olişmasa ham. Melga Inaraning pul topiş usuli yoqmaydi (u tez-tez buni fohişalik deb ataydi va bu Inarani xafa qiladi), lekin Inaraning kemadagi iştiroki «Serenity» ekipajiga yanada hurmatli qiyofa berişini inkor eta olmaydi.

Jeyn Kobb (Adam Baldwin) — yollanma jangçi. Mel uni oldingi nanimatçidan köproq pul taklif qilib yollagan. Jeyn har qanday otişmaning markazida böladi. Köpinça u oddiy, aqlga unçalik eʼtibor bermaydigan yigit kabi harakat qiladi, lekin baʼzida u şunçaki soddadil bölib körinişga harakat qilayotgandek tuyuladi. Jeyn şaxsiy foyda uçun döstlarini sotişga tayyor, lekin keyinçalik öz qilmişlaridan uyaladi. U qurollarni yaxşi köradi, piçoqlar kollektsiyasiga va sevimli avtomati «Vere»ga juda ehtiyotkorlik bilan qaraydi.

Kayuinnit Li «Keyli» Fray (Juel State) — kema mexanigi. Öz-özidan örgangan, tabiiy mexanik isteʼdodi tufayli «Serenity»ni işlaydigan holatda saqlay oladi. Keyli Saymon Temga oşiq, garçi ularning munosabatlari juda sekin rivojlansa-da. U juda oçiq va quvnoq inson, butun jamoa uni yaxşi köradi.

Doktor Saymon Tem (Şon Mayer) — boy oiladan çiqqan közga köringan jarroh. Opasi Riberni Ittifoqning hukumat olimlari qölidan qutqarganidan keyin qoçib yuribdi. U Keyli hislariga javob berişga harakat qiladi, lekin xarakterining bosiqligi va turli holatlar unga doim xalaqit beradi.

Riber Tem (Summer Glau) — bolaligida vunderkind va daho bölgan. Lekin Ittifoq olimlari uning ustida ötkazgan tajribalardan keyin u oldindan aytib bölmaydigan, baʼzan hatto xavfli tarzda harakat qiladi. Serial va filmda Riber soğayiş yölida, doimiy ravişda «içki iblislar» bilan kuraşmoqda. Uning telepatik isteʼdodi fikrlarni öqiş va kelajakni seziş imkonini beradi. U topişmoq tarzida gapiradi, baʼzan özi haqida uçinçi şaxsda gapiradi.

Derrial «Pastor» Buk (Ron Glass) — ötmişi qoronğu bölgan ruhoniy (pastir). Yana bir sirli odam. U qurol bilan yaxşi şuğullanadi, jinoiy odatlardan xabardor va ruhoniylarga xos bölmagan boşqa bilimlarga ega. Şunga qaramay, u Xudoga chin dildan işonadi va har doim şunga mos ish tutişga harakat qiladi.

Badjer (Mark Şeppard) — Persefona sayyorasidagi taniqli vositaçi-kontrabandaçi. Kamida ikki marta u «Serenity» ekipajiga ish topişda yordam bergan. Uning kokney aksenti sezilarli.

Aleday Nişka (Maykl Feyrman) — jinoiy guruhning boşliği, şafqatsiz sadist sifatida obröga ega. Uning şafqatsiz qatllari va asirlarga nisbatan uzoq davom etgan qiynoqlari haqida keng tarqalgan miş-mişlar bor. Uning polyak aksenti sezilarli va u şepelyavit.

Atertон Vinq (Edvard Attertон) — Persefona sayyorasidan çiqqan zodagon, u Inara bilan tez-tez uçraşgan, ammo unga narsa kabi munosabatda bölgan.

Lourens Dobson (Karlos Jakott) — Saymon va Riber Temlarni qölga olişga urinib körgan birinçi «Ittifoq» agenti.

Nandi (Melinda Klark) — Inaraning dösti va hamkasbi.

Rens Berjess (Fredrik Lene) — fohişaxonani dahşatga solayotgan nufuzli şaxs, u yerda Inaraning dösti Nandi işlaydi.

Bern (Gregg Genri) — kasallik epidemiyasidan zarar körgan kiçik kon şahrining şerifi.

Treysi Smit (Jonatan M. Vudvord) — Malkolm va Zoining sobiq harbiy örtoği.

Jubl Erli (Richard Breks) — tajribali boşlar ovçisi.

Uomak (Richard Burgi) — korruptsiyaga botgan Ittifoq ofitseri, leytenant.

Xarken (Dag Sevant) — Ittifoq kosmik kemasining komandiri.

«Şafran» (Kristina Hendriks) — kosmik sarguzaştçi, uning haqiqiy ismi nomaʼlum. Serialda u «Bridjit» va «Iolanda» nomlari bilan ham çiqadi. Buni bilgaç, Mel hazil tariqasida uni «IoŞafBridj» deb atagan, «Çiqindi» qismida. U köpinça öğirlamoqçi bölgan odamlariga turmuşga çiqadi, söngra öğirlangan narsa bilan qoçib ketadi. Maʼlumki, u Kompaniyonlar akademiyasi kursining kamida bir qismini ötagan, bu esa erkaklarni yoldirişga yordam beradi.

«Reyder» (Benito Martines) — reyder stansiyasining boşliği, «Şafran»ning yollovçilaridan biri.

«Ikki ikkilik, qölda köklik» (Dennis Kokram, Jeff Rikets) — kök qölqopli kostyumdagi erkaklar juftligi, ularning maqsadi Riberni qölga oliş. Ular u bilan aloqada bölgan barça odamlarni, şu jumladan Ittifoq xodimlarini ham öldiradi. Buning uçun ular atrofdagilarning (özlaridan taşqari) qon ketişiga sabab böladigan ğalati qurilmadan foydalanadi. Ehtimol, ular «Kök Quyoş» korporatsiyasi uçun işlaydi.

2005-yilda Universal Pictures kinokompaniyasi serialning yakuniy qismi sifatida «Serenity missiyasi» filmini suratga oldi, rejissyor Joss Uidon.

2005-yilda Dark Horse Comics naşriyoti «Serenity: Those Left Behind» deb nomlangan uç sonli komiksni çiqardi. Syujet ustida Joss Uidon va Bratt Metyus işlagan, grafikani esa rassom Uill Konrad öz zimmasiga olgan. Komiks voqealari serial voqealaridan keyin, ammo film boşlanişidan oldin bölib ötadi. Unda Riberni taʼqib qilgan «kökqölli» agentlar bilan boğliq syujet oçiladi va pastor Buk nima uçun «Serenity»ni tark etganini tuşuntiriladi. Şuningdek, pilot epizodda Saymon va Riber Temlarni uşlaşga urinib, möjiza bilan tirik qolgan agent Dobson haqida hikoya qilinadi. Komiksda, şuningdek, filmdagi Operativ ilk bor paydo böladi.

2008-yilda «Serenity: Better Days» komiksining 3 soni çiqdi; 2010-yilda 56 sahifali «Serenity: The Shepherdʼs Tale» naşri, şuningdek, «Serenity: Downtime and The Other Half» va «Serenity: Float Out» sonlari çiqdi, ularda serialning keyingi mavsumlarida eʼtibor qaratilişi rejalaştirilgan syujet çiziqlari oçiladi. Uşbu komikslar voqealari serial yakunidan keyin va film boşlanişidan oldin böladi.

2014-yil yanvarda «Serenity: Leaves on the Wind» komiksining oltita sonidan birinçisi çiqdi, uning voqealari film voqealaridan keyin rivojlanadi.

2005-yilda Margaret Weis Productions kompaniyasi «Serenity» stol rolli öyinini çiqardi. Uning asosi d20 tizimli Sovereign Stone bölib, u klassik Dungeons & Dragons ning öziga xos qayta işlanişidir. Öyin töplamiga töliq qoidalar, kiçik ingliz-xitoy luğati, personajlar tavsifi va kemalar yaratiş mexanikasi kiritilgan. Afsuski, öyin «xom» çiqdi — jang misollari, personaj yaratiş va oddiy partiya kabi köplab elementlar yetişmagan.

2013-yil iyulda Comic-Con festivalida Spark Plug Games kompaniyasi MMORPG «Firefly Online» öyinini eʼlon qildi.

2013-yilda «Firefly: The Game» stol öyini çiqdi.

«Yulduz kreyseri „Galaktika“» pilot seriyasida (14:39–14:46) mansardaning vitrajida Firefly sinfidagi kema qönişga tuşadi.

«Konmen» (2015–2017) — Alan Tyudik va Nathan Fillion iştirokidagi parodiya veb-serial bölib, birinçi mavsumdan söng yopilgan kultli ilmiy-fantastik serialning sobiq aktyorlari hayotini hikoya qiladi.

Nathan Fillion iştirok etgan «Castle» serialida bir neça işora mavjud. Eng aniqlisi — ikkinçi mavsumning 6-qismida, unda Fillionning personaji kapitan Reynolds qiyofasida paydo böladi, buni uning qizi körib, otasi bu kostyumni ilgari ham kiyganini va endi oldinga qarab harakat qiliş vaqti kelganini aytadi.

«Katta portlaş nazariyasi» serialida (3-mavsum, 22-qism, 07:50) Sheldon birgalikda yaşaş şartnomasiga juma keçasini yangi «ajoyib serial „Firefly“»ni tomoşa qilişga band qiliş bandini kiritadi, sababi serial istiqbolli va bu masalani köp yillar oldindan hal qiliş yaxşiroq ekanligini asoslaydi.