Fuse (cinema journal)

Sergey Mixalkov kinojurnal nomining kelib çiqişini şunday tuşuntirgan:

«Fitil» — bu harbiy-dengiz atamasi. Uning kelib çiqişi uzoq ötmişga borib taqaladi. Bu atamaning maʼnosi şunday: admiral öz birlaşmasidagi biror kemada tartibsizlik — topşiriqning aniq bajarilmasligi, kursdan çetga çiqiş va boşqalarni payqasa, boş kemada buzuvçi kemaning pozivnoy belgisi kötarilar va «Fitil» buyruği bilan töpdan otilardi. Bu otiş barça kema komandirlarining eʼtiborini boş kemada kötarilgan signalga qaratişi kerak edi. Önlab yillar ötdi, lekin hozir ham harbiylar orasida şunday iboralar yuradi: "Eşitdingizmi? Bugun Ivanov komandirdan «fitil» oldi! «Petrovni esa keça qattiq „fitillaşdi“!» Şu yerdan jurnalimiz „Fitil“ nomi kelib çiqqan.

Kinojurnal yaratişdan maqsad — mamlakat hayotidagi salbiy hodisalar: poraxörlik, içkilikbozlik, loqaydlik, byurokratiya va davlat mulkini öğirlaş va şunga öxşaş illatlarga qarşi kuraşiş edi. Sergey Mixalkov şunday degan: «„Fitil“ning har bir otişi-syujeti yuz foizli aniq nişonga urilgan edi».

Sovet davrida kinojurnal kinoteatrda seanslardan oldin körsatilardi. Satirik kinojurnalning birinçi soni 1962-yil 4-iyunda ekranga çiqdi.

1962-yildan 1995-yilgaça jurnal kinoteatrlarda seanslar oldidan çiqardi, şu davr mobaynida 10 daqiqali 393 soni çiqdi, yilda taxminan 12 tadan son çiqardi. 1995-yildan 2003-yilgaça kinojurnal notekis çiqa boşladi va yiliga işlab çiqarilgan sonlar soni sovet davriga nisbatan ikki martadan köproq kamaydi. 1993—1998-yillarda «Fitil»ning sovet sonlari TV-6 orqali, 1998—2000-yillarda NTV orqali, 2001—2003-yillarda RTR orqali (keyinçalik — «Rossiya») körsatildi. Şu bilan kinoversiya tarixi tugadi.

2004-yil 14-martda «Fitil» telejurnal formatida «Rossiya» telekanali efiriga qaytdi. 2004-yilda «Fitil» televersiyasining boşida yangi sonlar bilan birga eski va yangi syujet versiyalari ham körsatildi. Yangi sonlar asosan Rossiya Federatsiyasi Hisob palatasi audit tekşiruvlari natijalari materiallari asosida yaratilib, telejurnalning publitsistik qismini taşkil etdi.

Kinojurnalning 46 yillik mavjudligi davomida jami 420 son çiqdi, 187 ta yangi son teleformatda körsatildi. «Fitil» oxirgi marta 2008-yil 3-avgustda efirga çiqdi.

Telejurnal yopilişining rasmiy sababi — VGTRK ning «Fitil-proyekt» ZAO bilan yangi sonlar işlab çiqariş şartnomasini uzaytirişdan boş tortişi böldi. «Ogonyok» jurnaliga bergan intervyusida «Fitil» boş muharririning örinbosari Sergey Kondratyev 2008-yil noyabrda «Fitil» ustidagi işning töxtatilişi moliyaviy qiyinçiliklardan köra köproq jamoada ijodiy taʼtil bilan boğliq ekanini maʼlum qildi. Dastlab yangi aktyor va ssenariyçilarni taklif qiliş, telejurnal konsepsiyasini yangilaş va yangi sonlarni 2009-yil yanvaridan qayta körsatiş rejalaştirilgan edi. Biroq bu rejalar amalga oşmadi, oxirgi son körsatilganidan bir yil ötib, «Fitil»ning doimiy boş muharriri Sergey Mixalkov 97 yoşida vafot etdi.

«Fitil»ni yaratişda birinçi kunidan boş şaxs Sergey Mixalkov böldi. Mixalkovning boş muharrir va ilhomlantiruvçi sifatidagi ismi jurnal yopilgunça titrlarda körsatilib keldi.

1973-yildan 1993-yilgaça «Fitil» kinoguruhining direktori Arkadiy Alekseyev — eng oliy toifadagi kartina direktori (1993) böldi.

1964—1985-yillarda «Fitil»ning badiiy rahbari rejissyor Aleksandr Stolbov bölgan (u 1978-yilda kinojurnaldagi ishi uçun SSSR Davlat mukofotiga sazovor bölgan). 2003-yil 7-iyulgaça kinojurnalga Anatoliy Taraskin (1933—2003) rahbarlik qildi. Undan keyin badiiy rahbar etib Rossiyaning xizmat körsatgan sanʼat arbobi, aktyor va rejissyor Vitaliy Maksimov tayinlandi.

«Fitil» ssenariyçilari orasida maşhur sovet satiriklari Semyon Altov, Arkadiy Arkanov, Marʼyan Belenkiy, Aleksandr Volodarskiy, Mixail Jvanetskiy, Viktor Koklyuşkin, Mixail Mişin, Grigoriy Gorin va boşqalar bor edi.

Turli yillarda «Fitil» uçun Leonid Gaydai, Aleksandr Kurlyandskiy, Aleksandr Mitta, Vladimir Pankov, Mark Rozovskiy, Eduard Uspenskiy, Arkadiy Xayt, Viktor Şenderoviç ham yozişgan.

V. Popov, V. Pekar, I. Magiton, L. Kuliçanov, I. Aksençuk, M. Andjaparidze, I. Divov, Ya. Ebner, E. Şoroh, G. Gabay, E. Pyrev, K. Eggers, I. Bjeskiy, E. Berezin, Yu. Timoşenko, A. Babayan, L. Bykov, L. Millionşçikov, N. Traxtenberg, U. Nazarov, Ya. Frid, L. Makariçev, R. Goryaev, V. Arsentyev, G. Novojilov, A. Babanovskiy, A. Tutişkin, V. Rapoport, I. Poplavskaya, A. Mitta, E. Karelov, Z. Kakabadze, D. Fedorovskiy, S. Tretyakov, V. Nazarov, I. Ilinskiy, N. Mixalkov, S. Kiselyov, G. Kozlov, A. Şein, K. Petriçenko, I. Samborskiy, E. Gamburg, A. Saxarov, M. Tsiryulnikov, Ya. Mata, G. Zemtsov, K. Alperova, R. Bykov, A. Looman, I. Boyarskiy, G. Lavrelaşvili, V. Azarov, V. Dyaçenko, T. Lisitsian, F. Epifanova, V. Ivanov, M. Grigoryev, B. Djyozhkin, V. Kotyonoçkin, X. Bakayev, V. Ugarov, R. Saakyants, D. Çerkasskiy

«Fitil»da köplab taniqli sovet va rossiyalik aktyorlar suratga tuşgan.

«Fitil»da suratga tuşiş soni böyiça rekordçi Nikolay Parfyonov hisoblanadi. Multiplikatsion filmlarni ovozlantiriş böyiça rekordçi — Georgiy Vitsin.

Şuningdek, suratga tuşganlar: Oleg Akuliç, Svetlana Amanova, Olga Aroseva, Alla Balter, Sergey Batalov, Aleksandr Belyavskiy, Alla Budnitskaya, Georgiy Burkov, Leonid Bykov, Roland Bykov, Olga Vikland, Yevgeniy Vesnik, Pavel Vinnik, Emmanuil Vitorgan, Yuriy Volintsev, Zinoviy Vysokovskiy, Valeriy Garkalin, Valentin Gaft, Zinoviy Gerdt, Boris Gitin, Nina Grebeşkova, Vyaçeslav Grişeçkin, Yevgeniy Dvorjetskiy, Tatyana Dogileva, Lev Durov, Yevgeniy Yevstigneyev, Oleg Yefremov, Vladimir Jirinovskiy, Igor Ilinskiy, Vadim Zaxarçenko, Rina Zelenaya, Izolda Izvitskaya, Anatoliy Kalmikov, Aleksandr Kalyagin, Leonid Kanevskiy, Lyudmila Kasatkina, Igor Kaşintsev, Aleksandr Kozubskiy, Mixail Kokşenov, Mixail Kononov, Savely Kramarov, Natalya Kraçkovskaya, Yuriy Kuzmenkov, Leonid Kuravlev, Aleksandr Lazarev, Vsevolod Larionov, Yevgeniy Leonov, Ivan Lyubeznov, Georgiy Martinyuk, Georgiy Menglet, Georgiy Milyar, Yevgeniy Morgunov, Semyon Morozov, Andrey Myagkov, Aleksandra Nazarova, Vyaçeslav Nevinniy, Svetlana Nemolyaeva, Yuriy Nikulin, Boris Novikov, Aleksandr Nosik, Valeriy Nosik, Vladimir Nosik, Tamara Nosova, Vera Orlova, Viktor Pavlov, Pavel Pankov, Anatoliy Papanov, Aleksandr Paşutin, Tatyana Peltser, Mixail Pugovkin, Yuriy Puzirev, Aleksandr Pyatkov, Faina Ranevskaya, Irina Rozanova, Anatoliy Romaşin, Rudolf Rudin, Raisa Ryazanova, Leonid Satanovskiy, Mixail Svetin, Aleksandr Semçev, Viktor Sergaçev, Boris Sitko, Aleksey Smirnov, Tamara Sovçi, Lyubov Sokolova, Vladimir Sterjakov, Oleg Tabakov, Roman Tkaçuk, Igor Ugolnikov, Inna Ulyanova, Semen Farada, Viktor Filippov, Sergey Filippov, Dmitriy Xaratyan, Aleksandr Xviylya, Stanislav Çekan, Yuriy Chernov, Inna Çurikova, Aleksandr Şirvindt, Georgiy Ştil, Boris Şerbakov, Pyotr Şerbakov, Anatoliy Yabbarov, Gennadiy Yaloviç, Mixail Yanşin, Leonid Yarmolnik, Igor Yasuloviç va boşqa köplab aktyorlar.

1978-yilda kinojurnal mualliflari adabiyot, sanʼat va arxitektura sohasidagi SSSR Davlat mukofotining laureatlari böldi — «sönggi yillardagi sonlari uçun». Ular orasida badiiy rahbar Sergey Mixalkov, boş rejissyor Aleksandr Stolbov va operatorlar — Yuriy Yegorov va Sergey Kiselyov bor edi.

1982-yilda «Fitil» özining 20 yilligi munosabati bilan «Hurmat belgisi» ordeni bilan taqdirlandi.

«Fitil»ning eski sonlarida suratga tuşgan Stanislav Sadalskiy yangi telejurnalni primitiv deb atadi:

Azerbaijanfilm (2 syujet)

Armenfilm (2 syujet)

Belarusfilm (3 syujet)

VGIK (2 syujet; 1 syujet Lenfilm va TsSDF bilan birgalikda)

Şarqiy Sibir kinohronika studiyasi (10 syujet)

Gruzkinoxronika (3 syujet)

Gruznauçfilm (1 syujet)

Uzoq Şarq kinohronika studiyasi (4 syujet)

Ğarbiy Sibir kinohronika studiyasi (1968-yilgaça — Novosibirsk kinohronika studiyasi; 8 syujet)

Qozon kinohronika studiyasi (3 syujet)

Qozogfilm (3 syujet)

Gorkiy nomidagi kinostudiya (7 syujet)

Qirğizfilm (2 syujet)

Kuybişev kinohronika studiyasi (7 syujet)

Leningrad hujjatli filmlar studiyasi (5 syujet)

Leningrad kinohronika studiyasi (8 syujet)

Lenfilm (1 syujet; VGIK va TsSDF bilan birgalikda)

Litva kinostudiyasi (4 syujet)

Minsk kinohronika studiyasi (1 syujet)

Odessa kinostudiyasi (2 syujet)

Moldova-film (3 syujet)

Mosfilm (7 syujet; 1 syujet TsSDF bilan birgalikda; 1 syujet Mosnauçfilm bilan birgalikda)

Riga kinostudiyasi (5 syujet)

Rostov kinohronika studiyasi (18 syujet)

Şimoliy Kavkaz kinohronika studiyasi (1 syujet)

Tojikfilm (4 syujet)

Tallinfilm (10 syujet)

Toşkent kinohronikasi (1 syujet)

Turkmanfilm (3 syujet)

Özbekfilm (3 syujet)

Özkinohronika (1 syujet)

Ukrkinohronika (7 syujet)

Xarkov politexnika instituti (1 syujet)

Markaziy ilmiy-hujjatli filmlar studiyasi (1966-yilgaça — Mosnauçfilm; 40 syujet; 1 syujet Mosfilm bilan birgalikda)

TsSDF (328 syujet; 1 syujet VGIK va Lenfilm bilan birgalikda; 1 syujet Mosfilm bilan birgalikda)

Armenfilm (4 syujet)

Gruziya-film (2 syujet)

Qozogfilm (2 syujet)

Kiyev ilmiy-film studiyasi (41 syujet)

Soyuzmultfilm (163 syujet)

Tallinfilm (5 syujet)

Azerbaijanfilm (1 syujet)

Armenfilm (2 syujet)

Belarusfilm (1 syujet)

Gruziya-film (6 syujet)

Gorkiy nomidagi kinostudiya (61 syujet)

Dovjenko nomidagi kinostudiya (14 syujet)

Lenfilm (28 syujet)

Litva kinostudiyasi (3 syujet)

Mosfilm (333 syujet)

Mosnauçfilm (1 syujet)

Odessa kinostudiyasi (2 syujet)

Riga kinostudiyasi (3 syujet)

Sverdlovsk kinostudiyasi (8 syujet)

Özbekfilm (1 syujet)