Guest from the Future

1984-yil 13-aprelda 20-Moskva maktabining 6-«V» sinf öquvçisi Kolya Gerasimov darsdan keyin kefir oliş uçun dökoniga ketayotib, dösti va sinfdoşi Fima Korolyovni köçada uçratadi. Fima qölida Mayn Rid kitobini uşlab turadi va kiyimi çuqur dekoltli, ğalati terrakota libosli sirli yoş notaniş ayolni kuzatayotganini aytadi. Fima ayolning uç marta çiqib, yana böş uyga qaytganini körgan. Kolya ayol şunçaki Konotopdan Moskvaga kelib, mehmonxona topa olmagan bölsa kerak, deb taxmin qiladi. Fima uni kuzatuvni davom ettirişga köndiradi. Şunday qilib, öquvçilar taşlab ketilgan uyga kirib qoladilar. Tasodifan tuşib ketgan tennis töpi Kolyani ustunli va paleolit devor rasmlari bor ğalati yertölaga olib boradi. Şkaf bilan yaşirilgan yaşirin eşik ortida yorqin yoritilgan xona bor, unda polga qöyiladigan tarozilarga öxşaş ğalati qurilma, boşqaruv pulti va dumaloq qizil platforma joylaşgan. Kolya beixtiyor panelдagi rangli tugmalarni bosadi va şu tariqa tasodifan vaqt maşinasi bölib çiqqan qurilmani işga tuşiradi.

Kolya kelajakka ötadi va kök meandrli vitrajli ğalati xonalar enfiladasiga tuşib qoladi. U yerda notaniş ayol uzun soçli sariq biorobot Verterga xonani tozalaşni tugatib, pultni öçirişni buyuradi. Robot ayol kosmodromga yulduz ekspeditsiyasini kutib olişga ketayotgan bölsa kerak, deb taxmin qiladi. Ayol ketgaç, qadimgi rim libosidagi bir kişi paydo bölib, Verterga Eskilning qölyozmalarini Iskandariya kutubxonasidan qutqarganini aytadi. Suhbatdan maʼlum bölişiça, Verter nafaqat tozalaş bilan şuğullanadi, balki hujjatlarni inventarizatsiya qiladi, rim libosidagi kişi esa Vaqt Institutidan Ivan Sergeyeviç ekan. Keyin XVIII asr markizi kostyumidagi professor Gogi «hozirgina Volterdan» kelgandek paydo böladi. Undan keyin toş davri libosida, qölida tayoq bilan Mariya keladi va Verterdan Janubiy Yamanning xaritasini söraydi. Turli davr kostyumidagi uç xodim baliq ovlaşga ketayotganlarini aytib çiqib ketadilar.

Verter Kolyani topib, uşlab qoladi va inventarizatsiya ötkazadi. Avvaliga robot Kolyani muzeyga joylaştirmoqçi böladi, lekin keyin bu Polinani (öşa notaniş ayol, u ham Institut xodimi ekan) obrösizlantirişi mumkinligini tuşunadi. Verter unga beparvo sevgan edi. Verter bolani qaytarişga qaror qiladi va unga u 2084-yilda ekanini oçiq aytadi. Qiziqqan Kolya robotdan kelajakni heç bölmasa bir oz körişga ruxsat berişini söraydi. Işidan norozi bölgan Verter bolani Moskvani aylanib kelişga qöyib yuboradi.

Institut yonida Kolya eski qizil avtobus şaklidagi transport portalini topadi, unda oltita eşik bor. Avvaliga u bu avtobusda qanday «yuriş» kerakligini bilmaydi. Yonida ikki mehmon, Alfa Sentavrdan kelgan ikki kişi töxtaydi va Arbatdagi Puşkin muzeyiga qanday borişni söraydi (uni «u kiçkina bölganida yaşagan uy» deb ataşadi). Lekin Kolya muzey işlayotgan-işlamayotganini bilmaydi va ularga Puşkin maydoniga borişni maslahat beradi. Mehmonlarni kuzatib qöygaç, Kolya ular «avtobus»ning eşigidan kirib, haqiqatan ham Puşkin maydonida paydo bölişini köradi va avtobus teleport sifatida işlaşini tuşunadi.

Kolya boşqa eşikdan kirib, Moskva dengizi sohilida çiqib qoladi. «Prospekt Mira» bekatiga qaytib kelganida esa uç dona kostyum va şlyapa kiygan keksa odam bilan uçraşadi. U Kolyaning karnavalga notöğri kiyinganini aytadi, çunki yuz yil oldin maktab formasi bilan krossovka emas, sandal kiyilgan. Suhbat davomida Kolya suhbatdoşining ismi Pavel ekanini va uning 132 yoşda ekanini bilib oladi, yaʼni u Kolyadan 20 yil oldin tuğilgan. Nihoyat, Pavel bobo Bolşoy teatriga ketadi, Kolya esa «avtobus»ning boşqa tomonidagi öşa eşikdan kirib, «Kosmos zabt etuvçilariga» haykali yonida qolib ketadi. U yerda odamlar maysazorda badminton öynab, otda sayr qilişardi.

Bepul pirojnoyi bor avtomatda nonuşta qilib, hatto bolalar ham flip (şaxsiy uçuvçi apparat, mini-avtomobil hajmida) işlatayotganini körgaç, Kolya flip-lardan biriga ötirib, 2084-yil Moskvasi böylab uçadi — «Kosmos» mehmonxonasi va Bolşoy teatri tomon uçib, Kreml ustidan ötadi va nihoyat Kosmoportga qönadi. U Oy yoki Uranga qisqa parvoz qilmoqçi böladi, lekin maʼlumot avtomati «oy reysiga röyxatga oliş tugadi» deb xabar beradi, Uranga esa faqat olimlar borişi mumkinligini aytadi.

Kolya Kosmoportning kutiş zalida orqasida «Interkosmos» yozuvi bor kombinezonli maktab öquvçilari guruhini uçratadi. Ularning sinfdan taşqari topşiriği — yöldoş orbitaga çiqariş. Kosmoportning xizmat xonalari böylab yurib, Kolya Saturndan kelgan konteynerdan toşdek yuzli ikki ğalati şabbih mavjudot çiqayotganini köradi. Ular Plutondan kelgan olmos konteynerlarini qidirayotgan Kosmoport ikki xodimiga hujum qilib, ularni harakatsiz qiladi (yoki öldiradi) va ularning qiyofasini oladi. Bu mavjudotlar oxirgi kosmik qaroqçilar — Quvnoq U va Kalamuş ekan. Ular kosmik hayvonot boği KosmoZoo direktori professor Selezniovni (u Polina bilan birga çiqadi, Polina Vaqt Institutining xodimi, şuningdek «Vityaz» kosmik kemasi kapitanining xotini) qidirişmoqda. Qaroqçilarni miyelofon qiziqtiradi — öqiş uçun möljallangan kristall asosidagi noyob qurilma; ular uni koinot hukmdori böliş uçun kerak qilişadi. Quvnoq U Pavel bobo (kapitan «Vityaz»ning otasi va Polinaning qaynotasi)ni harakatsiz qilib, uning qiyofasini oladi va Kalamuş, Sagittarius tizimidan olim bölib körinayotgan holda, professordan miyelofon qayerdaligini söraydi. Professor qurilmani uning qizi Alisa Selezniova KosmoZooda hayvonlar fikrini öqiş uçun işlatayotganini aytadi. Kolya huşsiz yotgan haqiqiy Pavel boboni körib, uni huşiga keltiradi. U Kolyaga qaroqçilar hujumiga uçraganini aytib, Alisani va miyelofonni qutqarişni iltimos qiladi.

Şu orada Alisa KosmoZooda miyelofon yordamida timsoh Senya ustida tajriba ötkazmoqda. Qaroqçilar yana qiyofa almaştirib, Alisadan qurilmani öğirlaydi. Lekin yordamga kelgan Kolya KosmoZoo ilmiy xodimi Elektron Ivanoviç va sözlaşadigan eçki Napoleon yordamida — ular ham kosmik qaroqçilarning qiyofalari edi — miyelofonni tortib oladi va flipda Vaqt Institutiga, biorobot Verter himoyasiga uçadi. Kolyani Kosmoport xodimlarining sariq formadagi qaroqçilari quvadi, ularning ortidan Alisa ham şoşadi.

Verter Kolyani vaqt maşinasida 1984-yilga qaytarib yuboradi, lekin özi ğazablangan qaroqçilar qölida halok böladi — ular uni lazer bластеri bilan otib taşlaşadi. Kolya öz zamoniga qaytadi — 1984-yil 13-aprel. Uning ortidan kosmik qaroqçilar Kalamuş va Quvnoq U ham kiradi, ular faqat Kolyaning qiyofasini bilişadi. Köp ötmay esa Alisa Selezniova ham kiradi, u Kolyaning ismi, maktab raqami va sinfini biladi (bu maʼlumotni unga KosmoZooda Napoleon aytgan), lekin uning yuzini tanimaydi. Kolya qaroqçilar va Alisadan qoçayotganda köçalarda quvğin boşlanadi, Kolya ularni çalğitişga muvaffaq böladi. Lekin 1984-yilning yer usti harakatiga örganmagan Alisa Selezniova troleybusni payqamay, kiçik yöl-transport hodisasiga uçraydi va bir şifoxonada travmatologiya bölimiga tuşib qoladi.

Uyida Kolya Fima Korolyovga bölgan voqeani aytib beradi. Lekin Fima Kolyaga yaşirinib yurişni va miyelofonni yaxşilab yaşirişni, eng yaxşisi uni butunlay yoqib yuborişni qatʼiy talab qiladi.

Şifoxona bölimining davolovçi şifokori yangi bemor Alisa bilan nima qilişni bilmay qoladi: uning jarohatlari jiddiy emas, lekin uni çiqarib yuboriş uçun ota-onasi yoki yaqinlaridan biri kelişi kerak, Alisa esa ismidan boşqa heç narsani eslay olmasligini aytadi. Şu sababli şifokorlar Alisa «gapirişini» kutişadi. U özi haqida köp gapirmaydi, hatto xonadoşi, tengdoşi Yulya Gribkova bilan ham. Lekin suhbatlardan birida Yulya 20-maktabning 6-«V» sinfida öqişi maʼlum böladi — Kolya öqiydigan va Alisa hozir izlayotgan aynan öşa maktab va aynan öşa sinf! Quvonçdan Alisa Yulyaga özi haqidagi butun haqiqatni aytib beradi.

Keçasi Kolya Fima bilan birga miyelofonni soprövodnoy yozuv bilan kelajakka qaytarib yuboriş uçun bekitilgan uyga ikkinçi marta kirişga urinadi, lekin bu uriniş muvaffaqiyatsiz tugaydi: vaqt maşinasiga kirişni yaşiradigan şkafda harakatlanuvçi eşik örniga oddiy orqa devor çiqadi va, bundan taşqari, aynan şu uyda Kalamuş va Quvnoq U joylaşgan bölib, ular bolalarni deyarli payqab qolişgan.

Alisani kuzatib, kosmik qaroqçilar (Kalamuş — Alisaning davolovçi şifokori niqobida, Quvnoq U esa uning otasi sifatida) keçqurun bir kuni şifoxonaga kirib olişadi. Ular qiz bolalar palatasini tintişadi, lekin miyelofonni, albatta, topişmaydi — u Kolyada. Şu paytda palataga şifokorlar kirib keladi, bu qaroqçilarning rejasini buzadi va ular şifoxonadan çiqib ketişadi.

Şundan keyin Alisa Yulyaga «mehmonlari» kim bölganini aytib beradi. Qizlar endi taqdirni sinamaslikka qaror qilib, ertasi kuni erta tongda birinçi qavat derazasidan şifoxonadan qoçib, Yulyaning uyiga borişadi. Yulyaning buvisi tufayli Alisa vaqtinça Yulya bilan bir sinfda öqişga joylaştiriladi. Şifoxonadagi kosmik qaroqçilar hiyla bilan Yulyaning manzilini, hatto Yulya öqiydigan maktabni ham bilib olişadi, endi esa Alisa ham şu yerda. Qaroqçilar uyga va maktabga kuzatuv örnatişadi.

Kolya şubhada qoladi, qanday qilişni bilmaydi. Şunçaki miyelofonni Alisaga berişga jurʼat etolmaydi, u kutilmaganda ularning 6-«V» sinfida paydo böldi. Bundan taşqari, Fima uni bunga qatʼiy qarşi çiqadi, çunki kelajakdagi odamlar kelajakka kirib, uning haqida nimadir bilib olgan keraksiz guvohdan qutulmoqçi bölişi mumkinligini hisoblaydi. Öz navbatida, Alisaning asosiy muammosi şundaki, u Kolyaning yuzini tanimaydi, 6-«V» sinfida esa uçta Kolya bor — Sulima, Sadovskiy va Gerasimov. Şu sababli Alisa va Yulya miyelofon kimda ekanini aniqlay olişmaydi. Har bir Kolyaga provokatsion savollar berişsa ham, haqiqatga yaqinlaşa olişmaydi. Alisaga Sadovskiy ekan deb tuyuladi, lekin Yulya bu versiyani rad etadi, çunki u katta xayolparast va fantastika sevuvçisi ekanini biladi.

Maktabda Alisa ingliz tilini aʼlo darajada biladi (jami «bor-yöği» 8 tilni biladi) va sport yutuqlari bilan ajralib turadi (masalan, uzunlikka 6 m 20 sm sakraşi mumkin). Şu sababli bolalar sport maktabining murabbiysi Marta Erastovna Skril uning eʼtiborini tortadi va musobaqalarda iştirok etişga undaydi.

Nihoyat, Alisa sinfga kelganining uçinçi kunida Kolya bunga çidolmay, miyelofonni unga berişga qaror qiladi — lekin töğridan-töğri qöliga emas, yaşirinça. U qurilmani maktabga olib keladi va tanaffusda uni sezdirmay Yulyaning maktab portfeliga qöyadi, içida esa vaziyatni tuşuntirib, keçirim söraydigan yozuv böladi. Lekin qaroqçilar öşa kuni maktabga kirib olişadi: ular oldindan «maxsus xavfli bolalar uçun» şifoxona şifokorlari niqobida Kolya, Fima va Yulyaning sinfdoşi Mila Rutkeviçni işontirişadi, Alisaning qobiliyatlari şunçaki ğayritabiiylik ekanini aytişadi. Keyin Quvnoq U ingliz tili öqituvçisini çalğitar ekan, Kalamuş uning ikkilamçisiga aylanib, Alisani doskaga çaqiradi va uning portfelini tintadi, lekin miyelofon u yerda yöq. Şu zahoti sinfga Quvnoq U va haqiqiy öqituvçi kirib keladi, öqituvçi esa ikkilamçisini körib huşidan ketadi.

Vaziyatni tuşungan Kolya qaroqçilar eʼtiborini öziga qaratib, Alisa va miyelofonni qutqariş uçun sinf xonasidan «Alisa, bu men! Miyelofon menda! Uni men yaşirganman! Men!» deb qoçadi. Qaroqçilar Kolyaning sözlarini darhol töğri deb qabul qilib, uni quvişadi. Alisa ham Kolya va qaroqçilarning ortidan yuguradi: endi u uçta Kolyaning qaysi birida miyelofon borligini nihoyat bilib oldi. Moskvaning köçalari va xarobalari böylab uzoq quvğindan söng qaroqçilar Kolyani tutib olib, uni vaqt maşinasi bor, ularning vaqtinçalik boşpanasi bölgan böş uyga olib ketişadi. Alisa ularning izini yöqotadi, çunki Marta Erastovna uni töxtatib, musobaqalarda qatnaşişga köndirişga urinadi.

Yulya va uning sinfdoşlari, unga butun voqeani aytib bergan bolalar, qaroqçilar buzgan darsdan çiqib, Kolya va Alisani qidirişga ketişadi. Köp ötmay ular qaroqçilarni quvib ulgurmagan Alisaga duç kelişadi. Miyelofon Kolyaning yozuvi bilan birga Yulyaning portfelidan topiladi. Kolyani qaroqçilar qölga olganini körgan qörqoq va böşaşgan Işutinning fikrini öqib, u bolalarga qaroqçilar ölim bilan qörqitib, körganlarini aytmaslikni buyurganini biladi, va bolalar Kolya qayerdaligini bilib, uni qutqarişga yöl olişadi.

Şu payt Kolya qaroqçilar qölida. Ular Kolyani oyoqlarini yuqoriga qilib osib qöyişadi, miyelofon qayerdaligini söraş uçun, şu bilan birga uni moddiy boyliklar bilan sotib olişga urinişadi — velosiped, mototsikl, «Jigули» va oddiy pul taklif qilişadi. Kolya bu takliflarni rad etadi va jasorat bilan jim turadi, lekin qiynoq tufayli huşidan ketadi. Şu payt qaroqçilar yangi muammoni payqaşadi — taşlandiq uyga Kolyaning sinfdoşlari yaqinlaşmoqda.

Yolğiz Alisa miyelofon bilan böşatilgan uyga kiradi (bolalarni Kolya qiyofasidagi Kalamuş çalğitadi). U Kolyaning ingrayotganini eşitadi (aslida bu Quvnoq U ovozining özgartirilgani bölib, u Alisani uyning içkarisiga çuqurroq jalb qiliş uçun şunday qiladi) va xonalardan birida yarim ölikdek Kolyani topib, uni quçoqlab, miyelofonni asrab qolgani uçun minnatdorçilik bildiradi. Şu paytda Quvnoq U sezdirmay yaqinlaşib, miyelofonni tortib oladi. U ğalaba qiladi, lekin şu zahoti yangi tösiqqa duç keladi — qavatga yugurib kirgan murabbiy Marta Erastovnaga.

Quvnoq U ayol murabbiyga hujum qiladi, lekin u kuraş usuli bilan uni derazadan taşlab yuboradi va u huşidan ketadi. Pastda uning hamkasbi Kalamuş keksa ayol — «tasodifiy ötkinçi» qiyofasida kutib turadi va bolalar köz öngida miyelofonni olib, ularni militsiya bilan qörqitadi. Uzoq kutilgan miyelofonni qölga kiritgan Kalamuş va huşiga kelgan Quvnoq U, u uçun deyarli janjallaşib, vaqt maşinasi yaşiringan yertölaga şoşilişadi.

Taşlandiq uyning yertölasida qaroqçilar maşina xonasiga kiriş eşigi bloklanganini körib dahşatga tuşişadi. Şu zalga yetib kelgan bolalar qaroqçilarni ğazablangan va ezilgan holda şkaf yonida, devor orqasida qolgan eşik oldida topişadi. Qaroqçilar maktab öquvçilarini qörqitib, bластер kuçini körsatadi, zal ustunlariga öq uzadi va ustunlar şovqin bilan qulaydi. Lekin şu paytda vaqt maşinasiga olib boradigan eşik kutilmaganda hammaning köz öngida oçiladi va u yerdan Polina çiqadi. Qaroqçilar uni öldirişga urinişadi, lekin befoyda: Polina kuçli maydon bilan himoyalangan va bластерga bardoşli.

«Galaktika qonuni nomidan siz hibsga olindingiz!» — deydi Polina va kosmik qaroqçilarni harakatsiz qilib, ularga haqiqiy qiyofasini qaytaradi. Şundan söng u bolalardan vaqt sayohatlari haqidagi butun bu voqea haqida heç kimga gapirmaslikni söraydi. Lekin bolalar bu sirni saqlab qololmasliklaridan qörqişadi. Şunga qaramay, Vaqt Institutining xodimini bu taşvişga solmaydi — bolalar kattalarga «kosmik qaroqçilar bilan jang» haqida gapirib bersa ham, heç kim ularga işonmaydi va kelajakka heç narsa tahdid solmaydi. U harakatsiz qaroqçilarni orqaga, kelajakka jönatadi, Alisaga esa döstlari bilan xayrlaşiş va öz zamoniga — 2084-yilga şoşiliş uçun ikki daqiqa beradi.

Alisa sinfda ötkazgan vaqti davomida yaqinlaşib qolgan bolalar bilan xayrlaşadi va har biriga kelajakdagi taqdirini qisqaça aytib beradi: ular kim bölib yetişişini aytadi (bolalar orasida hatto vaqt maşinasining kelajakdagi ixtiroçisi — «oddiy muhandis» ham bor). Keyin u vaqt maşinasi xonasiga kiradi, bolalarga va ularga qöşilgan Marta Erastovnaga mehr bilan xayrlaşuv nigohini taşlaydi va maşinaga olib boradigan avtomatik eşik uni ulardan yaşiradi. Filmning yakuniy qöşiği — kelajak vaqtiga murojaat etuvçi «Gözal uzoqlik» yangraydi.

Nataliya Guseva — Alisa Selezniova

Aleksey Fomkin — Kolya Gerasimov

Ilya Naumov — Fima Korolyov / Kosmoportdagi maktab öquvçisining ovozi

Marianna Ionesyan — Yulya Gribkova

Vyaçeslav Nevinnyy — Quvnoq U, kosmik qaroqçi / Vyaçeslav Mixayloviç, Kosmoport xodimi

Mixail Kononov — Kalamuş, kosmik qaroqçi / Mixail Ivanoviç, Kosmoport xodimi

Vaqt Institutining xodimlari:

Yelena Metyolkina — Polina

Yelena Tsyplakova — Mariya, toş davri xodimi

Boris Şerbakov — Ivan Sergeyeviç, Qadimgi Yunonistondan xodim

Ruben Simonov — professor Gogi, XVIII asr xodimi

Yevgeniy Gerasimov — Verter, biorobot / eçki Napoleon (sahnadagi ovoz, u Alisaga Kolyaning manzilini aytadigan payt)

Vladimir Nosik — Pavel bobo Poloskov / kadr ortidagi matn («oldingi qismlar mazmuni»)

Yuriy Grigoryev — professor Igor Selezniov, Alisaning otasi

Igor Yasuloviç — Elektron Ivanoviç, KosmoZoo xodimi / eçki Napoleon (ovoz)

Georgiy Burkov — Alik (Aleksandr) Borisoviç, şifokor

Valentina Talizina — Mariya Pavlovna, boş hamşira

Mariya Sternikova — Şuroçka, hamşira

Lyudmila Arinina — Yulya Gribkovaning buvisi

Tatyana Bojok — Inna Kirillovna, Kolya Gerasimovning onasi

Yekaterina Vasilyeva — Alla Sergeyevna, ingliz tili öqituvçisi

Vyaçeslav Baranov — Eduard Aleksandroviç («Ilya Muromets»), jismoniy tarbiya öqituvçisi

Natalya Varley — Marta Erastovna Skryl, murabbiy

6-«V» sinf öquvçilari:

Anton Suxoverko — Kolya Sulima / Kosmoportdagi maktab öquvçisining ovozi

Semyon Buzgan — Kolya Sadovskiy

Alyoşa Muravyov — Borya Messerer

Katya Averbax — Mila Rutkeviç

Lena Kolyaskina — Katya Mixaylova

Masha Baukina — Albina Fetisova

Natasha Şanayeva — Lena Dombazova

Andrey Gradov — Işutin, qörqoq obivatel

Svetlana Xaritonova — Alisaning şifoxonadagi soxta xolasi («Urilgan u! Troleybus urgan!»)

Mariya Skvortsova — skameykadagi kampir

Aleksandr Liisix — Alisa va Yulyani qölidan uşlagan ötkinçi / köçasi böylab bolalar uxlaşiga xalaqit bergan Toza köça aholisi

Tatyana Daskovskaya — «Gözal uzoqlik» qöşiğining ijrosi

Ssenariy mualliflari — Kir Bulyçyov, Pavel Arsenov

Boş rejissyor — Pavel Arsenov

Boş operatorlar — Sergey Onufriyev, Sergey Tkaçenko

Boş rassom — Olga Kravçenya

Bastakor — Yevgeniy Krylatov

Qöşiq Yuriy Entin sheʼrlariga

Rejissyor — Olga Gusakova

SSSR Davlat simfonik kinematografiya orkestri

Dirijyor — Sergey Skripka

Operatorlar — Aleksandr Liisix, Eduard Tafel

Suratga oliş guruhi direktori — Georgiy Fedyanin

Yevgeniy Krylatov musiqa yozayotganda baʼzi kompozitsiyalarda özining oldingi asari — «Almanzor uzuklari»dan treklar va motivlardan foydalangan.

Bulyçyov kitobini ekranlaştiriş ğoyasi Pavel Arsenovda bolalar bilan ijodiy uçraşuv paytida paydo bölgan, u yerda bolalardan qaysi kitob asosida film suratga olişni maslahat berişlari söralganda, köpçilik «Yuz yil oldinga»ni aytgan.

1981–1982-yillarda filmning adabiy varianti tasdiqlangan, u adabiy-badiiy almanaxning birorta sonida çop etilmagan.

Alisa roli uçun yuzdan ortiq nomzod bölgan, şu jumladan filmda Lena Dombazova rolini ijro etgan Nataliya Şanayeva ham bor edi. Semyon Buzganning (Kolya Sadovskiy) xotiralariga köra, filmda suratga tuşgan deyarli barça öğil bolalar birinçi tinglovda Fima Korolyov rolidan parça öqişi kerak bölgan; bu «öziga xos imtihon» bölib, uning natijasiga köra Pavel Arsenov nomzodning öyin qobiliyatini aniqlagan.

Bir neçta epizodik rollarni filmning operatorlaridan biri Aleksandr Liisix ijro etgan, uning personajlariga ovoz esa Mixail Kokşeynov bergan.

Suratga oliş 1983-yilda boşlanib, 1984-yil avgustigaça davom etgan.

Köpgina tabiiy sahnalar, şu jumladan kelajak sahnalari Moskvada suratga olingan, kelajak sahnalari uçun joylar bazaviy kinostudiyadan unça uzoq bölmagan yerda tanlangan: KosmoZoo sahnalari Boş botanika boğida olingan, «Prospekt Mira» flip stansiyasi VDNX metrosi yonidagi Kosmonavtlar xiyobonida suratga olingan, «Botanik boğ» metro stansiyasining janubiy vestibyuli esa Kolya Gerasimov flipda borgan kosmoport terminali uçun tabiiy fon sifatida işlatilgan.

Filmdagi harakat kelajakda bir asr ötgaç sodir bölsa-da, kosmoport interyeri sifatida (bundan biroz oldin çiqqan «Tikanlar orqali yulduzlarga» fantastik filmidagidek) suratga oliş davridagi Şeremetyevo-2 Moskva aeroportining zali deyarli özgarmagan holda olingan (faqat sayyoralar nomlari yozilgan oddiy jönaş-keliş taxtalari va bepul ovqat beriladigan kam sonli avtomatlar bilan).

Uy 2-Volkonskiy köçasi, 8a manzilida joylaşgan edi (aynan şuning uçun uyning kiriş eşigida baʼzi sahnalarda bör bilan çizilgan sakkizlik körinadi). Fima Korolyov filmda «Volkonskiy yoki Trubetskoy knyazi, u dekabrist bölgan va şoir Aleksandr Puşkin bilan taniş edi» deb aytsa-da, aslida uy 1900-yilda meʼmor Aleksey Sergeyev loyihasi böyiça yonidagi Guzhevskiy — Pospelov uyining flugeli sifatida qurilgan (uni 2-qismning boşidagi qisqa mazmunda qisqaça köriş mumkin).

Oktyabr inqilobidan keyin uyda kommunal kvartiralar taşkil etilgan, lekin töğri taʼmirlanmagani sababli bino asta-sekin tanazzulga yuz tutgan va suratga oliş boşlanişidan taxminan bir yil oldin aholisi köçirilib, buzilişga möljallangan. Uyning özida faqat yer ustki qavatlaridagi sahnalar suratga olingan (taşqi kadrlar uçun içki hovliga qaragan uy qismi işlatilgan) — ustunli zal va unga tutaş yertöla zinasi esa studiya dekoratsiyasi bölgan.

Film çiqqandan keyin bino taʼmirlangan (filmda körinadigan köpgina peştoqlar olib taşlangan, uy atrofidagi daraxtlarning köp qismi kesilgan) va unda turli taşkilotlar joylaşgan. Bino 2005-yil 27-yanvarda butunlay buzilgan va bugun uning örnida Markaziy okrug (MAO)ning maʼmuriy-biznes markazi turibdi.

Filmning musiqasini bastakor Yevgeniy Krylatov yozgan. Filmda bastakor Yevgeniy Krylatovning şoir Yuriy Entin sheʼrlari asosidagi, keyinçalik juda maşhur bölib ketgan «Gözal uzoqlik» qöşiği ijroçi Tatyana Daskovskaya tomonidan yangragan.

«Mir fantastiki» jurnali «Kelajakdan kelgan mehmon»ni «Alisa Selezniova» ekranlaştirişlari reytingida ikkinçi öringa qöydi (faqat «Uçinçi sayyoraning siri»dan keyin). Mualliflar serialni «milliy hodisa» va «kultli» deb ataşgan, uning «iliq kayfiyatini» va Nataša Guseva obrazining yorqinligini qayd etişgan, lekin texnik jihatdan «kinofantastika sifatida u öşa paytdayoq eskirgan edi» deb tan olişgan. «Kinopoisk» uçun maqolasida Aleksey Konakov ham serialni SSSR, şuningdek, postsovet Rossiyasi madaniyatida iz qoldirgan «noyob sovet pop-madaniyati hodisasi» deb ataydi.

«Afişa» naşrida Tatyana Şorohova eslaydiki, serial çiqqan yili bolalar qahramonlarga emas, balki sarguzaştlarga köproq oşiq bölişgan, qahramonlar örnida bölişni istaşgan va köpinça hovlilarda kosmik qaroqçilar bilan sarguzaştlar öynaşgan. Tatyana 40 yil ötgaç, serial endi kuçli nostalgiya uyğotmasligini va uning baʼzi kamçiliklari, masalan, «KosmoZoo»da hayvonlarning yöqligi sezilib qolişini taʼkidlaydi. Time Out jurnalining şarhida ham «yillar ötgaç, kartina kinematografçilarning Bulyçyovning boy olamini ekranga köçiriş va qandaydir tarzda mos dekoratsiyalar topişga qilgan umidsiz urinişi kabi körinadi» deb qayd etilgan. «Obozrevatel» saytining muallifi filmni dekoratsiyalar, vizual effektlarning past sifati va kitobga mos kelmasligi uçun tanqid qiladi.

«Kommersant-Weekend» gazetasida Igor Gulin «Kelajakdan kelgan mehmon» — «sönggi sovet ön yilligining bolalar kinosi asosiy şedevri» va «sovet kinofantastikasining utopiyani tasvirlaşga qilingan yagona muvaffaqiyatli urinişi» deb yozgan. U Alisa obrazini «ideal mavjudot», «Jokonda» deb taʼriflagan, lekin syujetdagi uning passivligini qayd etgan. Yozuvçi va ssenarist Leonid Kaganov «Kelajakdan kelgan mehmon»ni sovet bolalarining «bolalar Injili» deb taʼriflagan: «buyruqlar manifesti, avlod yöl xaritasi, rivojlaniş dasturi, Rossiyaning harakat vektori va butun kelgusi hayotimiz prognozi, keyingi 100 yilga möljallangan dastur».