I, Claudius

Rim, miloddan avvalgi 24–23-yillar. Oktavian Avgust voris qidirmoqda. Imperatorning jiyani Marsell sevimli bölib turibdi. Uning dösti va ikkinçi daʼvogari Mark Vipsaniy Agrippa norozilik belgisi sifatida şaharni tark etadi. Avgustning xotini Liviya Drusilla taxtda öz öğli Tiberiyni körişni istaydi. U Marsellni zaharlaydi va u öladi. Avgust Agrippadan qaytib kelişni söraydi, ularning tiklangan döstligini imperator muhri bilan mustahkamlaydi, bu esa Liviyani ğazablantiradi. Avgust, şuningdek, Agrippani öğillikka oladi va unga qizi Yuliyani xotinlikka beradi.

Rim, miloddan avvalgi 9-yil. Agrippa vafot etgan va Tiberiy Yuliyaning qölini sörab oladi. Tiberiyning akasi, qömondon Drus Katta vatanga qaytayotganda otdan yiqilib, oyoğini şikastlaydi. Onasi Liviyaning şaxsiy şifokori doimiy nazorati ostida Drus vafot etadi. Ölim töşagida uning xotini Kiçik Antoniya va ularning gödak öğli Klavdiy hozir bölişadi. Imperator Avgust nevaralari Lutsiy Tsezar va Gay Tsezarda özining çeksiz hokimiyatining davomini köradi.

Rim, milodan avvalgi 3–milodiy 5-yillar. Gay Tsezar kutilmaganda vafot etadi. Tiberiy xotiniga yomon munosabati tufayli Rodos orolida surgunda. Boğda sayr qilayotgan kiçik Klavdiy burgutning çangalidan tuşib ketgan börivaççani tasodifan kötarib oladi. Onasi buni yaxşi alomat deb biladi: vaqti kelib, uning öğli Rimni himoya qiladi. Liviya hiyla bilan Lutsiy Tsezarni Yuliya Katta sadoqatsizlikda ayblaşga majbur qiladi. Qayğudan azob çekayotgan Avgust qizini poytaxtdan çiqarib yuboradi. Lutsiyning kema halokatida tasodifiy ölimi Tiberiyning surgundan qaytişiga va uning Agrippa Postum bilan birga imperator tomonidan öğillikka olinişiga yordam beradi.

Rim, milodiy 9-yil. Germaniyada Teutoburg örmonidagi jangda uçta Rim legioni tor-mor etiladi. Tiberiy va uning jiyani Germanik, ezilgan xalqning umidli qömondoni, jazolaş uçun yölga çiqadilar. Klavdiy tarixçi Polliyon rahbarligida oilasi haqida tarixiy kitob yozadi, çunki u bu bilan özining kasalligi, ojizligi va xorlangan hazilkaş roli örnini qoplayotganiga işonadi. Avgust Postumni vorisi qiliş niyatiga tobora işonç hosil qiladi. Liviya nevarasi Livillani Postumni ğazablantirişga va uni zörlaşda ayblaşga undaydi. Surgunga ketişdan oldin Postum dösti Klavdiyga Liviyaning barça fitnalari haqidagi şubhalarini oçiq aytadi (keyinçalik ular tasdiqlanadi) va unga yana bir bor aqlsiz körinişga harakat qilişni maslahat beradi. Klavdiy esa buvisining döstining qarindoşi, katta, erkaksi qiyofali qiz Urgulanillaga uylanişga majbur böladi.

Rim, milodiy 13–14-yillar. Germanik german qabilalari ustidan ğalaba qozonib, ğalaba tantanasi bilan Rimga qaytadi. Klavdiy unga Postumning şubhalari haqida gapirib beradi va Germanik bu maʼlumotni Avgustga yetkazadi. Korsikaga ketayotgan imperator Postum bilan körişiş uçun töxtaydi va u bilan suhbatlaşgaç, öğil bolasining aybsizligiga işonç hosil qiladi va unga hokimiyatini topşirişni vaʼda beradi. Liviya buni bilib qoladi va köp ötmay Avgust kasal bölib qoladi. Zaharlanişdan qörqqan kasal imperator faqat özi ekkan va öz qöli bilan uzgan mahsulotlar bilan ovqatlanadi, ammo baribir Avgust vafot etadi. Pretorian zobiti Seyan Postumni öldiriş uçun yuboriladi, Tiberiy esa oliy hokimiyatni öz zimmasiga olişga tayyorlanadi.

Rim, milodiy 19–20-yillar. Tiberiy Seyan yordamida temir qölqop kiygan hukmdor sifatida hukm suradi. Zulmga faqat Germanik qarşi tura oladi, ammo u Suriyada sirli holatlarda vafot etadi. Uning xotini Katta Agrippina erining ölimida Gney Kalpurniy Pizon, noiblikni va uning xotini Plantsinani ayblaydi. Zaharlovçi Martina Liviyaga Germanikning öğli Gay Kaligula otasini öldirişda unga yordam bergani haqida xabar beradi. Sud nazorati ostida bölgan Pizon Liviya va Tiberiyni Germanikni öldirişda iştirok etganlikda şantaj qiladi. Plantsina erini xanjar bilan piçoqlaydi. Agrippina va uning döstlari baribir qandaydir adolat qaror topganidan xursand bölişadi.

Rim, milodiy 23–29-yillar. Tiberiy jinsiy buzuqlikka botgan. Kaligula uning orgiyalarining kutilgan mehmonidir. Seyan yuqori tabaqadagi fuqarolar bilan şafqatsizlarça hisob-kitob qiladi va hammani davlatga xiyonatda ayblaydi. Seyanni sevib qolgan Livilla eri Kastorni zaharlaydi, toki imperatorning sevimlisiga turmuşga çiqa olsin. Seyan Klavdiyni öz singlisi Eliyaga uylanişga majbur qiladi. Ölim yaqinlaşayotganini sezgan Liviya Klavdiyga barça jinoyatlari haqida tan oladi, şuningdek, abadiy azoblarga mahkum bölişidan qörqişini aytadi. U nevarasiga naşr etilmagan «Sibilla kitoblari»ni oçib beradi, unda uning imperator bölişi başorat qilingan va uni hokimiyat tepasiga kelganda Liviyani ilohiy deb eʼlon qilişga qasam içirtiradi.

Rim, milodiy 30–31-yillar. Tiberiy Kapri orolига jönaydi. Seyan xotinidan ajraşadi va Livillaga uylaniş uçun imperatorni xuşomad qiladi. Tiberiy rad etadi, ammo Seyanga Livillaning qizi Yelena bilan turmuş quriş orqali qirollik oilasiga qarindoş bölişga ruxsat beradi. Hokimiyatni egallaşdagi mavqeini mustahkamlaş uçun Seyan hiyla bilan Katta Agrippina va uning öğli Nero Tsezarning haydalişiga erişadi, boşqa öğli Drus Tsezarni esa hibsga oladi. Livillaning onasi Kiçik Antoniya Seyan va qizi örtasidagi yozişmalarni oçib beradi, bu ularni bir neça qotillikda foş etadi. Klavdiy bu dalillarni yaşirinça Tiberiyga olib boradi va u Kaligulaning maslahati bilan Makronga Seyanni, uning oilasini va tarafdorlarini öldirişni buyuradi.

Rim, milodiy 37–38-yillar. Makron Tiberiyni Kaligulaning qöllab-quvvatlaşi bilan öldiradi. Kaligula marhumning nevarasi Gemell bilan birga imperatorning hammeroslariga aylanadi. Kaligula poytaxtga kirayotganda Klavdiyning eski dösti Irod Agrippa qaytib keladi. Ruhiy muvozanatsizlik alomatlari tobora köproq namoyon bölayotgan Kaligula komaga tuşadi, ammo bir muddatdan keyin uyğonib, özini Zevs timsoli deb eʼlon qiladi. Aqldan ozgan Kaligula Gemellni öldiradi va singlisi Drusillani öz xotini va uluğvorlikda teng ilohiy malika deb eʼlon qiladi. Ularning buvisi Kiçik Antoniya, Rimni qamragan axloqsizlikning çuqurligini nafrat bilan körib, öz joniga qasd qiladi. Bolasi özidan ustun bölib qolişidan qörqqan Kaligula, Zevs Gera bilan qilganidek, Afinaning tuğilişini takrorlaşga urinadi. U singlisining qornidan homilani kesib oladi va uni yeydi.

Rim, milodiy 40–41-yillar. Klavdiy tor şaroitda sobiq fohişa Kalpurniya bilan birga yaşaydi. Kaligula saroyni fohişaxonaga aylantiradi, u yerda yuqori mansabdor senatorlarning xotinlarini eng yuqori narx taklif qilgan kişilarga sotadi. U legionlarini Germaniyaga qözğolonni bostiriş uçun olib boradi, söngra Manş böğozida «Neptunga meydon öqiydi». U öz otini Senatga olib kirib, Klavdiyni Messalinaga uylanişga majbur qiladi. Doimiy masxara va haqoratlar ostida qolgan qömondon Kassiy Xereya fitna uyuştiradi. Avgust şarafiga ötkazilgan öyinlar paytida fitnaçilar Kaligulani, uning xotini Tsezoniya va ularning qizi Yuliya Drusillani öldiradi. Saroyni talaş paytida pretorianlar yaşirinib yotgan Klavdiyni topib, uni imperator deb eʼlon qilişadi.

Rim, milodiy 41–43-yillar. Pretorianlar va Irod Agrippa qatʼiy respublikaçi Klavdiyni imperator tojini kiyişga köndirişadi. Klavdiy öz navbatida Senatni buga işontiradi. Kassiy Xereya ölim jazosiga hukm qilinadi, ammo boşqa fitnaçilarga hayot inʼom etiladi. Vaʼda qilganidek, Klavdiy Liviyani ilohiylaştiradi. Bolalar tuğilgandan keyin Messalina Klavdiyni hokimiyat yukini u bilan bölişişga köndiradi. Irod Agrippa unga berilgan şarqiy viloyatlarni boşqarişga tayyorlanayotganda, Messalina eriga, imperator sifatida unga yordamçi kerakligini, bu senator Appiy Silan bölişini, uning onasi Domitsiya Lepida esa uning turmuş örtoği bölişini aytadi. Ketişdan oldin Irod Klavdiyni, imperator sifatida, heç kimga, hatto unga — Irodga ham — işonmaslikka ogohlantiradi. Messalina Silanni yöldan ozdirişga harakat qiladi va unga Klavdiy bu munosabatni maʼqullayotganini aytadi. Silan öz navbatida, yomon hukmdorlar zanjirini uziş umidida imperatorga suiqasd uyuştiradi. Messalina onasi yordamida eriga özining aybsizligiga işontiradi. Silan ölim jazosiga hukm qilinadi.

Rim, milodiy 47–48-yillar. Klavdiy Britaniyani bosib oliş uçun qöşin olib boradi. Messalinaning jinsiy nazoratsizligi maşhur fohişa STsilla bilan musobaqaga olib keladi: kim köproq erkakni qanoatlantirişi kerak, Messalina bu musobaqada osonlik bilan ğolib çiqadi. Klavdiy ğalaba bilan qaytadi va Irod şarqiy viloyatlarda qözğolon kötarganini bilib oladi. Irod özini «Yahudiylar şohi» deb hisoblaydi, ammo u kutilmaganda vafot etadi. Messalina Gay Silining sevgilisiga aylanadi, ular öz turmuş örtoqlaridan ajraşib, turmuş qurişadi, rimliklar ularning atrofida birlaşib, ularni hukmdor deb eʼlon qiladi, degan umidda. Harakat qilişga majbur bölgan Klavdiyning kotiblari Pallant va Narkissus Kalpurniya yordamida imperatorning közlarini bölayotgan voqealarga oçişadi. U ularga işonadi va uning sobiq xotini va uning hozirgi eri hibsga olinib, qatl etiladi. Klavdiy öziga yaqin bölgan barça kişilar ketganidan qayğuradi va britlarning Kolçesterda uning şarafiga ibodatxona qurganini hamda uni xudo sifatida uluğlaganini bilib oladi.

Rim, milodiy 54-yil. Saxiy hukmronlik Klavdiyni maşhurlikka olib keladi, ammo imperator xato qilganini his qiladi. U Rim özining hukmron oilasidan nafratlanişi, uni ağdarişi va Respublikani tiklaşi kerak degan qarorga keladi. Şu maqsadda u Agrippina Kiçikka uylanadi va uning öğli Neroni öğillikka oladi, uni öz öğli Britannikning birga vorisi qiladi. Başoratdan Klavdiy Neroning keyingi Rim hukmdori bölişini bilib oladi, ammo şunga qaramay Britannikni himoya qilişga harakat qiladi, u keyinroq Neroni yengişiga umid qiladi. Afsuski, Britannikning şaʼni unga otasining rejalariga böysunişga imkon bermaydi va imperator öğlini öz taqdiriga taşlab qöyişga qaror qiladi. Ölimga tayyor Klavdiy öz xotini qölidan zaharli qöziqorin yeydi va vafot etadi. Marhumning vasiyatnomasini qidirayotgan Nero va uning onasi uning avtobiografiyasini topib, uni yoqib yuborişadi. Tobutda yotgan Klavdiy Sibilla bilan birga şunga xursand böladiki, u avtobiografiyasining nusxasini uzoq avlodlar topmagunça xavfsiz joyga yaşirgan.

Rejissyor: Herbert Uayz

Ssenariy mualliflari: Robert Greyvz (ğoya), Jek Pulman

Prodyuser: Martin Layzmor

Bastakorlar: Garri Rabinoviç, Uillfred Jozefs

Rassomlar: Tim Xervi, Barbara Kronig (kostyumlar)

Grimyorlar: Syu Bayd, Norma Xill-Pettон, Pem Miger

Ovoz muhandisi: Çik Entoni

Maxsus effektlar: Jon Fridlander

1977 — BAFTA TV Award mukofoti:

eng yaxşi televizion aktyor — Derek Jekobi

eng yaxşi televizion aktrisa — Şan Fillips

eng yaxşi televizion rassom — Tim Xervi

1977 — Buyuk Britaniya Qirollik televideniyesi jamiyatining eng yaxşi ijroçi mukofoti — Şan Fillips

1978 — «Emmi» mukofoti:

eng yaxşi rassom — Tim Xervi

eng yaxşi rejissyor nominatsiyasi — Herbert Uayz

eng yaxşi mini-serial nominatsiyasi — Martin Layzmor va Joan Sullivan

1979 — TP de Oro mukofoti (Ispaniya), eng yaxşi xorijiy serial uçun

2000 — Britaniya kino institutining «Buyuk Britaniyaning eng yaxşi yuz teledasturi» röyxatida 12-örin

2007 — «Time» jurnali versiyasi böyiça «Barça davrlarning eng yaxşi yuz teleşousi» röyxatiga kiritilgan