«Likvidatsiya» — 2007-yilda suratga olingan rus köp qismli detektiv badiiy teleserial, rejissyor Sergey Ursulyak. Serial uruş dan keyingi davrda (1946-yilda) Odessada sovet hokimiyatining jinoyatçilik bilan kuraşini hikoya qiladi. Syujetda, xususan, marshal Jukov Odessa jinoyatçiligini sudsiz hibsga olişlar orqali, şuningdek köça talonçilarini maxsus uyuştirilgan «otiş» yöli bilan tugatgani haqidagi keng tarqalgan afsona aks ettirilgan.
Film «Ded Moroz» kinokompaniyasi tomonidan suratga olingan.
1Rollarda
Vladimir Mashkov, Mikhail Porechenkov, Sergey Makovetsky
2Syujet
Odessa, 1946-yil. Hibsga olingan bandit Senka Şaloyning körsatmasi bilan Odessa jinoiy qidiruvi banditizmga…
Odessa, 1946-yil. Hibsga olingan bandit Senka Şaloyning körsatmasi bilan Odessa jinoiy qidiruvi banditizmga qarşi bölim boşliği David Markoviç Gotsman boşçiligidagi militsiya xodimlari talon-taroj qilingan narsalar saqlanadigan bandit omborini topadi, ularning orasida mingga yaqin harbiy kiyim töplami bor. Bolalikdagi dösti, «jinoyatni tark etgan» çöntakbur öğri Fima Petrov, laqabi Poluyevrey, yordamida Gotsman harbiy mulkni jinoyatçilar soxta yöl-yöriqnomalar bilan Odessa harbiy okrugi omborlaridan olganini bilib oladi. Kiyimlarning maqsadi noaniq: oddiy jinoyatçilarga bunday miqdordagi harbiy forma kerak emas. Soxta yöl-yöriqnomalar tayyorlovçisini aniqlaşga uriniş paytida Fima öldiriladi. Gotsman uçun ish endi oddiy tergov emas, balki döstidan qasos olişga aylanadi.
Gotsman işda «Akademik» nomli şaxs iştirok etganini aniqlaydi. U Vatan uruşi yillarida Odessada bölgan va nemis razvedka maktabida öqigan. Militsiyaga yordam beriş uçun Gotsmanning ixtiyoriga harbiy prokuror yordamçisi, mayor Vitaliy Yegoroviç Kreçetov yuboriladi. Gotsman, uning xodimlari va Kreçetov Akademikning qöl ostidagi, ham nemis razvedka maktabida öqigan jinoyatçi Çekan izidan boradilar.
Şu paytda marshal Jukov Odessa harbiy okrugi qömondoni etib tayinlanadi va öziga xos qatʼiyat hamda töğridan-töğri uslub bilan uruşdan keyingi Odessaning barça jinoyatçiligini darhol tugatişga urinadi. Öylanmagan harakatlar işga zarar yetkazadi: Odessaning yetakçi jinoyatçilarini sudsiz hibsga oliş va qamaş javobida bandilar tartibsizliklar uyuştiradilar. Keyin harbiy razvedka xodimlari jalb etilgan holda tunda köçalarda bandilarni «otiş» şaharda ommaviy norozilikni keltirib çiqaradi.
Bandit tomonlarining tergov jarayonidan şunçalik xabardor bölişi Gotsmanni Akademik huquqni muhofaza qiliş organlarida yoki Jukov ştabida xizmat qiladi, hatto operatsiyani ötkazişda bevosita iştirok etadi, degan taxminga olib keladi. Şubha ostida tergovga aloqador deyarli hamma qoladi. Natijada maʼlum böladiki, Akademik Gotsmanning eng yaqin hamkasblaridan biri, sovet hokimiyatining mafkuraviy duşmani bölib, uruş yillarida nemislar uçun işlagan. Akademik antisovet yeraosti taşkiloti bilan birgalikda Odessada ommaviy qözğolon kötarib, hokimiyatni egallaşga urinadi. Huquqni muhofaza qiliş organlari va harbiy qömondonlik esa öz navbatida bu urinişdan Akademikni va u bilan boğliq jinoyatçilarni aniqlaş va zararsizlantiriş uçun foydalanadilar.
Tergov davomida Gotsman ota-onasidan ajralib qolgan köça bezori Mişka Karasni öğillikka oladi, qatağon qilingan moskvalik tergovçining bevasiga uylanadi va hatto soxta antisovet suiqasd ishi böyiça MGB qamoqxonalarida bir keça-kunduz ötkazadi.
3Rollarda
Aktyorlar tarkibi fotosuratlari bilan «Rossiyskoye kino» saytida taqdim…
Aktyorlar tarkibi fotosuratlari bilan «Rossiyskoye kino» saytida taqdim etilgan:
4Suratga oliş va çiqiş
Film ssenariysi Odessa viloyati içki işlar organlari tarixi muzeyida saqlanadigan, uruşdan keyingi yillarda…

Film ssenariysi Odessa viloyati içki işlar organlari tarixi muzeyida saqlanadigan, uruşdan keyingi yillarda Odessa jinoiy qidiruvi boşliğining örinbosari bölgan David Kurlyandning kundaligiga asoslangan (1963-yilda nafaqaga çiqqan, 1993-yilda vafot etgan) va u David Gotsman obrazining prototipi bölgan. Kurlyandning qarindoşlari serialdagi uning obrazi haqida keskin fikrda bölişdi: nevarasi Vladimir Maşkov «bobosining xarakterini ajoyib aniqlik bilan yetkazgan» deb hisoblasa, öğli Anatoliy «filmning syujeti otasining kundaliklaridan „köçirilgan“, hatto uning obrazini butunlay buzib körsatgan» deb qatʼiy bayon etdi. Suratga oliş bilan parallel ravişda yozuvçi va tarixçi Vyaçeslav Bondarenko ssenariy asosida ikki jildli novellizatsiya yozdi, u film çiqqan paytda bir vaqtda naşr etildi.
Kartina suratga olinişi iyun oyidan noyabrgaça, 2006-yil davom etdi. Serialda «Maski-şou» komediya truppasining uç aktyori iştirok etdi: Oleg Emtsev (kartoçnyy şuller), Vadim Nabokov (Çusov yordamçisi) va Albert Kasparyants (Ryabov). Dastlab Fima-Poluyevrey rolini Andrey Krasko tasdiqlangan edi. Andrey Krasko bilan bir neça sahna ulgurib suratga olindi, biroq 2006-yil 4-iyulda tungi suratga oliş paytida Kraskoga yomon böldi va tez yordam maşinasida kasalxonaga olib ketilayotganda vafot etdi. Prodyuserlar Moskvada ikki soat davomida «Likvidatsiya»ni davom ettiriş yoki suratga olişni töxtatib Odessani tark etiş masalasini hal qildilar. Suratga olişni davom ettirişga qaror qilindi; Fima rolini Sergey Makovetskiy ijro etdi. Fima bilan avval suratga olingan sahnalarni qayta suratga olişga töğri keldi, ammo filmda Andrey Krasko iştirokidagi bir sahna qoldi — öldirilgan Fima yuzi bilan yotgan sahna.
Vladimir Menşov «General» filmida marshal G. K. Jukov rolini oldin ham ijro etgan edi.
Birinçi ikki qismning premyera kunida serial ekran oldiga rekord[aniqlaş kerak] miqdorda tomoşabinni töpladi (Rossiyada uluş 42,8 %, reyting — 13,8 % böldi).
2008-yilda Ukrainaning Içki işlar vazirligi Odessa viloyati boş boşqarmasi binosi kirişida (Yahudiy köçasi, 12) David Gotsmanga haykal örnatildi. Oçilişda Ukraina içki işlar vaziri Yuriy Lutsenko, Odessa şahar hokimi Eduard Gurvis va haykal muallifi Aleksandr Tokarev iştirok etdi.
Serialning asosiy musiqiy mavzusi kompozitor Enri Lolaşvili tomonidan Brahmsning 3-simfoniyasining 3-qismidan (fa major, op. 90) — Poco allegretto qismidan qisman olingan. Bu fakt «Kumuş kaloş — 2009» mukofotini topşirişda «Yil plagiati» nominatsiyasida qayd etildi.
5Suratga oliş guruhi
Ğoya mualliflari: Zoya Kudrya, Aleksandr…
Ğoya mualliflari: Zoya Kudrya, Aleksandr Korenkov
Ssenariy muallifi: Aleksey Poyarkov
Rejissyor-postanovşik: Sergey Ursulyak
Operator-postanovşik: Mixail Suslov
Kompozitor: Enri Lolaşvili
Rassom-postanovşiklar: Lyudmila Romaşko, Aleksandr Kondratov, Tatyana Lapteva
Boş prodyuser: Ruben Dişdişyan
6Tanqid
Andrey Kokotyukha, yozuvçi va…

Andrey Kokotyukha, yozuvçi va jurnalist:
«Eslang: hali yaqinda sovet hokimiyatining mafkuraviy duşmanlari, hayotda kim bölişidan qatʼi nazar, kino uçun, xususan «perestroyka» va Rossiyaning postsovet kinosi uçun ijobiy qahramonlar edi. Endi sovet hokimiyatini yoqtirmaydiganlar yöq qilinişi kerak. Rus madaniyati, xususan kino, yana bir bor bir paytlar tazyiqqa uçragan sovet qadriyatlarini himoya qilişga tayyormi, degan işora yöqmi? Ehtimol, men kartalarni biroz bukib körsatayotgandirman, ammo aytib ötilgan Akademikni, uning xiyonatkor mohiyatiga qaramay, ayagim keladi: u «sovet»larga qarşi, uni esa eʼtiqodi uçun öldirişadi».
Butunlay qarama-qarşi nuqtai nazar ham mavjud. Dmitriy Puçkov va Klim Jukov serialning 14 qismli şarhida köplab faktik xatolarni körsatdilar. Xususan, Dmitriy Puçkov serialda tasvirlangan huquqni muhofaza qiliş organlarining ishi, ularning tuzilişi va taşkil etilişi haqiqatga mos emasligini taʼkidlaydi. Klim Jukov öz navbatida ekranda körsatilgan voqealarning tarixiyligiga şubha bilan qaraydi — ayniqsa Jukovning Odessaga surgun qilinişi haqidagi öylab topilgan afsona, şuningdek serialda körsatilgan uning prinsipsiz öjarligi va şafqatsizligi. Şarh mualliflari ssenariy va rejissyorlik mahorati darajasiga oid bir qator savollar qöyadilar.
7Filmning Ukrainada taqiqlanişi
2014-yil oktyabr oyining oxirida filmning aktyori Mixail Poreçenkov Donetskka safar qildi, u erda «Matbuot»…

2014-yil oktyabr oyining oxirida filmning aktyori Mixail Poreçenkov Donetskka safar qildi, u erda «Matbuot» yozuvli dubulğada DXR harbiylari bilan birga Donetsk aeroportida «Utyos» oğir pulemyotidan öq uzdi, şu sababli Ukraina XQX aktyorni Ukraina harbiylari pozitsiyalariga öq uzişda ayblab çiqdi. Rossiya televideniyesida Mixail Poreçenkovning pulemyotdan öq uzayotgani aks etgan kadrlar namoyiş etilgandan söng, «Rossiya kinosini boykot qiliş» kampaniyasi faollari Ukrainada Mixail Poreçenkov iştirokidagi filmlarni taqiqlaşni talab qildilar. 2014-yil 31-oktyabrda Ukraina Madaniyat vazirligi va XQX arizasi bilan Ukraina kino masalalari böyiça davlat agentligi Mixail Poreçenkov iştirok etgan 69 ta film va teleserialni tarqatiş va namoyiş etiş ruxsatnomalarini bekor qildi, ular orasida «Likvidatsiya» filmi ham bor edi.
8Ehtimoliy davomi
2015-yil 9-oktyabrda OAVda serialning ehtimoliy davomi haqida maʼlumot paydo böldi. «Feysbuk»da «Mars Media»…
2015-yil 9-oktyabrda OAVda serialning ehtimoliy davomi haqida maʼlumot paydo böldi. «Feysbuk»da «Mars Media» kinokompaniyasi rahbari Ruben Dişdişyan «Ded Moroz» kompaniyasi bilan «Likvidatsiya»ning davomi uçun şartnoma imzolanganini eʼlon qildi. Şunga qaramay, Sergey Ursulyak ikkinçi mavsumni suratga olişda iştirok etişdan boş tortdi. 2017-yil iyul oyining boşida davomning suratga olinişi, ehtimol, Rossiyada ötişi maʼlum böldi, çunki Vladimir Maşkovning Ukrainaga kirişda muammolari yuzaga kelgan edi.
Matn: maqola tarjimasi «Ликвидация (телесериал)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.