Mad Men

Mad Men (ingl. Mad Men) — Amerikaning dramatik teleserиали bölib, 2007-yil 19-iyuldan 2015-yil 17-maygaça AMC telekanalida namoyiş etilgan. Boş rollarda Jon Hamm, Elizabeth Moss, Vincent Kartaiser, January Jones, Çristina Hendricks va John Slattery iştirok etgan.

Serial ketma-ket tört marta «Emmy» mukofotini «Eng yaxşi dramatik serial» nominatsiyasida qölga kiritgan, şuningdek, yana önlab nufuzli mukofotlarni olgan hamda tanqidçilardan eng ijobiy şarhlarga sazovor bölgan.

2000-yilda «Becker» seriali ştatdagi ssenariyçisi sifatida işlayotgan Matthew Weiner keyinçalik «Mad Men» nomini olgan şouning birinçi pilot epizod ssenariysi variantini yozdi. Televizion prodyuser David Chase 2002-yilda uşbu ssenariyni öqib çiqqaç, Weinerni HBO telekanalining «The Sopranos» serialiga ssenariyçi sifatida taklif qildi. «U (ssenariy) qiziqarli edi va unda yangilik bor edi», dedi Chase. «U yerda 1960-yillarda reklama haqida hikoya yozgan va sönggi Amerika tarixiga şu prizma orqali qaragan bir kişi [Weiner] bor edi». Weiner va uning sohadagi vakillari hamda ICM agentligi pilot ssenariyni HBO va Showtime kanallariga sotişga urinişdi, ammo natija bölmadi. Ssenariyga qiziqadigan mos kanal topilmagani sababli loyiha yillar davomida töxtab qoldi. Keyin Weiner jamoasidagi menejer Ira Liss uni AMC telekanalining rivojlaniş böyiça vitse-prezidenti Çristina Waynʼga taklif qildi. «The Sopranos» özining sönggi mavsumini yakunlayotgan edi va kabel kanali yangi şou izlayotgan edi. AMC prezidentining sözlariga köra, «kanal özining birinçi original teleserialini işga tuşiriş uçun yaxşi ğoya izlayotgan edi va biz sifat maşhur andozalardan ustun turadi, deb tikdik».

Weiner serialning uslubiga asosiy taʼsir körsatgan şaxs sifatida Alfred Hitçcockni tilga oldi va ayniqsa uning «North by Northwest» filmini alohida taʼkidladi. Şuningdek, u musiqasi, mizansenalari va montaj uslubi uçun rejissyor Wong Kar-waiʼni ham nomladi. Weiner intervyusida 1970-yillardagi, 1950-yillar haqida ikkita teleşou — «M*A*S*H» va «Happy Days» «madaniyat uçun lakmus qoğozi» vazifasini bajarişi hamda odamlarga «har qanday ötmiş haqida notöğri tasavvurga egaligini eslatiş» usuli bölişini taʼkidladi. U yana «Mad Men» «Western Wing» serialining, agar «The Sopranos» bölmasa, maʼlum maʼnoda sovun operasi versiyasi ekanini aytdi.

Ingliz tilidagi «Mad Men» nomi tarjimada «Telbalar» degan maʼnoni anglatsa-da, aslida Madison ad men yoki Madison avenue ad men (taxminan tarjimada «Madison köçasidagi reklamaçilar») iborasining qisqartmasi bölib, XX asr örtalarida AQŞning yirik reklama agentliklari joylaşgan joy nomiga işora qiladi. Bu davrda amerikalik biznes muhitida «Madison Avenue» nomi reklama sohasini umumlaştiruvçi atama sifatida işlatilgan.

Pilot epizod Silvercup Studios va şaharning turli joylarida, keyingi epizodlar esa Los Angeles Center Studiosʼda suratga olingan. Şou AMC HD kanalida yuqori aniqlikdagi formatda va turli kabel platformalarida mavjud bölgan video talab böyiça xizmat orqali tomoşa qiliş mumkin. Ssenariyçilar, jumladan Weiner, «Mad Men» voqealari sodir bölayotgan davr haqida keng kölamli tadqiqot ötkazdilar, şunda şouning köpgina jihatlari — jumladan, scenografiya, kostyumlar va rekvizitlar tarixiy jihatdan aniq bölişi uçun. Serialning autentik uslubi tanqidçilarning tahsiniga sazovor böldi. Har bir epizodning byudjeti 2–2,5 mln dollarni taşkil etadi, pilotning byudjeti esa 3 mln dollardan oşdi. Çekuvçilar iştirokidagi sahnalar haqida gapirar ekan, Weiner şunday dedi: «Bu şouni çekmasdan suratga oliş — bu hazil bölardi. Bu sanitariya nuqtayi nazaridan töğri bölardi-yu, lekin soxta bölardi». Robert Morse katta şerik Bertram Cooper rolini oldi. Morse 1967-yilda axloqsiz biznesmenlar haqida ikkita film bilan iştirok etgan: Weiner uçun ilhom manbai bölgan «The Best Manʼs Guide to Marriage» hamda «How to Succeed in Business Without Really Trying» (1967), unda Morse 1961-yilgi şu nomli Broadway spektaklidagi rolini takrorladi. Spektakl esa Benton & Bowles, Inc. nomli, endi faoliyat yuritmaydigan Nyu-Yorkdagi reklama agentligining sobiq direktori yozgan satirik qissa asosida yaratilgan edi.

Weiner operator Phil Abraham, rejissyor Robert Shaw (u faqat pilot epizod ustida işlagan) va vizual uslubni işlab çiqqan Dan Bishop bilan hamkorlik qildi. Vizual uslubga «televideniyedan köra köproq kino» taʼsir körsatgan. «The Sopranos» serialining tajribali rejissyori Alan Taylor pilot epizodni boşqardi va şouning vizual ohangini belgilaşga yordam berdi. Don Draperning atrofidagi «sirli muhitni» yetkaziş uçun Taylor Jon Hammni köpinça orqasidan yoki faqat qisman suratga olgan. «Sterling Cooper» sahnalarining köpçiligi kompozitsiyaga shift tuşişi uçun pastroq balandlikdan suratga olingan; bu öşa davrning dizayni va arxitekturasini aks ettiradi. Alan steadicam va qöl kamerasi davr «vizual muhitiga» mos kelmasligini va estetika [ularning] klassik yondaşuviga töğri kelmasligini his qilgan; şu sababli suratga oliş maydoni relsli kameradan qulay foydalaniş uçun işlab çiqilgan.

Serial yaratuvçisidan taşqari, Matthew Weiner şou prodyuseri, boş ssenariyçisi va ijroçi prodyuseri hisoblanadi. U har bir epizod yaratilişida iştirok etgan — ssenariyni yoziş yoki hammualliflikda yoziş, turli rollar uçun kasting va kostyum hamda scenografiyani tasdiqlaş. U serialning barça jihatlariga alohida talabçan bölişi va işlab çiqariş tafsilotlari atrofida yuqori darajadagi maxfiylikni tarğib qilişi bilan maşhur. Tom Palmer birinçi mavsumda yordamçi ijroçi prodyuser va ssenariyçi sifatida xizmat qilgan. Scott Hornbaçer (keyinçalik ijroçi prodyuser bölgan), Todd London, Lisa Albert, Andre va Maria Jacquemetton birinçi mavsumni prodyuser qilgan. Palmer, Albert, Andre va Maria Jacquemetton şu mavsumning ssenariyçilari ham bölgan. Bridget Bedard, Chris Provenzano va ssenariy yordamçisi Robin Veith birinçi mavsum ssenariyçilar jamoasini töldirgan.

Albert, Andre va Maria Jacquemetton ikkinçi mavsumda nazorat qiluvçi prodyuserlar sifatida qaytib kelişgan. Veith ham qaytib kelib, ştatdagi ssenariyçilikka kötarilgan. Hornbaçer ikkinçi mavsumda Palmerni yordamçi ijroçi prodyuser sifatida almaştirgan. Maslahatçi prodyuserlar David Isaacs, Marti Noxon, Rick Cleveland va Jane Anderson ikkinçi mavsum jamoasiga qöşilgan. Weiner, Albert, Andre va Maria Jacquemetton, Faith, Noxon, Cleveland va Anderson ikkinçi mavsumning ssenariyçilar jamoasini taşkil etgan. Yangi ssenariy yordamçisi Kater Gordon ham şu mavsumda ssenariyçi bölgan. Isaacs, Cleveland va Anderson ikkinçi mavsum oxirida jamoadan ketişgan.

Albert uçinçi mavsumda ham nazorat qiluvçi prodyuser bölib qolgan, Andre va Maria Jacquemetton esa maslahatçi prodyuserlar bölişgan. Hornbaçer yana bir bor, bu safar ijroçi prodyuserlikka kötarilgan. Faith tahrirlovçi sifatida qaytib kelgan, Gordon esa ştatdagi ssenariyçi bölgan. Noxon yangi maslahatçi prodyuser Frank Pierson bilan birga maslahatçi prodyuser bölib qolgan. Davy Waller jamoaga hamprodyuser sifatida qöşilgan. Weiner, Albert, Andre va Maria Jacquemetton, Faith, Noxon va Waller uçinçi mavsum ssenariylari uçun javobgar bölişgan. Yangi ssenariy yordamçisi Erin Levy, ijroçi tahrirlovçi Kathryn Humphris, ssenariy koordinatori Brett Johnson va erkin ssenariyçi Andrew Colville uçinçi mavsum yaratuvçilar jamoasini yakunlaydi.

Alan Taylor, Phil Abraham, Jennifer Getzinger, Lesli Linka Glatter, Tim Hunter, Andrew Bernstein va Michael Apted serialning doimiy rejissyorlari hisoblanadi. Matthew Weiner har bir mavsumning yakuniy epizodini rejissyor qilgan. Aktyorlar tarkibidan John Slattery, Jared Harris va Jon Hamm ham bir neçta epizodlarni rejissyor qilişgan.

«Mad Men» premyerasi çoğidanoq tanqidçilar tomonidan yuqori baho oldi; serial odatda tanqidçilar tomonidan barça davrlarning eng buyuk teleseriallari röyxatlariga kiritiladi. Amerika kino instituti şouni 2007, 2008, 2009, 2010 va 2012-yillardagi eng yaxşi önta teleserialdan biri sifatida tanladi (2011-yilda «Mad Men»ning birorta ham epizodi çiqmagan). Şou 2007-yilda Television Critics Association va bir neçta milliy naşrlar, jumladan Chicago Tribune, The New York Times, Pittsburgh Post-Gazette, Time va TV Guide tomonidan yilning eng yaxşi teleşousi deb topilgan. Metacritic agregatorida birinçi mavsum 77/100 reytingga ega; ikkinçi mavsum 88/100 ball töplagan; uçinçi mavsum 87/100 ball olgan; törtinçi mavsumning reytingi 92/100 ga yetgan; beşinçi mavsum 89/100 ball töplagan; oltinçi mavsum 88/100 ball olgan; yettinçi mavsumning birinçi qismi 85/100 reytingga, ikkinçi qismi esa 83/100 ballga ega. 2013-yilda TV Guide şouni barça davrlarning eng buyuk oltmiş dramasi röyxatida beşinçi öringa qöydi, AQŞ Ssenariyçilar gildiyasi tomonidan eng yaxşi ssenariy asosida suratga olingan 101 ta serial röyxatida esa serial yettinçi örinni egalladi. Rolling Stone jurnalining muharriri Rob Şeffield «Mad Men»ni «barça zamonlar va xalqlarning eng buyuk seriali» deb atadi.

Ikkinçi mavsumning ikkinçi epizodida muhim rol öynagan American Airlines kompaniyasining 1-reysi halokati haqiqatda astronavt Jon Glenn uçraşuvi davrida sodir bölgan; bu halokatda 95 kişi halok bölgan.

Beşinçi mavsumning sakkizinçi epizodi oxirida The Beatles guruhining «Tomorrow Never Knows» qöşiği yangraydi. Undan foydalanganlik uçun ijodkorlar 250 ming dollar tölaşgan. Bu bugungi kunga qadar uşbu britaniyalik guruhning studiya yozuvi teleseriálda işlatilgan yagona va birinçi holat.

H.J. Heinz kompaniyasi haqiqiy reklama kampaniyasida serialning oltinçi mavsumidagi pitçingga asoslangan ğoyadan foydalangan. Reklama çiqqanda matbuot relizi eʼlon qilindi, unda şunday deyilgan: «Don Draper tomonidan yaratilgan „Heinzʼga uzating“ kampaniyasi 50 yil davomida amalga oşirilişini kutgan edi. Ammo hozir u taqdim etilgan kuni qanday yangi bölsa, şunday yangi». Pitching oq fonda oziq-ovqat suratlaridan iborat edi: çeeseburger, kartoşka va stek. Ularning ustida «Heinzʼga uzating» yozuvi bor edi. Kompaniya ğoya huquqlarini serial ijodkorlaridan sotib olganini va noyob fayllar saqlanmaganligi sababli serialdagi şiorlarni qayta suratga oliş uçun David reklama agentligiga buyurtma berganini taʼkidladi.