Muhtaşam asr

= Syujet =

«Ajoyib asr» (tur. Muhteşem Yuzyil) — turk tarixiy drama janridagi sarguzaştli teleserial. Ssenariy muallifləri Meral Okay va Yilmaz Şahin. Syujeti Usmonli imperiyasining Sulaymon Buyuk hukmronligi davridagi hayotiga va uning slavyan kelib çiqişli kanizak Aleksandra bilan munosabatlariga bağişlangan. Serial haqiqiy voqealardan ilhomlangan.

Jamoa katta paviljon (50 000 m²) qurdi va unda suratga oliş uçun köplab dekoratsiyalar joylaştirdi.

Bu kinematografiya tarixida Turkiyada suratga olingan eng qimmat serial hisoblanadi. Uning byudjeti 2 mln dollarni taşkil etdi. Suratga oliş jarayoni sutkasiga 16 soat davom etgan.

«Ajoyib asr»ni rus tiliga tarjima qiliş va ovozlaştirişni «Русский дубляж» studiyasi «Domaşniy» telekanalining buyurtmasi bilan amalga oşirgan.

Qozoğistonda serialni rus va qozoq tillariga tarjima qiliş va ovozlaştirişni «Xabar» telekanali amalga oşirgan. Serial «Sulaymon Buyuk» nomini olgan.

Birinçi fasl (1—24-qismlar) 2011-yil 5-yanvardan 22-iyungaça Turkiyaning «Show TV» kanalida efirga çiqqan va har çorşanba kuni soat 20:00 da namoyiş etilgan.

Ikkinçi fasl (25—63-qismlar) 2011-yil 14-sentabrdan 2012-yil 6-iyungaça «Star TV» kanalida efirga çiqqan va har çorşanba kuni soat 20:00 da namoyiş etilgan.

Uçinçi fasl (64—103-qismlar) 2012-yil 12-sentabrdan 2013-yil 19-iyungaça «Star TV» kanalida efirga çiqqan va har çorşanba kuni soat 20:00 da namoyiş etilgan.

Törtinçi fasl (104—139-qismlar) 2013-yil 18-sentabrdan 2014-yil 11-iyungaça «Star TV» kanalida har çorşanba kuni soat 20:00 da efirga çiqqan.

Rossiyada serial «Domaşniy» telekanalida efirga çiqqan, u yerda fasllarga bölingan holda namoyiş etilgan. Premyeradan keyin serial bir neça marta qayta namoyiş etilgan.

Birinçi fasl (1—24-qismlar) 2012-yil 14-dan 29-yanvargaça efirga çiqqan.

Ikkinçi fasl (25—63-qismlar) 2012-yil 1-sentabrdan 24-noyabrgaça efirga çiqqan.

Uçinçi fasl (64—109-qismlar) 2013-yil 26-yanvardan 30-noyabrgaça efirga çiqqan.

Törtinçi fasl (110—131-qismlar) 2013-yil 7-dekabrdan 2014-yil 31-maygaça efirga çiqqan.

Beşinçi fasl (132—155-qismlar) 2014-yil 24-avgustdan 2015-yil 14-fevralgaça efirga çiqqan.

«Ajoyib asr» dunyoning 50 dan ortiq mamlakatida namoyiş etilmoqda.

«Ajoyib asr» serialini rus tiliga «Русский дубляж» studiyasi «Domaşniy» telekanalining buyurtmasi bilan dublyaj qilgan.

Radik Muhametzyanov — Sulaymon I Buyuk

Irina Kireyeva — Xurrem sulton

Janna Nikonova — Gulfem xotun, Mahidevran sulton, Ayşe xotun

Larisa Nekipelova — Hatiçe sulton, Gulnihal xotun, Sadika xotun

Daniil Yeldarov — Malkoçoğlu Bali bey, Alvise Gritti

Sergey Smirnov — Sumbul ağa

Aleksandr Gavrilin — Pargali İbrahim poşo

Vasiliy Zotov — Şehzade Mustafa

Olga Golovanova — Nigar kalfa, Gulşah xotun

Svetlana Starikova — Daye xotun

Nikolay Bystrov — Şehzade Mehmed

Anton Savenkov — Şehzade Bayezid

Yevgeniy Valts — Şehzade Selim

Nikita Prozorovskiy — Matrakçi Nasuh Efendi, buyuk vazir Rustem poşo, Gul ağa, Abbas ağa

Mariya Ivaşçenko — Mihrimah sulton

Vasilisa Yeldarova — Mihrimah sulton (yoşligida)

Valeriy Storojik — Şeker ağa, Lala Mustafa poşo

Mariya Ovçinnikova — malika Izabella Fortuna

Yuliya Çerkasova — Şah sulton

Marina Tarasova — Valide sulton

Sulaymonni ovozlaştirgan aktyor Radik Muhametzyanovning aytişiça, u öz ovozini eşitişni yoqtirmaydi. U öz ovozlaştirişi sulton xarakteriga mos kelişini istagan: «Sokin, xotirjam sevgi sahnalarini ovozlaştiriş, albatta, yoqimliroq! Lekin tanlamaysan va har bir sahnada muayyan vaziyatga moslaşişga harakat qilasan. Şunga köra, aktyorga va uning yaqinlariga nima bölayotganini ham boşingdan keçirasan. Ovoz bilan öynaş qiziq — bir narsa, sen xotirjam va past ovozda gapirasan, boşqa narsa, qiçqirasan, sökinasan». Xurremni ovozlaştirgan Irina Kireyeva esa uning ikki marta yopiq sinovlari bölganini va bu «eng oğirlaridan» biri ekanini taʼkidlagan.

Mahidevran sultonni ovozlaştirgan Janna Nikonova qahramonga simpatiya bilan qaraşini va u serialdagi eng qiziq qahramon, «ajoyib gözal yuzli» ekanini aytgan. Larisa Nekipelova esa Hatiçe sultonni serialdagi «eng nozik obraz» deb hisoblaydi: «juda içki hissiyotli, harakatçan, turli-tuman, u şohona zotdan, buni seziş mumkin».

Sergey Smirnov Sumbul agani «öziga xos odam, „yumşoq yotadi, lekin qattiq uxlaydigan“ odamlardan» deb atagan. «Şuni sinab köriş, nişonga oliş, uning ovoz tembrini, xarakterini topiş kerak edi. <...> [Sumbul aga] nimadir kuylaganday gapiradi, nutqida öz ohangi bor. Bu narsani izlaş kerak edi, bir tomondan uning böyoğini saqlab qoliş, ikkinçi tomondan esa turk ohanglariga ötib ketmaslik uçun. Yana mening qahramonim köp öziga xos tovuşlarni talaffuz qiladi, ularni bu narsaga ega bölmasang, takrorlab bölmaydi»".

Serialning turk va rus versiyasida boş qahramon Aleksandra deb ataladi. Ukrain ovozlaştirişda u Anastasiya ismini olgan. Tarjima mualliflarining bunday tanlovi qisman şu bilan izohlanadiki, Xurremning haramga kirgunga qadar bölgan hayoti haqida hujjatli manbalar va hatto biror darajada işonçli yozma guvohliklar mavjud emas. Polşa adabiy anʼanasiga köra, uning haqiqiy ismi Aleksandra bölgan va u Rogatin ruhoniysi Gavrila Lisovskiyning qizi bölgan. XIX asr adabiyotida uni Anastasiya deb ataşgan. Mixail Orlovskiyning «Roksolana yoki Anastasiya Lisovskaya» tarixiy qissasida (1882-yil) bayon etilgan versiyasiga köra, u Rogatindan emas, balki Çemerovtsiydan (hozirgi Xmelnitskiy viloyatida) bölgan.

2013-yilning yozida boş rol ijroçisi Meryem Uzerlining serialni tark etgani maʼlum böldi, bu tomoşabinlar va ijodkorlar uçun kutilmagan edi.

2013-yil 16-mayda, uçinçi faslning tugaşiga törtta qism qolganda, Uzerli kutilmaganda uç kunlik taʼtilga ariza yozdi va rahbariyatni ogohlantirmasdan şoşilinç ravişda Berlinga uçib ketdi. 19-mayda, Uzerli işga kelişi kerak bölganda, u prodyuserlarga qönğiroq qilib, Berlinning psixiatriya klinikalaridan birida şifokorlar nazorati ostida ekanini aytdi va dedi: «Mening ruhiy holatim juda oğir. Men özimni juda yomon his qilyapman va suratga olişda qatnaşa olmayman». Prodyuserlar hayratga tuşdi, lekin uning muammosiga tuşuniş bilan munosabatda bölib, 101-qismning suratga olinişini yana 6 kunga köçirdi. Ular aktrisaga, agar u mayoqaça uçinçi faslning qöşimça suratga olinişiga kelsa, grafikning muqobil variantlarini izlaşi, ssenariyni qisqartirişi va Istanbulning eng yaxşi şifokorlarida zarur davolanişini taʼminlaş uçun barça imkoniyatlarni işga solişini vaʼda qildi. Ammo Uzerli qaytmadi va suratga oliş guruhi vakillari bilan aloqani ham uzdi. Loyiha rahbarlari bir neça kun davomida aktrisa va uning yaqinlari bilan boğlanişga behuda urinişdi. Biroz vaqtdan keyin Uzerlining advokatlaridan serial yaratuvçilariga aktrisa bilan boğlanişga har qanday uriniş qilişni taqiqlovçi bayonot keldi. 23-mayda aktrisaning yaqinlari elektron xat yuborib, Uzerlining suratga olişga qaytişni niyat qilmaganini va hatto serialni tark etiş qarorini qabul qilganini xabar qilişdi. 30-mayda «Tims Productions» kompaniyasidan rasmiy bayonot keldi, unda boş aktrisaning ketişi va vaziyatning barça tafsilotlari bayon etilgan edi. Uçinçi faslning qolgan qismlarini suratga oliş ikki haftalik tanaffusdan keyin, butunlay özgartirilgan ssenariy va qisqartirilgan hajm bilan davom ettirildi.

Bir munça vaqt ötgaç, Uzerlining kutilmagan ketişining yana bir sababi serial prodyuserlari bilan pul masalasidagi nizo bölgani maʼlum böldi. Boş erkak rolini ijro etgan Halit Ergençning haqi Uzerlinikidan ikki baravar köp bölib qolmay, unga yana serialning turli mamlakatlarda namoyiş huquqini sotiş bitimlaridan foiz körinişida mukofotlar tölanardi. Bu maʼlumot butun aktyorlar tarkibidan yaşirilgan edi. Uzerli buni bilib qolgaç, özi uçun ham xuddi şunday imtiyozlar va asosiy haqiga qöşimça tölov talab qildi, ammo rad javobini oldi. Şundan söng aktrisa suratga olişni buzib, vataniga ketib, boşqa qaytmaslikka qaror qildi. Bu maʼlumot jamoatçilikka maʼlum bölgaç, Uzerli va prodyuserlar bir-birlarini professionalizmning yöqligida, tuhmatda va imzolangan kelişuvlarni buzişda ayblaşdi. Loyihaning boş prodyuseri Timur Savci aktrisaning harakatini nomardlik deb atadi va uni ikkiyuzlamaçilik va xudbinlikda ayblagan. Aktrisa esa öz navbatida ish şaroitlariga endi çidaşi mumkin emasligini aytdi va suratga oliş maydonçasidagi muhitni çidab bölmas deb atadi.

Keyinroq Uzerli turli intervyularida prodyuserlar bilan nizo uning ketişining asosiy sababi bölmaganini aytdi. Aktrisa serialni suratga oliş juda çarçatganini, u sutkasiga 16 soat va deyarli dam oliş kunlarisiz, özi uçun juda tez surʼatda davom etganini tan oldi. Doimiy ish bandligi tufayli uning şaxsiy inqirozi boşlangan va u özini baxtli his qilişni töxtatgan. Öşa davrda u, serial ustida işlaş paytida homilador bölib qolgan, unaşilgan yigitidan ajraliş bilan ham oğrigan. 2013-yil sentabrda ular katta janjal bilan ajraşişgan. Meryemning sözlariga köra, Germaniyaga qaytgaç, u asabiy inqirozni boşidan keçirgan va psixiatriya klinikasida davolangan, u yerda unga «hissiy kuyiş» taşxisi qöyilgan.

Bir intervyuda Uzerli vaziyatga öz qaraşini şunday taʼriflagan:

«Ehtimol, öşa paytda haqiqatan ham boşqaça harakat qilişim mumkin edi. Lekin vaziyat va suratga oliş şaroitida buni qila olganimga işonçim komil emas. Menimça, öşa vaqtda yaxşi öynay olmasdim. Men bunga yöl qöyişni istamadim, çunki bu özimga xiyonat qilişga öxşardi. Serialni tark etişga majbur böldim, çunki özimni robotdek his qila boşladim. Mukammal bölişga harakat qilardim va işni aʼlo darajada bajarardim. Özimga aytardim: „Meryem, sen maşinasan va bu işni bajarasan“. Men özimni aybdor his qilardim va hissiy jihatdan çarçagan edim. Menda asabiy inqiroz böldi, lekin yaqinlarimning qöllab-quvvatlaşi tufayli engib ötdim. Endi bu voqea ötmişda qoldi».

Serial mazmuni turk islomçilari va millatçilarining oçiq norozilik namoyişlariga sabab bölgan: ularning fikriça, u sultonning şaʼnini, ayrim tarixiy şaxslarni şarmanda qiladi va turk madaniyati hamda tarixini yomon körsatadi. Turkiya radio va televideniyesining Oliy kengaşi serialda tarixiy faktlar buzib körsatilayotgani haqida 70 ming dan ortiq şikoyat kelib tuşganini bildirgan. Öşa paytdagi Turkiya Boş vaziri Rajab Tayyip Erdöğan serialni qoralab, ijodkorlar «Turkiya tarixini yoşlarga salbiy nuqtai nazardan körsatişga urinmoqda» deb taʼkidlagan. Şunga qaramay, serialning Turkiya içidagi reytingi juda yuqori bölgan. Serial namoyiş etila boşlaganidan beri Turkiyada turizm va tarixiy diqqatga sazovor joylarga taşrif 70 % ga oşgan. Har yili millionlab sayyohlar serialda körsatilgan Topkapi saroyi va boşqa köplab joylarga taşrif buyuradi. Bundan taşqari, dunyoda Usmonli imperiyasi tarixiga qiziqiş ança oşdi.

2013-yilda Sofya Benua ikkita kitob naşr etdi: «Ajoyib asr. Maşhur serialning barça sirlari», unda Sulaymon davridagi Usmonli imperiyasi tarixi, şuningdek turk anʼanalari, haramning içki qoidalari va kanizaklarning taqdiri hikoya qilinadi, va «Xurrem. Sulaymon sultonning maşhur sevgilisi».