Moscow Saga

Voqea 1925-yil 25-oktyabrda boşlanadi. Bu kuni Gradovlar uyida oilaviy bayram, yaʼni uyning yubileyi – Serebryaniy Bordagi daça nişonlanişi rejalaştirilgan. Yubileyga butun Moskvaning eng sara odamlari kutilmoqda. Bayram juda qiziqarli ötadi. Katta öğil Nikita Gradov – istiqbolli harbiy rahbar – xotini Veronikani jamoatçilikka taniştiradi. Örta öğil Kirill dastlab bayramda qatnaşmaydi, çunki Qizil professura institutidagi maʼruzasiga faol tayyorlanmoqda. Lekin keyinroq bayramga qöşilib, oilaga özining jangovar dösti Tsetsiliya Rozenblyumni taniştiradi. Kenja qiz Nina uyga özining sevgilisi Semyon Stroyloni olib keladi. Keyinçalik maʼlum bölişiça, u maxsus ravişda OGPU xodimlari tomonidan Ninaga yuborilgan bölgan. Ziyolilar keçasidagi proletarning xulqi mehmonlarni biroz hayratga soladi, lekin keçaning mehr-oqibatli muhiti hamma narsani yumşatadi.

Keçqurun professor Gradovni Kremlь kasalxonasiga – xalq komissari Mixail Frunzega çaqirişadi. Partiya rahbariyati va şaxsan Stalin operatsiya qilişni talab qiladi, lekin Gradov faqat faol terapiyani taklif qiladi. Biroq kelgan maxsus xodimlar professorga boşqa iloj qoldirmaydi: uning kelib çiqişi Sovet hokimiyati uçun noqulay ekanini va uning amakisining podşo hukumatida aʼzo bölganini eslatib, uni devorga qisib qöyadi. Doktor Gradov operatsiyada qatnaşişga majbur böladi, şu operatsiya vaqtida Frunze vafot etadi. Buning uçun Gradov umri böyi özini ayblaydi va bolalari uning qasamini buzgani uçun dahşatli hayot keçirayotganini öylaydi.

Birinçi jiddiy sinovlar professorning kenja qizi Nina Gradovaga tuşadi. Uning sevgilisi Semyon Stroylo uni öz maqsadlari uçun işlatadi – 1927-yil 7-noyabrda trotskiyçilarning namoyişi uçun varaqalar çop etişni topşiradi. Nina topşiriqni bajaradi va ilhomlanib Semyonga homilador ekanligini aytadi. Stroylo esa uni abort qildirişga majbur qiladi.

Qizining oğir depressiyada ekanini körgan Gradov uni xotinining qarindoşlari huzurida Gruziyaga jönatadi. U yerda Nina öziga keladi, lekin unga beixtiyor guvoh va iştirokçi bölib qoladi: uning amakivaççasi Nugzar va uning bevosita rahbari, öşa paytda Gruziya Kommunistik partiyasi MK birinçi kotibi Lavrenti Beriya tomonidan uyuştirilgan intrigalar – bolşeviklarning siyosiy raqiblarini kuzatiş va Stalin keçirgan afsonaviy gruzin menşevigi Lado Kaxabidzeni öldiriş voqealariga guvoh böladi. Bir neça yil ötib Nina Moskvaga qaytadi va u yerda otasining şogirdi, şifokor Savva Kitayigorodskiy bilan baxtga erişadi. Ularning qizi Yolka tuğiladi.

Katta öğil Nikitaning 1920-yillar oxiri – 1930-yillar boşida benihoya karyera çöqqisi böladi. U Qizil armiya elitasiga kiradi va afsonaviy qizil armiya qömondoni Vasiliy Blyuxerning örinbosari böladi. Uning xotini Veronika – dunyoviy jamiyat şaxsi, Moskvaning sevimlisi – harbiy xotini rolidan biroz çarçagan bölsa-da, eri va öğli Boris IV ni juda yaxşi köradi. 1934-yilda Nikitani Uzoq Şarqqa ötkazişadi, u yerda oilaga butun bir kvartira beriladi. Lekin Stalin allaqaçon Qizil armiya gullarini qirğin qilişga tayyorlanmoqda va Nikitaning taqdiri hal bölgan edi. Hibsga olinişi arafasida, 1938-yilda u eski dösti va raqibi, xotiniga oşiq bölgan Vadim Vuynoviç bilan uçraşadi. Vadim uni harbiy töntarişga undaydi, çunki Stalin Qurolli kuçlarda keng kölamli tozalaş ötkazişni rejalaştirayotganini biladi. Nikita Vadimning taklifini qabul qilmaydi, lekin uning dalillariga rozi böladi. Ammo keç böladi – öşa keçasi Nikita ham, Vadim Vuynoviç ham hibsga olinadi. Veronika va Boris-kiçik Moskvaga, professor uyiga qaytişga majbur bölişadi, u yerda köproq fojiali voqealar röy beradi.

Örta öğil Kirill va uning xotini (1930-yillar boşidan) Tsetsiliya Rozenblyum – marksizm nazariyotçilari va partiya arboblari. Agar Tsilya partiyaga sadoqat bilan xizmat qilib, barça buzilişlar va jinoyatlarni körmaslikka olsa, Kirill tobora "partiyaning umumiy liniyasi" töğriligiga şubha qila boşlaydi. Filmda bu masalaga urğu berilmagan, lekin Aksyonovning romanida aniq körsatilgani kabi, Kirill "öng oğişçilar" – Buxarin, Rыkov va boşqalarga köproq hamdard bölgan. 1938-yil yozida uni NKVDga çaqirişganida, u buni akasi Nikitaning ishi bilan boğliq deb öylaydi, lekin Kirill ham hibsga olinadi va izsiz yöqoladi – GULAGda halok böladi.

1938-yil kuzida öğli köz öngida Veronika Gradova hibsga olinadi. Berianing hamkori va Gradovlarning qarindoşi Nugzar Lamadze, Meri Gradovaning akasi Galaktion Gudiaşvilidan körsatma olişga urinadi, natija bermagaç, ğazab bilan uni öldiradi. Meri oilani qutqariş uçun Gruziyaga, Stalinning onasi Keke oldiga boradi. Keke unga yordam bera olmaydi, çunki uning öğli bilan munosabatlari juda murakkab. Meri ketadi, Keke esa vafot etadi.

Gradovlar deyarli umidsizlikka tuşgan, lekin Boris Nikitiçga tegişmaydi – unga Stalin özi homiylik qiladi, u Gradovga öz soğliğini işonib topşirgan.

Uruş boşlanadi. Kirill va Tsilyaning öğli Mitya frontga çaqiriladi. Birinçi daqiqalaridan u metrostroyçi Goşa Krutkin bilan döst bölib qoladi, ular birga köp sinovlarni boşdan keçirişadi. Tsetsiliya qamoqqa eriga jönatma beradi, uning taqdiridan bexabar. Unga "jönatma qabul qilinişi mumkin emas" deb xabar berişadi. U uruş hamma narsani tuzatadi deb umid qiladi.

Boris Gradov tomonidan işlab çiqilgan mahalliy anesteziya usuli frontdagi operatsiyalarda örnini bosib bölmaydigan deb tan olinadi. Uning şogirdi va kuyovi Savva Kitayigorodskiy frontga intiladi. Özi şifokor Savvani bunday qadamdan qaytarmoqçi böladi. Lekin u Vatanga bölgan muhabbatini isbotlaş uçun boşqa imkoniyat bölmasligini aytadi. Nina Savva bilan xayrlaşadi. Ular boşqa heç qaçon körişmaydi – bir şaharçada operatsiya paytida nemislar kirib kelişadi. Ular Savvaga işni davom ettirişni buyurişadi. Undan keyin uning taqdiri haqida heç narsa maʼlum emas.

Nemislar Moskvaga yaqinlaşadi. Jukov Stalinga Moskvani qutqarişning yagona imkoniyati – Qizil armiyaning barça qömondonlik tarkibini qamoqdan ozod qiliş ekanini aytadi. Stalin rozi böladi va şu bilan birga 1941-yil kuzidagi çekiniş va operatsiyalardagi muvaffaqiyatsizliklar uçun Budyonniy, Voroşilov va boşqa armiya qömondonlariga tanbeh beradi. Bir munça vaqtdan söng Magadandagi muddatini ötayotgan Nikita Gradov maxsus reys bilan Moskvaga qaytariladi. Parvoz vaqtida unga quruq ratsion beriladi – nozik taomlarga taşlangan, oçlikdan holsizlangan organizm bunga bardoş bera olmaydi va u özini yomon his qiladi. Uni şifokor Taisiya Pijikova oldiga olib borişadi, u yerda u öziga keladi. Uning adyutanti Vaskov unga general-polkovnik RKKA formasini qaytaradi – Nikita reabilitatsiya qilinadi va zaxira armiyasiga qömondon etib tayinlanadi.

Şu orada Nikitaning xotini ALJIR lagerida böladi. U yerda lager boşliği Koltsov uni öziga yaqin oladi – u havaskor sanʼat tögaragida öynaydi va Koltsov hamda nazoratçi Leonid Şevçuk tomonidan muntazam jinsiy tazyiqqa uçraydi. Lekin köp ötmay uni ham qömondonning xotini sifatida ozod qilişadi. Nikita va Veronika Serebryaniy Bordagi uyga qaytib, uy ahliga lagerlarda boşdan keçirgan dahşatlarni gapirib berişadi.

Veronika va Nikita örtasidagi munosabatlar özgaradi. Nikita lagerdan keyin Veronikaning avvalgidek bölmasligini tuşunadi. Ğazab bilan u xotinini zörlaydi va uni lagerlarda VOXRovçilarga özini taslim qilganlikda ayblaydi. Bir daqiqadan söng puşaymon böladi, lekin ularning oilaviy baxti ötmişda qoladi. Endi Tasya Pijikova Nikita uçun yuriş-turiş xotini rolini bajaradi. Bu haqda butun front şivirlaydi. Ayniqsa miş-mişlarni öşa Semyon Stroylo tarqatadi – bir vaqtlar organlar körsatmasi bilan Nina bilan romanga kirişgan öşa özi. Nikitaning birinçi ishi – lagerdan Vadim Vuynoviçni qaytariş. Endi u uning örinbosari böladi. Nikitaning obrösi har kuni ösadi – u hatto Stalin bilan bahslaşadi. Eng hayratlanarlisi şundaki, Stalin uning davlat çegarasiga çiqiş operatsiyasini rejalaştiriş böyiça maslahatlariga quloq soladi. Kremlda böladigan balga oldin u uyga sönggi marta kirib, öğli Boris IV bilan dilma-dil gaplaşadi. Otasi öğlini frontga borişni taqiqlaydi, lekin u aldab köngilli bölib yozilib, frontga jönab ketayotganda Veronikaga telefon orqali xabar beradi. Boris razvedkaçi böladi.

Ninaning ijodiy kötarilişi boşlanadi. Radiokomitet buyurtmasi bilan u "Tuçi v goluboy" qöşiğiga sheʼr yozadi (bu "Sinij platoçek" bilan musiqiy işora). Qöşiqni yoş xonanda Vera Gorda ijro etadi va u tufayli qöşiq butun frontga va mamlakat böylab tarqaladi. Nina va Vera frontda konsertlar bilan yurişadi, bir safar ularni Ninaning akasi Nikita uçratib qoladi. Nikita Nina bilan xayrlaşadi – u nimadir dahşatli röy berişini his qiladi. U uruşdan keyin yana hibsga olinişidan qörqadi va singlisiga bu uruş uning hayotidagi eng muhim lahza ekanini tan oladi. U Ninaga Boris va Veronikaga ğamxörlik qilişni topşiradi. Lekin hibs bölmaydi – Kyonigsberg yaqinida uning maşinasiga gitlerjugendçi tomonidan otilgan snaryad tuşadi va Nikita özini yomon köradigan örinbosari Semyon Stroylo bilan birga halok böladi. Şundan oldin u Tasya bilan ham xayrlaşadi, u öşa paytda uning farzandini kutayotgan edi.

Butun sovet xalqi ğalabani nişonlaydi. Maʼlum bölişiça, bu ğalabani Kirill Gradov ham nişonlamoqda – u lagerdan ozod bölib, Magadanda maxsus köçirilgan holatda yaşayapti. Yoş beva Veronikaga AQŞ harbiy attaşesi Kevin Telaver qiziqa boşlaydi. Juftlikni MGB kuzatib boradi.

Uruş tugaydi. Veronika Kevinning iltifotlarini qabul qiladi va u bilan birga SSSRdan AQŞga köçib ketadi. Yoş Boris, frontda möʼjizaviy tarzda tirik qolib, örtoqlari bilan birga Moskvaga qaytadi. Bir muddat u Veronikaning Gorkiy köçasidagi kvartirasida yaşaydi va qöşiqçi Vera Gorda bilan uçraşa boşlaydi. Ular juda şiddatli romanga kirişadilar, lekin MGB Verani Boris bilan ajraşişga majbur qiladi va unga heç narsa tuşuntirmaydi. Boris SSSRda maşhur mototsikl sportçisiga aylanadi, bir munça vaqt Vasiliy Stalinning homiyligida böladi. Yolka ham voyaga yetadi, Daryo vokzalida u sevgilisi, Qozondan kelgan Vasya bilan uçraşadi (Vasiliy Aksyonovning prototipi). Lekin ularning birinçi uçraşuvi buziladi – qizni Lavrenti Beriya zörlik bilan öziga olib ketadi. Faqat Borisning Vasiliy Stalindan iltimosi tufayli Yolka heç qanday mojarosiz ozod qilinadi. Tasodifan Gradov Vadim Vuynoviç bilan uçraşadi va u unga 1938-yilda Nikita Gradov Xabarovskda topib olgan, uçburçak şaklida burklangan mahkumning xatini beradi. Gradov xatni manziliga olib boradi, u yerda çiroyli bolakay balerina Mayya Strepetovaga duç keladi va unga ergaşişni boşlaydi. Parallel ravişda Boris Tasiya haqida bilib oladi va Nikitaning öğli, özining ögay akasi bölgan bolaga u Pijikov emas, Gradov ekanini aytib, uni Serebryaniy Borga olib boradi. Ninaga eski tanişi, Gruziyadan kelgan rassom Sandro iltifot körsata boşlaydi va oxir-oqibat ular turmuş quradilar.

Örta öğil Gradovlar Kirill ölmagan. Muddatini ötab bölgaç, u Magadanda "köçirilgan holda" yaşaydi. Afv etilgan va Moskvaga qaytayotgan akademik Lvov orqali u Tsilyaga va qarindoşlariga xat yuboradi, unda tirik va soğ ekanini yozadi. Tsilya Kirillning oldiga Magadanga keladi. Ular örtasida oçiq suhbat bölib ötadi, unda Tsilya eriga sodiq qolganini aytadi, Kirill esa bolşevik Tsilyani Xudoga bölgan işonçi bilan hayratga soladi. Tsilya öğli Mitya frontda izsiz yöqolganini aytadi. Köp yillar ötgaç ular bilişadiki, Mitya Tsilya bilan bir reysda, mahbuslar uçun möljallangan yuk tekşirilgan trumda Magadanga yetib kelgan va lagerdan qoçişga uringanida otib taşlangan. Kirill va Tsilya öz turmuşlarini tartibga soladi va surgunlar meʼyori böyiça ança yaxşi yaşaydilar.

Stalin ölim töşagida yotadi, "şifokorlar ishi" boşlanadi. Sovet tibbiyotining eng yorqin yulduzlari bölmiş şifokorlar gunohga botadi va qamaladi. Boris Nikitiç şifokorlar konferensiyasida ğazablanib, şifokorlarning aybdorligi haqidagi umumiy fikrga, yaʼni "partiya liniyasi"ga qarşi çiqadi. Kiçik Boris va baʼzi şifokorlar Boris Nikitiçning jasoratiga qoyil qolişadi. Lekin oxir-oqibat uni ham hibsga olişadi. Bir munça vaqt ötgaç, Beriya özining işonçli odami Şaytis (u ham hibsga olingan va ozod etilgan) orqali Gradovdan Stalinga yordam bera oladimi-yöqligini söraydi. U Stalinga heç narsa bilan yordam berib bölmasligini, özining 80 yoşida va öğlidan omon qolganidan keyin endi xavf-xatarga ham heç narsasi yöqligini aytganida, Boris Nikitiç ozod qilinadi. 1953-yil yozida Boris Nikitiç öz mulkida yaqin odamlari bilan birga vafot etadi. Öşa vaqtga kelib Moskvaga avval Tsilya, keyin Kirill qaytadi – u töliq reabilitatsiya qilinadi va partiyaga tiklanadi.

Veronika Kevinni heç qaçon sevib qolmagan, Berlinga borganida u yerda harbiy attaşe etib tayinlangan Vadim Vuynoviç bilan uçraşadi. U bilan yangi hayot boşlaşga qaror qiladi, u esa bunga sözma-söz işonmaydi. Uning hayotidagi orzu nihoyat amalga oşadi – buni u 30 yil kutgan edi.

Epilogda allaqaçon qarib qolgan Boris Gradov ketma-ket serialdagi barça qahramonlarning taqdiri qanday keçganini hikoya qiladi. U özi Mayyaga uylanadi, u karyerasini oila uçun tark etib, Mery örnini egallaydi va Gradovlar oilasining boşliği böladi. Köp yillar ötgaç Vera Borisga xat yuborib, undan ketiş sababini tuşuntiradi va umrining oxirigaça faqat uni sevganini aytadi. Yolka va Vasya turmuş quradilar, keyinçalik ular dissidentlik uçun fuqaroligidan mahrum etilib, AQŞga ketişadi. Boris Vasyaga oilaviy arxivni topşiradi (bu yerda Leonid Kulagin Vasiliy Aksyonov rolida, Gradovlar mulki yonidan yurib ketayotgani körsatiladi). Nina Gradova çuqur qariyalikka yetadi va Yeltsin davrida demokratiyani qöllab-quvvatlaydi. 1991 va 1993-yillarda u kunduzi-keça köçadan ketmaydi. Kirill imonli nasroniy böladi, Tsilya esa vaqt ötişi bilan marksistik taʼlimotga befarq bölib qoladi. Agaşa va Petuxov qariyalikka yetib, Serebryaniy Borda vafot etişadi. Ular turmuş qurmagan edi, lekin ularni yonma-yon dafn etişni vasiyat qilgan va bu aynan şunday bölgan. Vadim Vuynoviç Frunze nomidagi akademiyada öqituvçilikka ötadi va Veronika bilan birga kiçik Nikitani tarbiyalaydi, u keyinçalik harbiy bölib, Berlinda harbiy attaşe darajasiga yetadi. Boris özi esa qanday qilib öşa Serebryaniy Borda oilasi yangi ming yillikni kutib olganini va hozirgi yaşaş şaroitlari ötgan şafqatsiz asr bilan soliştirganda qançalik yaxşi ekanidan xursand bölganini hikoya qiladi.

Prodyuserlar: Anton Barşevskiy

Rejissyor: Dmitriy Barşevskiy

Ssenariy muallifi: Natalya Violina

Operator: Krasimir Kostov

Rassomlar: Sergey Brjestovskiy, Vladimir Yermakov, Alyona Tabakova

Kompozitor: Aleksandr Jurbin

Işlab çiqaruvçi: «RISK» kompaniyasi, «Film-Yunion» kompaniyasi «Mosfilm» kinokontserni iştirokida va Rossiya hukumatining qöllab-quvvatlaşi bilan

Yuriy Solomin — Boris Nikitiç Gradov

Inna Çurikova — Meri Gradova

Aleksandr Baluyev — Nikita Gradov (Boris va Meri Gradovlarning katta öğli)

Ekaterina Nikitina — Veronika Gradova (Nikita Gradovning xotini)

Olga Budina — Nina Gradova (Boris va Meri Gradovlarning qizi)

Aleksey Kortnev — Vadim Vuynoviç (Nikita Gradovning dösti)

Kristina Orbakayte — Vera Gorda (prototipi – qöşiqçi Nina Dorda)

Dmitriy Xaratʼyan — Şevçuk (GULAG qöriqçisi)

Marianna Şults — Tsilya Rozenblyum (Kirillning xotini, Boris va Meri Gradovlarning ikkinçi öğli)

Aleksey Zuyev — Kirill Gradov (Boris va Meri Gradovlarning ikkinçi öğli)

Viktoriya Tolstoganova — Tasya Pijikova (general Nikita Gradovning yuriş-turiş xotini)

Andrey Smirnov — Leonid Pulkovo

Sergey Bezrukov — Vasiliy Stalin

Marina Yakovleva — Agaşa (Gradovlar oilasining uy xizmatkori)

Aleksandr Rezalin — Nugzar

Igor Boçkin — Petuxov

Ilya Noskov — Boris Gradov IV (Nikita va Veronika Gradovlarning öğli)

Dmitriy Ulyanov — Semyon Stroylo

Irina Kupçenko — Maykaning onasi

Marina Şvidkaya — Yelizaveta Mixaylovna

Valeriy Ivakov — Vaskov

Andrey Ilin — Savva Kitayigorodskiy (jarroh, Boris Gradovning şogirdi, Nina Gradovaning birinçi eri)

Iraklí Maçaraşvili — Beriya

Vladimir Mironov — Stalin

Igor Sklyar — Frunze

Valeriy Afanasyev — Jukov

Valeriy Kopçenov — Blyuxer

Nikolay Leşukov — Poskryobişev, Stalinning kotibi

Pavel Remezov — Molotov

Aleksandr Ablyazov — marshal Konev

Aleksey Makarov — Aleksandr Şeremetyev

Vitaliy Yegorov — Sandro Pevzner

Yelena Kasyanova — Mayka Strepetova

Anna Snatkina — Yolka Kitayigorodskaya (Nina Gradovaning va Savva Kitayigorodskiyning qizi)

Vladimir Dolinskiy — Şaytis

Yelena Smirnova — Yelena, Veronikaning GULAGdagi dösti

Irina Brazgovka — Leonid Pulkovoning sevgilisi

Mixail Yefremov — med. institut partkomi

Aleksandr Xovanskiy — Dod Tişler

Tatyana Samoylova — professor

Mark Rudinşteyn — zootexnik Lvov

Vyaçeslav Şaleviç — GRU generali

Vladimir Yumatov — NKVD tergovçisi

Sergey Silkin — qotil

Valeriy Zakutskiy — Grişa, V. Gordaning administratori

Regimantas Adomaytis — jurnalist Reston

Vladimir Sokolov — Boris IV hozirgi kunda

Emilyano Oçagaviya — Galaktion Gudiaşvili

Nana Mçedlidze — Keke, Stalinning onasi