Peaky Blinders

«Östri kozirekler» (ingl. Peaky Blinders) — Stiven Nayt tomonidan 2013-yilda BBC Two telekanali uçun yaratilgan ingliz kriminal drama seriali bölib, 1920-yillarda Birmingemdagi Şelbi jinoiy klanining faoliyati haqida hikoya qiladi. 2022-yilda çiqqan oltinçi mavsum sönggi mavsum böldi, 2026-yilda esa seriyaning töliq metrajli film şaklidagi davomi ekranlarga çiqdi.

Serial katta tomoşabinlar auditoriyasini töpladi, tanqidçilarning yuqori baholariga va bir qator mukofotlarga sazovor böldi hamda köplab internet-memlar asosiga aylandi.

Ingliz kompyuter öyinlari noşiri Curve Digital serial şarafiga Peaky Blinders: Mastermind (2020) nomli öyin çiqardi.

Stiven Nayt serialning yaratiliş tarixini şunday taʼriflagan: «Serial asosiga XX asrning birinçi yarmida sodir bölgan haqiqiy voqealar olingan. Ota-onam, ayniqsa otam, ön yoşida bölgan öşa davrni tez-tez eslardi. Ular yaxşi kiyinişardi, boy edilar, mahallada ulardan qörqişar va hurmat qilişardi, ular esa bandit edilar! Bir maʼnoda men «Östri kozirekler»ni 10 yoşli bolaning dunyoga qaraşi bölişini xohlayman: u odamlarning aqlliroq, kuçliroq va gözalroq ekanini, otlarning esa kattaroq ekanini köradi. Umuman olganda, butun dunyo katta va qörqinçli».

«Östri kozirekler» — Birmingemdagi tsigan bandit guruhi haqidagi gangster sagasi bölib, haqiqiy voqealarga asoslangan. «Östri kozirekler» deb XIX asr oxirida Angliyada faoliyat yuritgan yoşlar tödasiga aytilgan.

Bir versiyaga köra, guruh nomini yigitlar kepka kozirkalariga ötkir piçoq tikib yurgani uçun olgan. Boşqa versiyaga köra, ular Manchester uslubida kiyinişgan, bu uslubning bir elementi kepka bölgan va uning torayib borgan kozirogi ötkir piçoq taassurotini uyğotgan.

Aʼzolari avlodlar uzviyligiga sodiq bölgan töda öz oilasining manfaatlarini himoya qilişga intilardi. Rahbar oila nazarida klanga eng köp foyda keltira oladigan kişi bölardi. Tarixçilarning taʼkidlaşiça, «Östri kozirekler» va boşqa baʼzi tödalar oddiy qurollangan qotillarga öxşamagan — ularning öziga xos kiyiniş uslubi, öz şaʼni va xulq-atvor kodeksi bölgan.

= Boş rollar

= Ikkinçi darajali rollar

Asosiy tarkib

«Östri kozirekler»ning birinçi mavsumi 2013-yilda ekranlarga çiqdi. 2014-yil 8-noyabrda BBC telekanali rahbariyati serialning uçinçi mavsumga uzaytirilişini eʼlon qildi, u 2016-yil 5-mayda boşlandi.

2016-yil 26-mayda BBC serialni bir vaqtning özida ikki mavsumga (törtinçi va beşinçi) uzaytirdi. 2018-yil 5-mayda Stiven Nayt şunday dedi: «Biz albatta oltinçi mavsumni suratga olamiz va ehtimol yettinçisini ham qilamiz». Nayt serial yakunlangaç, unga film yoki spin-off ergaşişi mumkinligini taʼkidladi.

2021-yil yanvarida «Östri kozirekler» teleserialining oltinçi mavsumi sönggi bölişi eʼlon qilindi. Oltinçi mavsumning premyerasi 2022-yil 27-fevralda bölib, 2022-yil 3-aprelda yakunlandi. Avval rejalaştirilgan yettinçi mavsum örniga töliq metrajli davom suratga olinadi.

Serialning leytmotivi sifatida Nick Cave and the Bad Seeds rok-guruhining «Red Right Hand» kompozitsiyasi tanlangan.

Serialdagi voqealar 1919-yilda Birmingemning xitoy kvartalida boşlanadi. Aslida Birmingemda xitoyliklar faqat Ikkinçi jahon uruşidan keyin paydo bölgan, xitoy kvartali esa faqat 1960-yillarda vujudga kelgan.

Birinçi mavsumning sahnalaridan birida qahramon kinoteatrda boş rolni Rudolph Valentino ijro etgan filmni tomoşa qiladi. Rudolph Valentino birinçi boş rolni faqat 1921-yilda ijro etgan (voqealar esa 1919-yilda sodir böladi), «Tört otliq qiyomat» filmida.

Birinçi mavsum syujetiga köra, Birmingemdagi kommunistlarga sovet elçixonasi ataşesi pul ötkazadi (serialda u Russian Embassy deb nomlangan). 1919-yilda Buyuk Britaniya hali Sovet Rossiyasi bilan diplomatik munosabatlarga ega emas edi (ular faqat 1924-yilda örnatilgan). Bundan taşqari, 1919-yilda Buyuk Britaniya Rossiyaning rasmiy hukumati sifatida Kolçak boşçiligidagi bolşeviklarga qarşi hukumatni tan olgan edi.

Qahramonlardan biri 1923-yilda AQŞda maşhur bölgan çarleston raqsini yoqtirişini tan oladi.

Şelbi uyidagi «Qu köli» baletining sahnasida balerina qöllarini orqaga çözib uşlab turadi. Bunday ijro uslubi Maya Plisetskaya tufayli paydo bölgan va faqat Ikkinçi jahon uruşidan keyin keng qöllanila boşlagan.

Oltinçi mavsumning yakuniy treylerida GP-7 sovet gaz niqobidagi otişmaçi körsatilgan, uning prototipi faqat 1979-yilda paydo bölgan.

Oltinçi mavsumda qahramonlarning kul idişlarida filtrli sigareta qoldiqlari paydo bölgan, holbuki sigaretalarda filtr 1950-yillarda paydo bölgan, voqealar esa 1933-yilda sodir böladi. Şuningdek, uçinçi mavsumning ayrim sahnalarida qahramonlarning qölida sigaretalar körinadi, ularning filtri sigaretaning özi rangida, oq rangda bölgan.