Pride and Prejudice

Jennifer Ehle — Elizabet Bennet

Colin Firth — Fitsuilyam Darsi

Susannah Harker — Jeyn Bennet

Crispin Bonham-Carter — Çarlz Bingli

Benjamin Whitrow — mister Bennet

Alison Steadman — missis Bennet

Julia Sawalha — Lidiya Bennet

Polly Maberly — Kitti Bennet

Lucy Briers — Meri Bennet

Emilia Fox — Jorjiana Darsi

Adrian Lukis — Jorj Uikhem

Anthony Calf — polkovnik Fitsuilyam

Anna Çancellor — Kerolayn Bingli

Barbara Leigh-Hunt — lady Ketrin de Ber

Nadia Chambers — miss Anna de Ber

David Bamber — mister Kollinz

Lucy Scott — Çarlotta Lukas

Christopher Benjamin — ser Uilyam Lukas

Lynn Farleigh — missis Filips

Tim Wylton — mister Gardiner

Joanna David — missis Gardiner

Rupert Vansittart — mister Xerst

Lucy Robinson — missis Xerst

Victoria Hamilton — missis Forster

Multfilmlar va filmlarning köplab rollari uçun kasting paytida prodyuser Sue Birtwistle va rejissyor Simon Langton aqlli, jozibali va xarizmatik aktyorlarni qidirdi, ular şu bilan birga film tarixiy kontekstiga (Angliyadagi regentlik davri) organik mos kelişi kerak edi. Aktyorlar tarkibini tanlaş asosan asosiy rollarni ijro etuvçilarga boğliq edi — 20 yoşli Elizabet Bennet va 28 yoşli mister Darsi.

Britaniyalik aktrisa Jennifer Ehle Elizabet, Bennetlarning ikkinçi qizi, otasining sevimlisi va opa-singillarining eng aqllisi rolidagi önlab jiddiy nomzodlar orasidan tanlangan. Mister Darsi rolini öşa paytda nisbatan kam tanilgan britaniyalik aktyor Colin Firthga taklif qilişgan, u bilan Sue Birtwistle 1980-yillarda «Dutç Girls» filmida işlagan. Firth, biroq, Jeyn Osten mavzusi unga yaqin emas deb hisoblab, bir neça marta rol taklifidan voz keçgan, şuningdek, rolni uddalay olmasligidan qörqqan. Ammo rolni puxta işlab çiqiş va prodyuserning köndirişi uning fikrini özgartirdi. Suratga oliş paytida Firth bilan Ehle örtasida romantik munosabatlar boşlandi, bu haqda ular ajraşganidan keyingina maʼlum böldi.

Elizabetning ota-onasi rolariga Benjamin Whitrow va Alison Steadman tanlandi. Ikkinçisi oldindan körik va sinovsiz tasdiqlandi. Elizabetning opa-singillari rollariga turli tiplardagi qizlarni topiş zarur edi. Susannah Harker gözal katta opa Jeynni öynadi, u hamma odamlarda faqat yaxşilikni köradi. Lucy Briers, Polly Maberly va Julia Sawalha kiçik opa-singillarni — jön Meri, mehribon, ammo injiq Kittini va yengiltak hamda qaysar Lidiyani ijro etişdi. Julia Sawalha (Lidiya) öz qahramonidan 10 yoş katta edi, ammo aktyorlik tajribasi unga rolni uddalaşga imkon berdi, u sinovsiz tasdiqlandi. Joanna David va Tim Wylton Elizabetning ona tomondan toğa va amakisini ijro etişdi. David Bamber mister Bennetning amakivaççasi, xuşomadgöy ruhoniy mister Kollinz obrazini gavdalantirdi. Lucy Scott Elizabetning eng yaqin dösti va mister Kollinzning xotini Çarlotta Lukasni öynadi.

Çarlz Bingli rolini Crispin Bonham-Carter oldi, uning taşqi körinişi mister Darsi obrazini Colin Firth ijro etgani bilan eng yaxşi kontrast hosil qildi. Crispin uçun bu televideniyedagi birinçi yirik rol edi. Dastlab aktyor Jorj Uikhem rolini sinab körgan edi, bu jozibali zobit bölib, uning jozibasi ortida buzuqlik va oçközlik yaşiringan, ammo rolga Crispin emas, Adrian Lukis tasdiqlandi. Boşqa filmi «Four Weddings and a Funeral» orqali tanilgan Anna Çancellor Binglining singlisi rolini ijro etdi. Qiziq tomoni şundaki, Anna Jeyn Ostenning avlodi (sakkizinçi avlod jiyani). Binglining ikkinçi singlisi va uning kuyovi rollarini Lucy Robinson va Rupert Vansittart ijro etdi. Mister Darsining kenja singlisi Jorjiana rolini topiş ança qiyin keçdi. Kerak edi gözal qiz, begunoh, mağrur, ammo şu bilan birga uyatçan, pianinoda çalişni biladigan. 70 aktrisani sinovdan ötkazgandan keyin Simon Langton bu rolni mister Gardiner (missis Gardiner)ning qizi Emilia Foxga taklif qildi. Mister Darsining xolasi lady Ketrin de Burg rolini Barbara Leigh-Hunt oldi, unga ham sinov va köriksiz taklif qilindi.

Jeyn Ostenning «Mağrurlik va noxuşlik» romani televideniye va kinematografiyada bir neça marta moslaştirilgan edi, jumladan BBC kanalining 1938, 1952, 1958, 1967 va 1980-yillardagi televersiyalari. 1986-yil kuzida Osten asarlaridan biri — «Northanger Abbey» haqidagi anonsni körgandan keyin Sue Birtwistle va Andrew Davies özlarining eng sevimli kitoblaridan biri bölgan «Mağrurlik va noxuşlik»ni televideniye uçun moslaştirişga qaror qilişdi. Birtwistle yangi moslaştiriş oldingi filmlar fonida «ozuqasiz» va «prozaik» körinadigan bölgani uçun yutuqli bölişiga işongan. Teleefirga moslaşiş zarurati Daviesʼni rejalaştirilgan beş qism örniga qismlar sonini oltitagaça oşirişga majbur qildi. 1986-yil oxirida Birtwistle va Davies birinçi uçta ssenariyni Mustaqil Televideniye Tarmoği ITV kompaniyasiga taklif qilişdi, ammo serialni çiqarişni keyinga qoldirişga töğri keldi. 1993-yilda ITV moslaştirişga qiziqişni yangilaganini eʼlon qilganda, prodyuser Michael Wearing ssenariyning qolgan qismlarini amerikalik A&E telekanali bilan birgalikda buyurdi. Rejissyor Simon Langton 1994-yil yanvar va fevralida serialni tayyorlaşga qöşildi.

Birtwistle va Davies romanning ruhi va ohangiga amal qiliş niyatiga qaramay, ular «real odamlar haqida yangi, jonli hikoya» yaratişni xohlaşdi, «yakşanba kuni soat beşdan yettigaça körsatiladigan BBC ning eski studiya dramasi» emas. Seks va pulga urğu berib, Davies eʼtiborni Elizabetdan Elizabet va Darsiga köçirdi, şu bilan hikoyaning yakunidagi Darsining rolini oldindan körsatdi. Roman qahramonlariga insoniylik beriş uçun Davies Bennet qizlarining kiyinişi kabi bir neçta qisqa sahnalarni qöşdi, ular töy bozorida özlarini foydali körsatişga harakat qilişadi. Erkaklarning dam olişini körsatuvçi yangi sahnalar romanning ayollarga qaratilgan urğusini yumşatdi. Eng katta texnik qiyinçilik hikoyaning ikkinçi qismidagi uzun xatlarni moslaştiriş edi. Davies ovoz ortidan gapiriş, xotiralar, qahramonlarning xatlarni bir-biriga va öziga ovoz çiqarib öqişi kabi usullardan foydalandi. Romanning baʼzi nozikliklarini zamonaviy tomoşabinga tuşuntiriş uçun bir qança dialoglar qöşildi, ammo dialoglarning katta qismi özgarişsiz qoldi.

Rejissyor Simon Langton:

Biz romanga juda katta hurmat bilan yondaşdik, ammo agar hammasini aniq yetkazmoqçi bölganimizda, uni radioda öqib beriş uçun kimnidir yollagan bölardik.

Har bir qismning taxminiy byudjeti 1 million funt (umumiy byudjet — 9,6 million $) böldi, serial ustida ish 20 suratga oliş haftasini oldi. Suratga oliş haftasi beş kundan iborat edi, har bir suratga oliş kuni kiyiniş va grim vaqtidan taşqari 10,5 soat davom etardi. Suratga oliş boşlanişidan ikki hafta oldin aktyorlar va suratga oliş guruhining taxminan 70 foizi ssenariyni öqiş, maşqlar, raqs darslari, otda yuriş, qiliçbozlik va boşqa könikmalar uçun yiğildi, ular ish boşlanişidan oldin mukammal özlaştirilişi kerak edi. Suratga oliş 1994-yilning iyunidan noyabrigaça davom etdi, bu hikoyadagi fasllarning almaşinuvini aks ettiriş uçun edi, keyingi montaj va tayyorgarlik esa 1995-yilning may örtalarigaça çözildi. Bir joyda suratga olinadigan sahnalar suratga oliş jadvalida birlaştirildi.

Suratga oliş davomida 24 ta lokatsiya iştirok etdi, ularning aksariyati Buyuk Britaniya Milliy jamğarmasiga tegişli, şuningdek sakkizta studiya maydoni işlatildi. Asosiy qahramonlar oilalarining moddiy ahvolidagi farq ularning yaşaş joyida aks etişi kerak edi: Longbornda Bennetlar uyi sifatida kiçik, qulay uy taqdim etildi, mister Darsining Pemberlidagi qarorgohi esa «eng gözal joy» körinişida, did va ajdodlar tarixiy merosining namunasi bölişi kerak edi. Prodyuserlar tomonidan tasdiqlangan birinçi joy Uiltşir okrugidagi Lacock qişloği böldi, u Meriton qişloğining prototipi böldi. Lukington qişloğidagi malika uyi Longbornning taşqi arxitekturasi va içki bezaklari uçun xizmat qildi. Çeşir okrugidagi Lyme Hall Pemberli obrazini yaratiş uçun tanlandi, ammo taşkiliy muammolar içki sahnalarni Derbyşire okrugidagi Sudbury Hall ga köçirişga majbur qildi.

Rozings, lady Ketrin de Burgning mulki, uning oğir xarakterini aks ettiriş uçun haddan taşqari katta va dabdabali körinişi kerak edi. Rozings uçun malika uyi sifatida Lincolnşire okrugidagi Belton House tanlandi. Mister Kollinzning kamtarona uyi — Hunsford ruhoniylik uyi, qadimgi ruhoniyga tegişli eski uyda, Rutland okrugidagi Tay qişloğida suratga olindi. Netherfield Banbury şahrçasi yaqinidagi Edgcote House da suratga olindi, faqat töp sahnalarining interyerlari Hertfordşire okrugidagi Brocket Hall da suratga olindi. London köçalari va mehmonxona hovlisi Warwickşire okrugidagi Lord Leycester Hospital, Warwickda suratga olindi. Uikhem va Jorjiananing qoçiş rejasi tuzilgan Ramsgate Angliyaning Weston-super-Mare kurortida suratga olindi. Uikhemning töyi Londondagi Deptford şahridagi Avliyo Pavel çerkovida ötadi.

«Mağrurlik va noxuşlik» tarixiy asar bölgani uçun kostyumlar va qahramonlarning taşqi körinişini ehtiyotkorlik bilan işlab çiqiş talab qilindi. Qahramonlarning şaxsiy fazilatlari va farovonligi ularning kiyimlarida aks etdi, masalan, badavlat Bingli opa-singillari heç qaçon naqşli köylak kiymas va soçlariga doim katta patlar taqib yurişardi. BBC kanaliga tegişli 19-asr köylaklari töplami çeklangan bölgani uçun dizayner Dinah Collin kostyumlarning köpçiligini muzeylarga taşrif buyurişdan ilhomlanib özi yaratdi. U yaratgan modellar zamonaviy tomoşabinlar uçun jozibali bölişini xohlardi. Faqat ayrim kostyumlar, ayniqsa massovka uçun möljallanganlari, oldingi qöyilişlardan olingan yoki ijaraga olingan edi.

Elizabetning köylaklari qahramonning jonliligini hisobga olib, harakatlaniş uçun qulay qilib tikilgan, yer rangi ohangida edi. Bennetlarning boşqa qizlarining köylaklari esa kremli ohangda bajarilgan, bu qizlarning begunohligi va soddaligini taʼkidlaş uçun edi, töyingan ranglar esa Bingli opa-singillari va lady Ketrin de Burgning kiyimlarida işlatilgan. Colin Firth kostyumlarni muhokama qilişda qatnaşdi va uning qahramoni töqroq kiyim kiyişini talab qildi, yorqinroq ohanglarni mister Binglига qoldirdi.

Prodyuserlar Darsini qoramtir soçli sifatida tasavvur qilişgan, garçi romanda bunga töğridan-töğri işora bölmasa ham, şuning uçun Fertdan soç, qoş va kiprik-larini qora rangga böyaşni söraşgan. Barça erkak aktyorlarga suratga olişdan oldin soçlarini östiriş va möylovlarini qirib taşlaş buyurilgan. Jennifer Ehle qisqa oqiş soçlarini yaşiriş uçun uçta qora parik yasalgan, Alison Steadman (missis Bennet) uçun esa bitta parik yasalgan, çunki uning soçlari qalin va oğir edi. Susannah Harker (Jeyn) soçlari Elizabet bilan yanada yaxşiroq kontrast hosil qiliş uçun biroz oqartirilgan va qahramonning gözalligini taʼkidlaş uçun klassik yunon uslubida taralgan. Meri qiyofasining soddaligi Lucy Briers yuziga nuqtalar qöyiş orqali erişilgan, uning soçlari yuvilmaganlik effektini yaratiş uçun moylangan va aktrisaning biroz çiqib turgan quloqlarini taʼkidlaydigan tarzda taralgan. Lidiya va Kitti juda yoş va qaysar bölgani uçun ularning soçlarini xizmatkorlar taraşi mumkin emas edi, şuning uçun aktrisalarning soçlari kuçli özgarişga uçramadi. Grim ustasi Carolyn Noble mister Kollinzni har doim terlagan, yuqori lablari nam holda tasavvur qilgan, u David Bamberning soçlarini ham moylagan va kal joyga işora qiliş uçun qiyşiq ayri qilgan.

Karl Davis BBC kanalining klassik adabiy asarlar moslaşuvlari uçun 1970-yillarning örtalaridan partituralar yozgan. Sue Birtwistle bilan u suratga olişdan oldin tanişgan edi. Davis asarning jonliligi va aqlliligini taʼkidlaşga, şuningdek 19-asr boşidagi kiçik şaharçada turmuş va sevgi mavzusiga murojaat qilişga intildi. Öz işida u öşa davrda maşhur bölgan klassik musiqiy asarlardan, xususan Betxovenning septetlaridan ilhomlangan. Serialning asosiy mavzusi «Imperator madhiyasi»ning yakuniy qismi bilan uyğunlaşadi.

Ballar va qabullarda musiqaçilarning ijrosini ovoz bilan taʼminlaş uçun studiyada oldindan yozilgan musiqa musiqa asboblarini çalişni tasvirlayotgan aktyorlarning juda kiçik quloqliğiga uzatilgan. Serialning barça musiqiy mavzulari ön sakkiz musiqaçidan iborat guruh tomonidan olti soat içida yozib olingan. Pianinoda çalişi kerak bölgan qahramonlarni ijro etgan aktrisalar (Meri Bennet va Jorjiana Darsi) allaqaçon çala olişgan, bundan taşqari suratga olişdan oldin bir neça hafta maşq qiliş imkoniyatiga ega bölişgan. Filmda ijro etilgan qöşiqlar orasida Handelning 5-sonli syuitasidagi «Air con Variazioni» va uning «Kserks» operasidagi «Slumber, Dear Maid», Mocartning «Fiqaroning uylanişi» va «Don Juan» operalaridan «Rondo Alla Turca», «Voi Çe Sapete» va boşqa ariyalar, Betxovenning Andante Favori asari, şuningdek «The Barley Mow» xalq qöşiği bor. Devisning saundtreklari 1995-yilda CD formatida çiqarilgan.

Kitobda köp sahnalar ballar va raqslarda bölib ötadi. Xoreograf Jane Gibson 1966-yildagi V. Porterning «The Apted Book of Country Dances» kitobiga tayangan, unda 18-asr oxiridagi bir neça raqs tasvirlangan, masalan, «The Şrewsbury Lasses», «A Trip to Highgate» va «Mr. Beveridgeʼs Maggot». Garçi bu raqslar hikoyaning haqiqiyligi taassurotini yaratgan bölsa-da, aslida ular anaxronik edi, yaʼni romanda tasvirlangan voqealar paytiga kelib allaqaçon eskirgan edi.

Netherfielddagi töp uçun uç kun ajratildi, uning ritmi va uslubi Meritondagi raqslarning tabiiyligi va quvonçiga qarşi ölaroq, taʼkidlangan nafislikka qaratilgan edi. Elizabet va Darsining raqsining umumiy plan kadrlarining köpçiligi kamera linzasiga tuşgan soç tufayli buzildi, şuning uçun montajda asosan yirik planlar va Steadicam tizimi bilan olingan materialdan foydalanişga töğri keldi.