Pub "13 Chairs"

N. P. Kartsov, Markaziy televideniyening adabiy-dramatik dasturlar boş tahririyati rahbari (1960—1969), MT boş dasturlar direktori (1969—1972):

Dastur ğoyasini birinçi bölib aktyor Aleksandr Belyavskiy ilgari surdi; u öşa paytda maşhur polyak köp qismli «Tört tankist va it» filmini suratga olişda iştirok etayotgan edi.

Estrada dasturlari kuçayib borardi, ular orasida tez orada «13 stul» nomli öziga xos miniatyuralar teatri ajralib çiqdi. Köp yillar ötib matbuotda bu nomni biror telekörman taklif qilgani haqida xabar paydo böldi. Aslida bölgan ish boşqaça edi, buni men adabiy tahririyat rahbari sifatida bilaman, bu dastur aynan öşa yerda tuğilgan. Uni bizning muharririmiz, VGIK bitiruvçisi Anatoliy Koreşkov işlab çiqqan. U katta didi bilan xorijiy hazillardan miniatyuralar tanlar, buning uçun sotsialistik mamlakatlarga sayohat qilardi. Bizning mualliflar esa yangi hazil raqamlar yaratardi. Dasturni «Kabaçok „12 stul“» deb ataşga qaror qilindi. Premyera deyarli tayyor bölganda, adabiy-dramatik tahririyatimizning bir muharriri «Literaturnaya gazeta»ga ötib ketdi va u yerda öz hamfikrlari bilan 16-sahifada hozir ham maşhur «12 stul» klubini «oçdi». Nima ham deyiş mumkin? Şunda mening uyimdagi «oşxona» yiğilişida «Kabaçok „13 stul“» varianti tuğildi. Bu nom hammaga maʼqul böldi — ham tomoşabinlarga, ham ijroçilarga. Haqiqatan ham dastlab stullar soni 13 ta edi. Aslida bu Butunittifoq televizion miniatyuralar teatri edi, u tomoşabinlar orasida, şu jumladan barça sotsialistik mamlakatlarda ham muvaffaqiyat qozongan edi. Polyaklarning «polyakka qarşi» syujetlarga nisbatan heç qanday norozeligi bölmagan. Aksinça, bu tomoşaning mualliflari va ijroçilari nafaqat PXR elçixonasining doimiy mehmonlariga aylandi, balki Seym mukofotlariga ham sazovor böldi.

Dastur juda maşhur edi, uning iştirokçilarini köpinça öz ismlari bilan emas, balki «Kabaçok» personajlarining ismlari bilan ataşardi. Maʼlumki, uning katta işqibozi SSSR KPM MQ boş kotibi L. I. Brejnev bölgan, u imkon qadar heç bir seriyani ötkazib yubormasdi.

Satira teatrining boş rejissyori Valentin Pluçeg, uning truppasiga Kabaçokning doimiy mehmonlarining aksariyati tegişli edi, bu telekörsatuvlarni mutlaqo yoqtirmasdi, lekin dasturning maşhurligiga heç narsa qila olmasdi. Mixail Derjavin Kabaçok haqida şunday degan:

Bu birinçi xalqona telekörsatuv edi, unda doimiy qahramonlar, yagona joy, kompozitsiya va uslub bor edi. Köpçilik tomoşabinlar uçun bizning soddadil, baʼzan sodda sahnalarimiz va replikalarimiz ularning qatʼiy tartibga solingan hayotidagi bir xil ötkinçi nafas oliş joyi, teleekrandagi nur, odatda rasmiy norasmiylik bilan qoplangan oynada bir yoruğlik edi.

«Bugun keçqurun» dasturining «Kabaçok»ga bağişlangan çiqişida Vladimir Dolinskiy aytdiki, uning personaji — pan Pepiçek ismi Dolinskiyning laqabi (Pepa) asosida öylab topilgan. Keyinçalik maʼlum bölişiça, Pepiçek polyakça emas, balki çexça ism ekan («Iosif» ismining kiçraytirilgan şakli). Boşqa baʼzi personajlar, pan Aparat (Aleksandr Belyavskiy) bir çiqişda aytganidek, sotsialistik mamlakatlarning satirik jurnallaridan olingan: masalan, pan Vladek — «Rogaç» jurnalidan (ÇSSR), pani Monika esa — şarqiy nemis «Oyleşpigel» jurnalidan. Baʼzi ismlar polyak «Şpilka» jurnalidan olingan, aniqroği, polyak yozuvçisi Anatol Potemkovskiyning uşbu jurnalda çop etilgan miniatyuralar sikli asosida: bular pan Direktor (Şçavnitsa mayda-çuyda buyumlar fabrikasi direktori), pani Zosya, pan Bespalçik, pan Zyuzya (Potemkovskiyda — Zizya), pan Koşon va pan Şoir (Potemkovskiyda Koşon nomli şoir bor edi).

Dasturning dastlabki çiqişlari «Xayrli keç» nomi ostida efirga çiqqan.

«Kabaçok» jamoasining asosiy yadrosini Satira teatri artistlari taşkil etardi. Vladimir Dolinskiy intervyusida eslaydi: Valentin Pluçeg, öşa paytda Moskva Satira teatrining boş rejissyori, maşhur teleşouda iştirok etayotgan aktyorlarni juda yoqtirmasdi: «Çunki bizning maşhurligimiz şu darajada edi, odamlar uning spektakllariga emas, balki «Kabaçok» personajlariga borişardi. Sahnaga xalq artistlari çiqardi, göyo şunday bölişi kerakdek, lekin bizdan biri çiqsa, zalda qarsaklar yangrardi». Şunga qaramay, «Kabaçok» artistlari teatrga tijorat ahamiyatini keltirardi va serialda iştirok etgan asosiy aktyorlar Pluçeg norozi bölişiga qaramay teatrda işlaşni davom ettirardi.

1976-yilda, dastur 10 yilligi munosabati bilan, polyak hukumati dasturning barça iştirokçilari va rahbarlariga «Polşa madaniyati xizmatçisi» unvonini berdi.

«Kabaçok „13 stul“» SSSR tarixida teleserial sifatida seriyalar soni (133) va xronometraj (~145 soat efir vaqti) böyiça rekord qöygan.

Rossiya Davlat teleradiofondining fondida dasturning atigi 11 ta çiqişi saqlangan. Saqlangan materiallarning bunçalik kam bölişi 1969-yilgaça videoyozuv yöqligi bilan izohlanadi, öşa paytda çiqişlar yo jonli efirda ötkazilar yoki kinoplyonkaga olinar edi, 1969-yildan keyin esa dasturni yoziş uçun videoplyonka tanqisligi bor edi.

«Kabaçok»ning 8 ta qora-oq va rangli çiqişi 2005-yilda «Tvister» kompaniyasining litsenziyalangan disklarida çiqarilgan. Qayta naşri ham mavjud.

1980-yillarning boşida dasturni yangi nom bilan qayta tiklaşga uriniş böldi — «Kругом 16» (Aylanma 16), aktyorlar öşa, ammo personajlar boşqa edi. Syujetga köra, harakat joyi «eksperimental va noyob» 16 qavatli uy böldi; uni prorab Krutokhvat (V. Lyaxovitskiy) rahbarligida qurişgan va u kamçiliklarga töla edi: «16-qavatda xol joylaşgan (turar joy aholisining dam oliş joyi), xolning markazida esa şakli murakkab, 16 ta plafonli past torşер bor. Yaqindan qaralganda, torşер çiroq ekani maʼlum böladi, uning joyi, aniqki, polda emas. Parket esa, aksinça, aynan polda bölişi kerak, lekin 16-qavatdagi baʼzi xonadonlarda u şiftda topilgan. Bu ğaroyibliklar çizmalardagi teskari muhr natijasi bölib, 16-qavat oyoqlari bilan teskari qurilgan». Uyni 16 kişilik komissiya qabul qilgan. Çiqişlar kam bölgani sababli yangi teleteatr tomoşabinlar orasida muvaffaqiyat qozonmagani maʼlum. Bundan taşqari, dastur OAVda tanqid qilindi:

Sobiq serialning sobiq muharriri A. Koreşkov ssenariy yozdi, telteatrning doimiy rejissyori G. Zelinskiy esa tomoşabinlarga «Kругом — şestnadtsat» spektaklini taqdim etdi. Ortiqça aqlga tayanmasdan, mualliflar marhum xorijiy personajlarni bizning ona 16 qavatli osmonöpar binoga köçirib, ularga bizning ismlarni berişdi va xorijiy trest örniga mahalliy muassasada işlaşga majbur qilişdi. Qolgan hammasi özgarmadi. Direktor, endi Kukin nomi bilan atalgan (uni, albatta, S. Mişulin ijro etadi), hamon sarson, qoloq va şuning uçun bir xil bemaʼni vaziyatlarda doimo loyga botadi. Unga hisobçi… keçirasiz, endi boş buxgalter Sumereçniy (albatta, V. Baykov) va kotiba Izabella (tabiiyki, N. Selezneva) yordam beradi. Teleoilaviy juftliklar — Z. Zelinskaya va R. Tkaçuk maişiy taşvişlardan aqldan ozadi. Sportsmen trener bölib qayta kasbga ötdi, uni xuddi şu muvaffaqiyat bilan va deyarli xuddi şu matn bilan Yu. Volyntsev ijro etdi. Faqat B. Runge va Z. Vysokovskiy personajlari jiddiy özgarişlarga uçradi: birinçisi soqolidan ajralib, şifokor böldi, ikkinçisi quyonlarini yöqotib, yuridik atamalar işlata boşladi. Bularning hammasi A. Jmakova — adabiy-dramatik tahririyatning sevimli qöşiqçisi ijrosidagi qöşiqlar bilan almaşinardi (u xorijiy ğalatilar orasida ham, «Oltin baliq»da ham öynardi). Natijada yana bir bor eski-eski hazillar bilan uçraşuv böldi. Esda qolarli uçraşuv, bunga şubha yöq!

1986-yilda «Kabaçok» iştirokçilarining bir qismi (Aleksandr Belyavskiy, Natalya Selezneva, Olga Arosyeva, Viktoriya Lepko, Zoya Zelinskaya, Spartak Mişulin, Rudolf Rudin, Roman Tkaçuk, Valentina Şarikina, Viktor Baykov, Vladimir Kozel va Boris Runge) estrada-köngiloçar «Oltin baliq» dasturida yiğildi. Artistlar xotiralarini örtoqlaşdi, «tomoşabinlar bilan birga» «Kabaçok 13 stul» telekörsatuvidan parçalarni tomoşa qilişdi. «Oltin baliq»ning bu çiqişi 2009-yilda «Master Tape» kompaniyasining DVD diskida çiqdi.

«Eski qöşiqlar haqida asosiysi 2» muzikllida, 1960-yillarga bağişlangan blokda «Kabaçok» ham bor edi. Dasturning asosiy iştirokçilari — Natalya Selezneva, Olga Arosyeva, Mixail Derjavin, Spartak Mişulin, Rudolf Rudin va Zinoviy Vysokovskiy — dan taşqari, unda Filipp Kirkorov (pan Aşulaçi) va Layma Vaykule (pani Layma) ham suratga tuşgan.

1995-yilda Anna Makagon teatrida «Kamin yonida» deb nomlangan «Kabaçok 13 stul» spektakli qöyildi, unda Spartak Mişulin (pan Direktor), Zoya Zelinskaya (pani Tereza), Rudolf Rudin (pan Gimalayskiy) va Yuriy Volyntsev (pan Sportsmen) iştirok etdi. Makagonning özi pani Maryşi rolini ijro etdi.

2023-yil 12-yanvarda Moskva akademik Satira teatrining asosiy sahnasida «Satira Kabaçogi» şou-spektakli çiqdi, u «Kabaçok 13 stul» asosida yaratilgan. Teatrning butun truppasi bir keçada raqs, vokal, musiqiy-asbob çiqişlarini yengil hazil va bir oz yaramaslik ruhida, şuningdek sevimli sovet filmlaridan taniş personajlar va butunlay kutilmagan improvizatsiya bilan namoyiş etadi. Şou-spektaklning namoyişlari biror bayramlarga bağişlangan: Eski Yangi yil (2023-yil 12 va 13-yanvar), Avliyo Valentin kuni va Xalqaro xotin-qizlar kuni (2023-yil 14-fevral, 7 va 8-mart), Yangi yil (2023-yil 17 va 29-dekabr, 2024-yil 6-yanvar).

Vasiliy Şukşinning «Srezal» hikoyasi qahramoni Gleb Kapustin şunday deb tasdiqlagan: "Biz [ehtimol, xalq vakillari nazarda tutilgan] ham «mikitim» qilamiz <…> Hatto telekörsatuvni ham köramiz. Va tasavvur qiling, KVN ham, «Kabaçok „13 stul“» ham bizni hayajonga solmaydi. Nega deysizmi? Çunki u yerda öşa özini öta qadrlaş bor. Heç narsa, deyişadi, hammasini yeb qöyişadi. Va, albatta, yeyişadi, heç narsa qilib bölmaydi".

Kir Buliçevning «Yuz yil oldin» qissasida Kolya Naumov kelajakdan uyiga «Kabaçok 13 stul»ni tomoşa qiliş uçun şoşiladi. Şuningdek, telekörsatuvning efirga çiqiş vaqti ham körsatilgan («Yana şahar böylab bir neça marta ötişga töğri keladi, soat sakkizda esa „Kabaçok“ boşlanadi»).

1973-yilgi çiqiş ham saqlangan, unda «Kabaçok» doimiy mehmonlari (pan Direktor, pan Votruba, pan Gimalayskiy, pani Karolinka, pani Monika, pan Professor va pan Sportsmen) Mossovet nomidagi teatrni 50 yilligi bilan tabriklaşadi.

Mixail Derjavin özining «Taniş yuzlar» maqolasida yozganidek, dasturga tomoşabinlar tomonidan yozib yuborilgan hazillar, qisqa replikalar va anekdotlar kiritilgan bir neça holatlar ham bölgan.

«Kabaçok»ning musiqiy zastavkasini bastakor Anatoliy Bykanov yozgan, uni Butunittifoq radiosi va Markaziy televideniye orkestri Vadim Lyudvikovskiy boşçiligida ijro etgan.

«Oltin baliq» dasturida birinçi pan Aparat (Aleksandr Belyavskiy) aytganidek, dasturning dastlabki çiqişlarida xorijlik professional qöşiqçilar — Marilya Rodoviç, Zdislava Sosnitska, Anna German, Jordje Marianoviç va boşqalar iştirok etgan. Keyinçalik «Kabaçok» iştirokçilari mahalliy va xorijiy ijroçilarning fonogrammalari ostida qöşiq aytişgan.

«Akkord»

Antonina Jmakova

«Oreya»

«Rang-barang lenta. Xayrli keç, Kabaçok!», rej. Sergey Ursulyak. «Birinçi kanal», 2004-yil.

«Sovet Ittifoqi Kabaçogi», rej. Igor Kryuçkov. «United Multimedia Projects», «Rossiya», 2005-yil.

«Efir yulduzlari. Kabaçok 13 stul», rej. Andrey Syçyov. «Plazma» teleკompaniyasi, «Birinçi kanal», 2005-yil.

«„Kabaçok „13 stul“. Afsona tuğilişi», rej. Ruslan Treşçyov. «Birinçi kanal», 2013-yil.

«„Kabaçok“ turğunlik davri», rej. Elena Lapenkova. «Kit Media» MÇJ, «TV Markaz», 2018-yil.

Mixail Kazovskiy dastur uçun «„Stullar orasida“ Kabaçogi» parodiyasini yozgan. Parodiyada nafaqat personajlar ismlari (asosiy qahramonlar — «pan Zyuka», «pani Garmonika», «pan Vytruba», «pan Boşliq», «pan Akademik», «pan Rekordsmen» va hokazo), balki baʼzi raqamlarning mazmuni va iştirokçilarning fonogramma ostida qöşiq aytişi ham kulgi obʼekti qilingan («Pani Kriesya ultra zamonaviy şim kostyumda Lili Ivanovaning örniga öynab sakraydi va oğzini oçadi», «…pani Garmonika… Jilber Beko ovozida qöşiq aytadi» va hokazo). «Pan Zyuka» «daho it Pufik»ni eslatadi: ehtimol, bu polyak «Przekrój» jurnali personaji it Fafikka işoradir. «Pani Garmonika» «Qalpoqçilar»ni eslatadi — ehtimol, bu polyak yozuvçisi Anatol Potemkovskiyning «„Kokos“ kafesi doimiylari» qissalar sikli qahramonlari Pataşonskiylar oilasiga işoradir.

«Jentlmen-şou» dasturining bir çiqişida («Odessa kommunal kvartirasi» sikli) «Kabaçok»ning öziga xos parodiyasi suratga olingan. Doimiy personajlar «pan» va «pani» sifatida körsatilgan («pan Petroviç», «pan Mganga», «pani Sima» va hokazo). Şuningdek, «stollarda suhbatlar», qöşiqlar va ularning ijrosi, şuningdek «Bizning „Kabaçok“imizda hazillar heç qaçon tinmaydi» iborasi ham kulgi obʼekti bölgan.

«Kabaçok „Oba-na!“» — «Oba-na!» dasturining ikki çiqişi, «Kabaçok „13 stul“» tamoyili asosida yaratilgan. Unda Igor Ugolnikov (bармен/«tirik afsona»), Irina Ponarovskaya (ofitsiantka), Anatoliy Ravikoviç (adaşgan odam), Vladimir Zaytsev (qizğaloq erkak), Vyaçeslav Grişeçkin (estrada yulduzi) va boşqa artistlar rol öynagan.

«Kabaçok „OSP-stullar“» — «OSP-studiya» dasturi çiqişlarining «Kabaçok» uslubidagi sikli. Rollarni quyidagilar ijro etgan: Mixail Şats (pan Boşlovçi/pan Xorijiy), Lena Zosimova (pani Zosya), Tatyana Lazareva (pani Model/qöşni xotini), Sergey Belogolovtsev (pan Bandit), Andrey Boçarov (pan Harbiy), Pavel Kabanov (pan Qöşni/pani Dotsent), şuningdek estrada yulduzlari.