Russian Translation

Leningrad davlat universitetining Şarq fakulteti talabasi Andrey Obnorskiy 4-kursni tugatgaç, 1985-yil kuzida Boş ştab Harbiy vazirlik SSSR Boş boşqarmasining 10-bölimi (xalqaro harbiy hamkorlik) yönalişi böyiça arab tili tarjimoni sifatida YXDRga bir yillik til amaliyotiga jönaydi.

Moskvaning Şeremetyevo xalqaro aeroportida u ota-onasi bilan xayrlaşadi va «Aeroflot»ning töğridan-töğri reysida Tu-154M samolyotida Janubiy Arabistonga uçadi. Parvozda u kutilmaganda styuardessa Lena bilan tanişadi. Obnorskiy uçun bu birinçi xorijiy xizmat safari, Lena uçun esa birinçi xorijiy parvoz edi. Ular bir-biriga simpatiya bildirişadi.

Aden aeroportida Obnorskiyni heç kim kutib olmaydi. Mahalliy arab bilan gaplaşişga uriniş Andreyga tuşunтирадики, uni örgatgan til mamlakatda amalda bölgan tilga töliq mos emas. Uning ğazablangan xitobini eşitib, unga mahalliy harbiy kiyimdagи bir kişi yaqinlaşadi. Bu Boş harbiy maslahatçining referenti, Obnorskiyning bevosita boşliği — mayor Paxomenko.

Paxomenko Obnorskiyni Adendagi sovet harbiy mutaxassislarining şaharçasi — Tarikka, keyin esa HVS (Boş harbiy maslahatçi) apparatiga olib boradi va uni Boş harbiy maslahatçi — general Sorokin bilan taniştiradi. Paxomenko Andreydan uning muvaffaqiyatli dzyudoçi-sportçi ekanini bilib olgan edi. Uning tavsiyasi bilan general Obnorskiyni 7-desant-paraşyut brigadasida şakllanayotgan sovet harbiy mutaxassislari yonidagi tarjimon etib tayinlaydi. Apparatda yöriqnoma va avans olgaç, Obnorskiy yana Tarikka qaytadi, u yerda unga bir yil yaşaşiga töğri keladi. Şaharça komendanti uni uylanmagan xodimlar yotoqxonasidagi ikki kişilik xonaga joylaştiradi.

Obnorskiy boşqa tarjimonlar — amaliyotçilar va fuqarolik oliygohlarining bitiruvçilari bilan tanişadi. Ular köpinça Adendan yuzlab kilometr uzoqda işlaşadi, har oyning köp qismini öz piyoda brigadalarida ötkazişadi, Tarikka qaytgaç esa «tanaffus» qilmay dam olişadi (televizion versiyada bu epizodlar körsatilmagan).

Şu kuni keçqurun Obnorskiyni brigadadagi hozirça yagona mutaxassis — paraşyut ishi böyiça instruktor mayor Doroşenko topadi. Ertasi kuni ertalab Doroşenko va Obnorskiy brigadaga jönaşadi. Obnorskiy brigada komandiri podpolkovnik Abdu-Salih va brigada siyosiy xodimi mayor Mansur bilan taniştiriladi. Obnorskiy Doroşenko olib boradigan maşğulotlarni tarjima qilişni boşlaydi, özi ham tayyorgarlik kursidan ötadi va şogirdlari bilan birga paraşyut bilan sakraydi.

Andrey brigadada işlay boşlaganidan köp ötmay, Tarikda uning oldiga mahalliy maxsus bölim xodimi, mayor Tsarʼkov keladi. Işonçli ohangda u Obnorskiyga mamlakatdagi murakkab vaziyat haqida gapiradi va unga har qanday qiziqarli maʼlumotni xabar berişni söraydi: 7-PDBr elita qism bölib, töğridan-töğri mahalliy Boş ştabning razvedka boşqarmasiga böysunadi va içki siyosiy vaziyatning har qanday keskinlaşuvi aynan şu yerda namoyon bölişi mumkin. Obnorskiy printsipial jihatdan rozi böladi.

Oy oxirida Obnorskiyning xonasiga uning qöşnisi — 4-kursdan keyingi amaliyotçi, Harbiy Qizil bayroqli institut (anʼanaviy ravişda VIIYA deb ataladi) kursanti Ilya Novoselov keladi. Ilya Andreydan bir neça kun oldin Adenga yetib kelgan va darhol öz maslahatçisi bilan Al-Anaddagi brigadasiga jönagan edi, endi u yerdan qaytgan. Ilya Andreyga sovet harbiy koloniyasi hayotining öziga xosliklarini, maslahatçi-mutaxassislar («xabirlar», yakka son — «xabir») va tarjimonlar («mutarjimin», yakka son — «mutarjim») örtasidagi murakkab munosabatlar xususiyatlarini tuşuntiradi. U Andreyga ehtiyotkor bölişni, ortiqça gapirmaslikni maslahat beradi.

Tarjimonlar Tarikda yiğilib, Obnorskiyning birinçi sakraşini nişonlaşadi. Ziyofatga ularning katta örtoği — VIIYA bitiruvçisi kapitan Kukarintsev keladi. U Razvedka boşqarmasi boşliği — YXDR Boş ştabi polkovnik Gritsaluk maslahatçisining tarjimoni. Hamma tarqalgaç, Novoselov Obnorskiyni ogohlantiradi: Kuka bilan ehtiyot böliş kerak, çunki u, ehtimol, sovet maxsus xizmatlaridan biri xodimi.

Köp ötmay 7-PDBrga uçta falastinlik ofitser-instruktor keladi: Professor — katta, Usta — portlatiş böyiça instruktor va Sindibad — qöl jangi böyiça instruktor. Sindibad Obnorskiyga öz jangovar mahoratini körsatadi, unga samarali usullarni örgatadi va döstlik belgisi sifatida unga falastin harbiy formasi töplamini sovğa qiladi. Professor suhbatlarda Obnorskiyga uzilib qolgan bir aloqa haqida işora qiladi.

Mayor Tsarʼkov Obnorskiydan Professor bilan munosabatni saqlab turişni, döstlarning döstlari unutmasligini, yordam yetib kelişini bilvosita aytib qöyişni söraydi. Polkovnik Gritsaluk — taxminan GRU ofitseri — öz navbatida Obnorskiyni öziga axborot manbai qilişga harakat qiladi. Obnorskiy rozi bölmaydi, ular örtasida nizo çiqadi, ammo Tsarʼkov Obnorskiyni öz himoyasini nazarda tutib tinçlantiradi.

Nihoyat, Ittifoqdan 7-PDBr komandiri maslahatçisi polkovnik Gromov keladi. U qatʼiy rahbar, lekin ish bilimdon. Köp ötmay desantçilar brigadasini Şimoliy Yaman (YAR) çegarasiga yuborişadi: şimoliklar janubiy hududdagi aholi punktini egallab olgan va uni qaytariş kerak. Katta talofatlar evaziga va ikkinçi urinişda desantçilar aholi punktini egallab, duşmanni yöq qilişadi. General Sorokinning buyruğini bajarib, Gromov, Doroşenko va Obnorskiy halok bölganlar orasida sovet harbiy mutaxassislari bor-yöqligini tekşiradilar — YAR armiyasida ular ham işlaşgan. Adenga qaytib, ular generalga sovet fuqarolari halok bölganlar orasida yöqligini maʼlum qilişadi. Referent Paxomenko Obnorskiyga bir şişa şotland viskisini topşiradi: Obnorskiy buni uni haqiqiy harbiy tarjimon sifatida tan oliş belgisi deb qabul qiladi.

Şu orada mamlakatdagi içki siyosiy vaziyat tobora keskinlaşadi. Hukmron Yaman Sotsialistik partiyasi (YSP) rahbariyatida prezident va boş kotib Ali Nosir Muhammad (Ğarbga yaqinroq) bilan, hozirgina Moskvadagi ixtiyoriy surgunidan qaytgan sobiq prezident va boş kotib Abdel Fattoh Ismoil (unga SSSR xayrixohlik bilan qaraydi) örtasida, vitse-prezident Ali Antar va ularning tarafdorlari — muxolifatni taşkil etuvçilar örtasida hokimiyat uçun kuraş boşlanadi. Ularni, SSSR kabi, Ali Nosirning iqtisodiy liberalizmi va Fors körfazi mamlakatlari hamda Ğarb bilan munosabatlarni normallaştirişga urinişlari qoniqtirmaydi. Ğarbga yönaltirilgan içki qurolli muxolifat ham faollaşadi, hujumlar qurboni sifatida bir neça sovet harbiy mutaxassislari, jumladan Ilya Novoselovning Al-Anad brigadasidagi maslahatçisi ham böladi.

Köp ötmay Obnorskiyning brigadasini Saudiya Arabistoni çegarasiga köçirişadi: Hadramavt viloyatining şimoli-ğarbida «murtazaqlar» tödasi ötib olgan. Bu yerda desantçilar pistirmaga tuşib qolişadi, Obnorskiy yaralanadi — va Gromov öz tarjimonining yarasini özi tikadi.

Brigada öz şaharçasiga qaytganda, Obnorskiy esa Tarikka, «komitetçi» Tsarʼkov unga bu brigadaga falastinliklar uçun yirik miqdordagi qurol keltirilayotganini aytadi va unga juda ehtiyotkor bölişni söraydi. Obnorskiy «jönatma» haqidagi xabarni Professorga yetkazişga ulguradi. Ammo şu paytda desantçilarni yana Saudiya çegarasiga taşlaşadi. Şu orada mayor Mansur tuyuqsiz kasal bölib qoladi va brigadaning bir qismi uning iştirokisiz voqea joyiga uçib ketadi.

Desantçilar Al-Abrni Saudiya çegarasida heç qanday qiyinçiliksiz egallaşadi, lekin baribir talofat körişadi. Obnorskiy ham öq otadi, bir murtazaqni öldiradi va bu yigitning ölimini oğir qabul qiladi. Andrey Adenga qaytganida maʼlum böladiki, qurol-yaroğli karvon brigadaga yetib kelmagan, Professor va Usta öldirilgan, Sindibad esa ğoyib bölgan. Brigada komandiri Abdu-Salih Obnorskiyga oçiqdan-oçiq aytadi — u, albatta, buni kimgadir yetkazişiga umid qilgan holda — qurolni hozirgi prezident Ali Nosirning tarafdorlari öğirlaganini aytadi. Köp ötmay komandir ham suiqasd qurboniga aylanadi.

Sindibad, nihoyat, Adenning eski tumani — Kraterʼda Obnorskiy bilan uçraşiş imkoniyatini topadi. U Andreyga şubhalarni tasdiqlovçi suratni körsatadi: qurolni öğirlaşda Ali Nosir tarafdorlari bilan bevosita aloqador bölgan siyosiy xodim Mansur, kapitan Kukarintsev va uning boşliği Gritsaluk. Ammo Obnorskiy buni Tsarʼkovga yetkazişga ulgurmaydi. Köp ötmay Tsarʼkovning özi ham nomaʼlum şaxs qölidan halok böladi.

Şu paytda Adenda töntariş boşlanadi. Mansur öziga sodiq odamlari bilan brigadadan ğoyib böladi, qömondonlikni esa Fattoh tarafdori mayor Sadek öz zimmasiga oladi. Köp ötmay desantçilar Adenning çekka hududlariga yöl olişadi va Şeyx-Osmon şaharçasi yaqinidagi jangga kirişadi. Sadek öz maslahatçisi va tarjimonining xavfsizligi uçun ularni özi yonida yurişni söraydi. Maslahatçi Gromov esa snaryad bölagidan oğir yaralanadi. Obnorskiy desantçilar bilan birga uni şu yerda köçadan topilgan yengil avtomobilga ortib, Tarikka olib boradi, u yerda maslahatçi şaharça garnizon şifokorining qaramoğiga ötadi.

Keçqurun Obnorskiyni referent Paxomenko topadi. U Andrey va tojik harbiy tarjimoni Nazrullo oldiga muhim vazifa qöyadi: general ularga Xor Maksar hududidagi sovet elçixonasiga yetib borib, u yerdagi vaziyatni aniqlaşni buyurgan. Avval uyuştirilgan uriniş muvaffaqiyatsiz tugagani uçun ular falastinliklar niqobida — falastin harbiy formasida harakat qilişlari kerak. Referent Nazrullo uçun forma töplamini olib keladi, Obnorskiy esa Sindibad sovğa qilgan formani kiyadi.

Elçixonaga ketayotib, Obnorskiy va Nazrullo falastinliklarning zörlaşidan Lena va yana bir Aeroflot styuardessasini qutqarişadi, bunda Andrey ikki razilni ham öldiradi. Tarjimonlar Ali Nosirning abyanlik yurtdoşlari tomonidan elçixona darvozasi oldida qöyilgan qurolli kordondan ötib, içkariga kirişga muvaffaq bölişadi.

Içkarida ular Kukarintsev va Gritsaluk bilan uçraşişadi. Gritsalukdan Obnorskiy muxolifat rahbari Abdel Fattoh sovet elçixonasiga yaşirinib olganini, darvoza oldidagi abyanliklar aynan uni qidirayotganini bilib oladi. Yana bir oz — va elçixona böronga olinadi. Sovet harbiy flotining yordamga keliş-kelmasligi haqida Gritsaluk şubha bilan gapiradi va yigitlarni tezroq general Sorokin oldiga qaytarişga harakat qiladi.

Obnorskiy va Nazrullo Tarikka qaytişadi, ammo u yerda heç kim qolmagan: hammasi jang maydonidan uzoqroqqa — geologlarning sovet şaharçasiga köçib ketgan. U yerda tarjimonlarga ovqat berişadi, referent ularni darhol generalning oldiga olib boradi, general esa ikkovini yana elçixonaga qaytaradi. Bu safar ular elçixonada Fattohni özlarida saqlaş va vaqtni çöziş kerakligini, çunki tez orada Al-Anad brigadasi muxolifat yordamiga Adenga kirişini yetkazişlari kerak.

Elçixonaga ketayotganda jang paytida Nazrullo halok böladi. Obnorskiy abyanliklar tomonidan elçixona darvozasi yonida uşlanadi, u yerda yana harbiy tarjimon mayor Mansur bilan uçraşadi, Mansur uni josuslikda va öz yurtdoşlarini öldirişda ayblaydi. Kutilmaganda Ali Nosir tarafdorlarining lagerida Kukarintsev paydo böladi. Obnorskiy unga generalning topşiriğini aytib beradi. Kukarintsev Mansur bilan kelişadi va Obnorskiyni özi bilan elçixonaga olib ketadi.

Polkovnik Gritsalukka general Sorokinning Abdel Fattohni imkon qadar uzoqroq asraş haqidagi qatʼiy talabini yetkazgaç, Andrey orqaga şoşiladi. U va uni kuzatib borayotgan Kukarintsev elçixona darvozasidan ança uzoqlaşganda, u yerdan muxolifatning zirhli transporteri tösatdan otilib çiqadi. Jangovar maşina abyan kordonidan ötib ulgurmaydi, uni töğridan-töğri tank qarşi granatomyotlar bilan otib taşlaşadi. Undagi hamma halok böladi.

Obnorskiyning hayratlangan nigohi ostida Kukarintsev aytadi: «Yoldoşi Abdel Fattoh haqiqiy erkak çiqdi…», «…xöş, sinab kördi — ötolmadi, xöş, taqdir ekan…». Hali nima bölayotganini tuşunmagan Obnorskiy inertsiya bilan orqaga yölida davom etadi, Kukarintsev esa uni pistoletdan otadi va «Keçir, aka — xizmat…», deydi. Şu zahoti yonlarida snaryad portlaydi…

Huşiga kelgan Obnorskiy qiyinçilik bilan oldinga yurib Tarikka yetib borişga harakat qiladi. Yöl çetida uni tasodifan Ilya Novoselov topadi, u öz maslahatçilari bilan brigadadan Tarikka qaytayotgan edi.

Obnorskiy mahalliy harbiy gospitalga tuşadi. Huşiga kelganida, uning karavoti yonida ötirgan polkovnik Gritsalukni köradi. U Andreyga oçiq aytadi: nima va qanday sodir bölgani faqat ularning ikkisiga maʼlum, boşqa heç kim bilmaydi va Obnorskiy uçun ham bilmagani maʼqul. Obnorskiy rozi bölişga majbur böladi.

Obnorskiy va Novoselovning xizmat safari muddati tugaydi. Ular çamadonlarini yiğişadi, sodir bölganlar haqida taassurotlarini almaşişadi, reja tuzişadi. Tarik hovlisida Obnorskiy taʼtildan qaytgan mayor Doroşenko bilan xayrlaşadi, şaharça darvozasi oldida esa uning şarafiga saflangan, tirik qolgan 7-desant brigadasi askarlarini köradi.

Krasnodar uçiş bilim yurtidagi kiçik leytenant-ikki yillik Andrey Obnorskiyning muddatli harbiy xizmati tugaşiga yaqinlaşganda, uni arab kursantlari bilan navbatdagi maşğulotdan töğridan-töğri boşliqlari çaqirtiradi: Moskvadan çaqiruv qoğozi kelgan, u yana harbiy tarjimon-arabşunos sifatida xorijga xizmat safariga yuboriladi. Poyezd bilan Moskvaga yetib kelgan Obnorskiy Boş ştabga boradi va yana bir bor biladi: unga keyingi ikki yil Liviyada xizmat qiliş kerak. Şu munosabat bilan u misrlik taqdir özgarişlari haqidagi maqolni eslab, Liviyaga jönaydi. Samolyotda Yamandagi xotiralar unga uxlaşga xalaqit beradi.

Tripolidagi HVS apparatida Andrey öz bevosita boşliği — qömondon referenti podpolkovnik Petrov bilan tanişadi. Petrov, старший лейтенант fuqarolik bölsa-da, harbiy tarjimani va hatto aviatsiya mavzusini ham bilişiga işonç hosil qilib, uni Benina — Benghazi yaqinidagi Liviya VKS bazasiga katta tarjimon etib tayinlaydi.

Bazaga samolyotda yetib kelgan Obnorskiyni uç nafar şogirdi kutib oladi: MGIMO bitiruvçilari Bubentsov va Kolokolçikov (u umuman arabşunos emas) va tbilisilik Tkebuçava. Maʼlum bölişiça, uning xodimlari, ayniqsa Moskvadan kelgan «oltin yoşlar», arab tilini bilişmaydi va tilni örganişga şoşilişmaydi. Şu sababli Andrey tezkor va jadal tayyorgarlikka kirişadi. Köp ötmay Bubentsov Obnorskiy yöqligida, bazaning katta mutaxassisi podpolkovnik Karpuxin liviyaliklar bilan ötkazayotgan maşğulotni özi tarjima qilişga urinadi, ammo uning harakatiga qaramay, mojaro çiqib, Obnorskiy aralaşişga majbur böladi.

Obnorskiy allaqaçon Tripolida Novoselov bilan uçraşişni tasavvur qilib, uni «Maytiga»da qönğiroq qiladi — va şu payt tarjimon Kirill Vyrodindan bilib oladi: Ilya özini gaz bilan zaharlab öldirgan, xotini Irinaning SSSRdan kelişidan bir kun oldin.

Bir kuni Obnorskiy boşliği Karpuxinni yomon kayfiyatda köradi: yaqinda SSSRdan bazaga kelgan zamonaviy qiruvçi samolyotlar mahalliy tomon tomonidan nomaʼlum yönalişga köçirilgan. Yana bir muddatdan söng Andreyga bazaga kiriş huquqi bölmagan mahalliy «maxsus bölim» xodimi töğridan-töğri murojaat qiladi. U Obnorskiydan şartnoma şartlariga köra Moskva roziligisiz uçinçi tomonga sotilişi mumkin bölmagan samolyotlar qayerga yöqolganini aniqlaşni söraydi. Obnorskiy samolyotlar Sudanga ketganini aniqlay oladi — bunga köplab faktlar işora qiladi. Biroq uning faolligi Bengaziдagi boş liviyalik qarşi razvedka xodimi polkovnik Isaning doimiy şubhasini uyğotadi. Özi uçun xavfli oqibatlarni oldindan sezib, Andrey uni Tripolига ötkazişni söraydi, şu orada esa navbatdagi taʼtilga SSSRga ketişni rejalaştiradi.

Liviyaga qaytib, yangi qöşnilar — Vyrodin va boşqa tarjimon Sergey Vixrenko, şuningdek piyoda guruhning katta ofitseri polkovnik Sektris bilan tanişgaç, Obnorskiy döstining ölimini özi tekşirişga qaror qiladi. U bilib oladiki, ölimidan bir hafta oldin Ilya podpolkovnik Ryabov va uning xotini bilan janjallaşgan, ular esa allaqaçon Sovet Ittifoqiga ketişgan. Styuardessa Lena orqali — u bilan Obnorskiy roman boşlagan edi — Andrey Leningraddagi dösti, militsiya operativ xodimi Jenya Kondraşovga yordam sörab xabar yuboradi. Kondraşov Ryabovani noqonuniy valyuta bitimlari uçun uşlaydi va uning uçun iltimos qilib kelgan eri bilan söroq paytida bilib oladiki, janjal iştirokçisi tarjimon Fikret Guseynov ofitserlarning xotinlari bilan puldor-sutenyorlik qilgan. Bu haqda tasodifan Novoselov xabar topgan va ğazablangan — ammo Ryabov Ilyaning ölimida özining aybi yöqligini taʼkidlaydi.

Köp ötmay Petrov Vixrenko va Obnorskiydan Guseynovning oldiga borib, boşqa sovet ofitseri Starostin oldidagi qarzini undirişni söraydi. Fikret bosim ostida pulni qaytaradi. Şu vaziyatdan foydalanib, Andrey undan Ilya bilan janjal sabablari haqida söraydi va Guseynov ölimdan oldin Novoselovning oldiga ikki kişi kelganini aytadi. Ulardan birini Fikret tanimagan, ikkinçisi esa uning sözlariga köra Kirill Vyrodin bölgan.

Vixrenko Obnorskiyning iltimosi bilan uni pulga şaxsiy xizmat körsatuvçi, rasmiy ravişda kotiblik işini bajaruvçi Marina Ryjova bilan taniştiradi. Andrey Marinanikiga boradi, suhbatni diktofonga yaşirinça yozib oladi, keyin uni şantaj qilib, u bilan tez-tez uçraşib turadigan Vyrodin bilan birga kameraga tuşişni talab qiladi.

Biroz vaqt ötgaç, Tripolida Obnorskiyni Sandibad topadi. U Andreyga xabar beradiki, Obnorskiyning uzoq yillik duşmani kapitan Kukarintsev tirik ekan va familiyasini Dyomin deb özgartirib, Liviyada Mudofaa vazirligi SSSR taşqi iqtisodiy aloqalar davlat qömitasi inspektori bölib işlamoqda. U Obnorskiydan yordam söraydi va unga fikrlaş uçun vaqt beradi.

Vyrodinning oldiga kelgan Andrey unga videokassetani körsatadi: unda Ryjova bilan jinsiy aloqa yozilgan, va u Kirill ölimidan oldin Novoselovning oldiga kim bilan kelganini aytişni talab qiladi. Vyrodin, xotini — sovet general-polkovnik Şişkarevning qizi — uning xiyonatlari haqida maʼlum bölişidan qörqib, hamrohi mayor Grigoriy Petroviç Dyomin bölganini aytadi. Ilya, öz baxtsizligiga, bilib qolgan sir «noqonuniy» qurol yetkazib beriş edi; va Andreyga ayon böladiki, Ilyani ortiqça guvoh sifatida yöq qilişgan.

Andrey Sandibadga yordam berişga qaror qiladi. Ular birgalikda harakat rejasini işlab çiqişadi.

Sandibad va uning odamlari Kukarintsev-Dyominni qölga olib, böş qolgan uyga olib kelişadi. U yerda Kukarintsev Andreyga hammasini aytib beradi, şart bilan — uning qöllarini böşatiş kerak. Şundan keyin ular örtasida janjal boşlanadi. Kutilmaganda uyga polkovnik Sektris öz xodimlari bilan kirib, ikkovini ajratadi. Maʼlum böladiki, Sektris sovet maxsus xizmatlari xodimi, va bölgan voqealar — puxta öylangan reja. Xususiy suhbatda Sektris styuardessa Lena Ratnikova ham ular uçun işlagan va Obnorskiy uçun öziga xos «farişta-homiy» bölgan, deb eslatadi. Andrey ğazabda Lenaning oldiga boradi, u Sektrisning sözlarini tasdiqlaydi va Andreyga keyingi hamkorlikni taklif qiladi, ammo u rad etadi.

Ertalab Andreyni Vixrenko uyğotadi va keçasi mast holatdagi baxtsiz hodisalarda tarjimon Vyrodin va inspektor Dyomin halok bölganini aytadi. Obnorskiy keyingi qurbon özi bölişidan qörqib, içkilikka berilib ketadi va Liviyadan SSSRga qaytarib yuborilişiga erişadi.

Final sahnada Andrey Moskva viloyatidagi Domodedovo qabristonida dösti Ilya Novoselovning qabri ustida ötirib içadi. U qora «Volga»da ikki kişi kuzatayotganidan bexabar. Ulardan biri, yoshi kattaroq ikkinçisi, yoşlar — Obnorskiyni öldirişni taklif qiladi, lekin ikkinçisi taklifni rad etadi, çunki istiqbolli jurnalist Obnorskiyni kuzatişni davom ettiriş kerak deb hisoblaydi.

Rejissyor: Aleksandr Çernyaev

Ssenariy: Eduard Volodarskiy, Andrey Konstantinov (roman)

Operator: Dayan Gaytkulov

Badiiy rahbar: Sergey Gudilin

Kostyum rassomi: Aleksandra Andreeva

Bastakor: Igor Kornelyuk

Maslahatçilar: Vladimir Agafonov, Vladimir Fisunov

Serialning adabiy asosi peterburglik jurnalist, yozuvçi, ssenarist va jamoat arbobi A. Konstantinovning «Jurnalist» (1996) romani böldi. Bu real voqealar va roman muallifining 1984—1991-yillarda Janubiy Yamanda va Liviyada harbiy tarjimon-arabşunos sifatida işlagan avtobiografik faktlariga asoslangan, ijtimoiy-siyosiy tergov elementlari bilan keçgan sarguzaşt detektiv badiiy asardir.

Filmning birinçi tört seriyasi va romanning birinçi qismi 1984—1986-yillarda Janubiy Yamanda (poytaxti — Aden) sodir bölgan real voqealarga asoslangan (1984—1985-yillarda roman muallifi YXDR Qurolli kuçlarining 5-desant-paraşyut brigadasida tarjimon-amaliyotçi bölgan). Desantçilar brigadasining şaharçasi bir paytlar Lahj viloyatidan kelgan maşhur xonanda Faysal Alyaviy xayriya mablağlari hisobiga qurilgan bedatlar bolalari uçun maktab — Madrasat al-Proletariya (rus tarjimasida: Proletar maktabi) edi.

Birinçi tört seriyaning asosiy qahramonlari prototiplari:

roman muallifining özi, LGU dan kelgan harbiy tarjimon-amaliyotçi Andrey Bakonin (boş qahramon);

Boş harbiy maslahatçi, YXDR mudofaa vaziri maslahatçisi general-mayor Krupnitskiy V. I. (filmda — general Sorokin);

1983-yildan 1987-yilgaça YXDRdagi barça harbiy tarjimonlarga boşçilik qilgan, HVS referenti mayor V. Ostapenko (filmda — referent Paxomenko);

YXDR Boş ştabi razvedka boşqarmasi boşliği maslahatçisi polkovnik V. Patsalyuk (filmda — polkovnik Gritsaluk);

boşqa maslahatçilar, mutaxassislar, tarjimonlar, SVS apparatining mansabdor şaxslari.

YXDR prezidenti — YSP boş kotibi Ali Nosir Muhammad va uning siyosiy raqibi — YSP Siyosiy byurosi aʼzosi hamda 1980-yil aprelgaça YXDR prezidenti Abdel Fattoh Ismoil romanga va filmga bevosita personaj sifatida kirmagan, ammo doimiy eslatib ötiladi, ularga yo salbiy, yo ijobiy baho beriladi, ularning nizosi atrofida ekrandagi harakatlarning katta qismi rivojlanadi. Abdel Fattohning iştiroki hatto törtinçi seriyada moddiylaşadi: avvaliga u Ali Nosir odamlari qamal qilgan SSSR elçixonasi hududida körinmas holda iştirok etadi, keyin esa olovda halok bölayotgan, granatomyotlar ostida elçixona darvozasidan çiqib, zirhli transporterga yetib borişga urinayotgan BTR içidan paydo böladi.

«Desantçi yöli»ni tantanali işga tuşiriş sahnalarida yana ikki yuqori martabali janubiyyamanlik harbiy iştirok etadi:

Antar (vitse-prezident), general ştabining brigada generali Ali Ahmad Nosir «Antar» al-Bişi;

Aylo, uning prototipi polkovnik Abdalla Ali Aleyva, YXDR Qurolli kuçlari Boş ştabi boşliği. Keyinçalik u Ali Nosirning eng muhim tarafdorlaridan biri bölib, Şimolga emigratsiya qilgan, 1990-yillar — 2000-yillarda birlaşgan Yamanning Boş ştab boşliği va Mudofaa vaziri lavozimlarini egallagan;

7-paraşyut-desant brigadasi komandirlari Abdu Saleh va Sadek. Prototip: 5-PDBr komandiri Raşid Uleyb, uning brigadasi Ali Nosir tarafdorlari bilan Adenning Dar-Saad çekka tumani uçun jangga kirişgan.

Rejissyor foydalanadigan badiiy uslubni «postsotsialistik realizm» deb belgilaş mumkin.

Rejissyor A. Çernyaev Ye. Volodarskiyning adabiy ssenariysini asos qilib olib, Konstantinov asarining asosiy çiziğiga amal qildi va 35-mm plyonkaga aksion uslubdagi televizion badiiy film suratga oldi; film voqeasi autentiklikka yaqin, ammo tarixiy bölmagan ekzotik fonda keçadi. Öşa davrdagi sovet-arab munosabatlari, arabşunos tarjimonlarning amaliy işining öziga xosligi, arablararo munosabatlar va avtoritar uslub, armiya va boşqa kuç tuzilmalari muhim örin tutadigan arab mamlakatlari içki siyosiy hayotining xususiyatlari qisman qayta tiklangan. Janubiy yamanlik va liviyalik mizansen sahnalari Jukovskiy şahrida, Boku yaqinida va Tunisda suratga olingan. Kadrda personajlar xarakteriga qarab bir neça lahjadagi jonli arab nutqi va arabça uslubdagi hamda haqiqiy arab musiqasi doimo yangraydi.

Çernyaevning ishi tinç realistiklik, harbiy-sarguzaşt materialni yumşoq taqdim etişga intilişi bilan ajralib turadi; bu, ekzotik va tarixiy haqiqatga yaqin audiovizual imitatsiya darajasi bilan birga, uning serialini badiiy jihatdan işonçli qiladi. Bu işlab çiqaruvçi tomonidan serialning janri sifatida eʼlon qilingan «siyosiy detektiv» taʼrifini oqlaydi.