The Adjutant of His Excellency

Yuriy Solomin — Pavel Andreyeviç Koltsov (rejissyor ssenariysida — Markov), kapitan, general Kovalevskiyning adyutanti

Vladislav Strjelçik — Vladimir Zenonoviç Kovalevskiy, general-leytenant, Köngillilar armiyasi qömondoni (prototip — general Vladimir Zenonoviç May-Maevskiy)

Vladimir Kozel — polkovnik Nikolay Grigoryeviç Şukin, Köngillilar armiyasi kontrrazvedka boşliği (A. Dvigubskiyga köra, haqiqiy familiyasi Şuçkin)

Tatyana Ivanitskaya — Tatyana Nikolayevna Şukina, polkovnik Şukinning qizi

Aleksandr Miloxostiy — Yuriy Sergeyeviç Lvov, polkovnik Lvovning öğli (ovozlaştiriş — Nadejda Podyapolskaya)

Anatoliy Papanov — batka Yevgeniy Petroviç Angel, «yaşil»lar tödasining boşliği

Viktor Pavlov — Miron Osadçiy, batka Angel tödasining aʼzosi, keyinçalik oq razvedka agenti

Mixail Koksenov — Pavlo, batka Angel tödasining aʼzosi

Yevgeniy Taşkov — Martin Yanoviç Latsis, Butunukraina Çekasi raisi

Nikolay Timofeyev — Pyotr Sergeyeviç Frolov, çekist

Yevgeniy Şutov — Semyon Alekseyeviç Krasilnikov, çekist

Andrey Petrov — Nikolay Petroviç Sirotin, Qizil Armiya komandiri

Yuriy Nazarov — Grigoriy Yemelyanov, Qizil Armiya komandiri

Daniil Netrebin — qizil komandir

Gennadiy Karnoviç-Valua — polkovnik Sergey Ivanoviç Lvov

Oleg Golubitskiy — ротmistr Volin

Vladimir Grosman — poruçik/ştabs-kapitan Dudickiy

Igor Starigin — Mikki, poruçik, Kovalevskiyning kotibi

Valentin Smirnitskiy — kapitan Yevgeniy Rostovtsev

Gediminas Girdvaynis — kontrrazvedka leytenanti

German Yuşko — Timka, batka Angelning yordamçisi

Yuriy Medvedev — Nikita, batka Angel tödasining aʼzosi

Nikolay Gritsenko — Vikentiy Pavlovich Speranskiy, Kiev oq yer osti taşkilotining rahbari

Sofya Pavlova — Kseniya Andreyevna Speranskaya, Speranskiyning xotini

Boris Novikov — Isaak Liberzon, Kiev zargari

Yelizaveta Auerbax — Sofa Liberzon, Liberzonning xotini

Lev Polyakov — Zagladin, oq yer osti taşkiloti aʼzosi

Ivan Solovyov — Vasiliy Vasilyeviç Reznikov, qizillar ştabining boşliği

Nikolay Grabbe — Dmitriy Stepanovich Kosobrodov, parovoz maşinisti

Konstantin Jeldin — kapitan Viktor Zaxaroviç Osipov, Köngillilar armiyasi kontrrazvedka xodimi, Şukinning yordamçisi

Aleksey Presnetsov — Vladimir Petroviç Basov («Nikolay Nikolayeviç»), sobiq polkovnik, qizillar armiyasi ştabi operativ bölimi boşliği, oq razvedkaçi

Sergey Tseyts — Binskiy, Kiev yer osti taşkilotçisi, oq

Sergey Polejayev — Kiev yer osti taşkilotçisi, Binskiyning «birodari», oq

Lyudmila Çursina — Oksana

Pyotr Doljanov — Lev Borisoviç Fedotov, zargar

Pyotr Kudlay — Xarkov şahar hokimi polkovnik Şçetinin

Yevgeniy Teterin — Ivan Platonoviç Startsev, numizmat, qizillar kurerи

Larisa Danilina — Natalya Ivanovna Starseva, numizmatning qizi, qizillar razvedka tarmoğining rezidenti

Aleksandr Baruşnoy — ingliz brigada generali Briggs, ittifoqçilar vakili

Gleb Plaksin — fransuz generali

Vasiliy Vitrişçak — Mixail Ivanoviç Tereşçenko, qand zavodi egasi

Vera Yenyutina — soxta Koltsov

Aleksey Smirnov — Xarkov qamoqxonasidagi soxta pulçi

Artur Nişçyonkin — Klyonkin, çekist

Boris Yurçenko — çekist

Ivan Matveyev — Sidorin, temir yöl ombori qorovuli

Valentin Graçyov — çekist Sazonov

Margarita Krinitsina (ovozlaştirgan Antonina Konçakova) — Osadçiy bilan gaplaşadigan Kiev, Gritsenko uyidagi ayol

Stanislav Simonov — koçegar Nikolay

Vladimir Lippart — mahkum Lukin

Mixail Boçarov — qamoqxonadagi feldfebel

Vladimir Ferapontov — Xarkovda Koltsov bilan binoni közdan keçirayotgan poruçik

Aleksandr Şirşov (ovozlaştirgan Ivan Ryjov) — poyezddagi xutorçi

Valentina Berezutskaya — poyezddagi yiğlayotgan ayol

Vladimir Alekseyenko — poyezd provodnigi

Aleksandr Kuznetsov — angelovets Anton, posbon

Yuriy Avşarov — knyaz Asanov

Yuriy Leonidov — polkovnik Sergey Xristoforoviç Lebedev

Viktor Barkov — Preobrajenskiy, qizillar ştabi operativ bölimining boş kotibi

Vladimir Marenkov — çevar Piskaryov, Basovning aloqaçisi

Yuriy Martynov — aloqa zobiti

Nikolay Barmin — stansiya boşliği

Ivan Bondar — örmon taşuvçi poyezd maşinisti

Vladimir Protasenko — tanklar tuşirilişini kuzatayotgan zobit

Viktor Markin — tanklar tuşirilişini kuzatayotgan zobit

Viktor Kolpakov — amakivaçça Yegor

Igor Bezyaev — Koltsovni uşlagan stansiyadagi feldfebel

Kino tanqidçisi Vera Tulyakova «Adyutant ego prevoskhoditelstva» «sarguzaşt yoki detektiv janriga oson kiritiladigan oddiy film emas», balki «Fuqarolar uruşi davri haqida mulohaza yuritadigan film» ekanini yozgan.

Kino tanqidçisi Vsevolod Reviç özining batafsil şarhida filmni ijobiy baholagan. U ijodkorlarning xizmatini şundaki, ular «nafaqat juda qiziqarli, balki juda mazmunli syujet işlab çiqa olganlarida» köradi. Reviç rejissyor E. Taşkov işining asosiy fazilatlaridan biri sifatida «xarakterlarni, nafaqat asosiy qahramonlarni, balki epizodik qahramonlarni ham işlab çiqişga diqqatli eʼtiborni» qayd etgan. Tanqidçini faqat batka Angel obrazi va muhabbat çiziği qoniqtirmagan.

V. Reviç alohida qilib Yu. Solomin va V. Strjelçik rollarini taʼkidlagan. Yu. Solominning Koltsov obrazini tanqidçi çekistlarning eng yaxşi kino obrazlari qatoriga kiritadi. Oq gvardiya generali obrazi ham kam muvaffaqiyat emas: «Strjelçikning Kovalevskiysi „oqlar“ning odatiy obrazlaridan uzoq. U aqlli, odobli, yumşoq va hatto harbiy odam uçun mumkin bölgança mehribon».

Kino tanqidçisi Yelena Stişova «Yuriy Solomin Koltsov rolida razvedkaçi obrazining qotib qolgan modelini buzdi» deb taʼkidlagan. U tasdiqlaydi: «Tomoşabinlar kutişlari tipologiyasiga qarşi borib, razvedkaçi rolini ijro etiş uçun u uçun tipaj jihatidan mutlaqo mos kelmaydigan aktyorni tanlab, mualliflar öz tanlovini badiiy ahamiyatli qildilar. Tomoşabinning bunday qahramonni qabul qilgani rejissyorning uzoqni köra bilganini, nafaqat ştampni buzişni, balki razvedkaçining odatiy „niqobi“ni almaştiriş zarurligini aniq sezganini körsatadi, şu tariqa tomoşabinga yangi maʼnaviy oziq berdi».

V. Strjelçik biografi şunday yozgan: «General Kovalevskiy obrazida rus zobitlari tarixi butunlay jamlangan körinadi… Asrlar davomida şakllangan anʼana, ideallar, madaniyat — mana nima Kovalevskiy-Strjelçikning orqasida turadi va uning qiyofasini alohida ifodali, ulkan qiladi». Boş qahramon roliga kelsak, sanʼatşunos Natalya Basina uning «şunday ijro etilganini, Koltsovda birinçi öringa „olovli eʼtiqodlar“ emas, balki tabiiy olijanob va izçil xulq-atvor — öz tasavvuridagi öşa poklik tufayli tösiq tomonini tanlagan insonning xulqi çiqişini» taʼkidlagan.

Sanʼatşunos Aleksandr Fyodorov filmni fuqarolar uruşi voqealarining eng yorqin detektiv talqini deb atagan. Uning bahosiça, kartina «ötgan yillarning „yomon oqlar“ va „yaxşi qizillar“ haqidagi ortodoks tasavvurlariga qarşi çiqqan». Tarixçi E. Volkov «kartinada sovet kinematografiyasi uçun ilgari mutlaqo tasavvur qilib bölmaydigan sahnalar bor» deb taʼkidlagan.

Köngillilar armiyasi Xarkov şahrini 1919-yil 25-iyunda egalladi. Köngillilar armiyasi qömondoni general-leytenant May-Maevskiyning ştabi Nikolayevskaya maydonidagi Zadvoryanlar yiğilişi binosida joylaşgan edi.

Britaniya missiyasi 1919-yil 31-avgustda Xarkovga Vladimir Zenonoviç May-Maevskiyga «bolşevizmga qarşi kuraşdagi xizmatlari uçun „dunyo yovuzligi“ sifatida» Mixail va Georgiy ordenini topşiriş uçun keldi.

Novellaştiriş: Igor Bolgarin Georgiy Severskiy bilan hamkorlikda (1—2-kitoblar) va Viktor Smirnov bilan (3—4-kitoblar) yaratgan «Adyutant ego prevoskhoditelstva» nomli 8 jildli kitoblar seriyasi mavjud («Begona bayroq ostida», «Dözaxning yettinçi doirasi», «Jallodning rahmi», «Qonli patlar», «Parijdagi missiya», «Otiş vaqti», «Begona oy», «Ölik uyat körmaydi»). Unda filmning syujeti rivojlantirilgan: kapitan Koltsov oqlarning asirligidan qoçib çiqadi va razvedkaçi sifatida yana bir neça operatsiyani ötkazadi.

Boris Akunin Fandorin haqidagi «Xayrlaşmayman» romanida boş qahramonni öşa kundagi Xarkovga joylaştiradi va filmning fabulasini öz syujetiga uçinçi darajali çiziq sifatida kiritadi. Pavel Andreyeviç Koltsov (Makarovga asoslangan) obrazi Pavel Andreyeviç Makoltsev nomi bilan uçraydi.

Intertekst parallellari:

«Adyutant ego prevoskhoditelstva» — 1887 yoki 1888-yilda V. G. Korolenkoning Amur böyi general-gubernatorining devonli adyutanti haqida yozgan maqolasining nomi bölgan, u poçta stansiyasi boşliğini otib öldirgan edi.

Batka Angel 1918-yilda Ukrainada A. N. Tolstoyning «Nevzorovning sarguzaştlari yoki Ibikus» (1923) qissasida harakat qiladi.

«Axir bu sen edingu, Miron, Pavelni öldirgan» va «Fitilni bir oz pasaytir, tutunlayapti» («lampani» degan asl nusxada) kabi iboralar «Akvarium» guruhining «212-85-06» qöşiğida işlatilgan.