The Mentalist

«Mentalist» (ingl. The Mentalist) — CBS telekanalida 2008-yil 23-sentabrdan 2015-yil 18-fevralgaça namoyiş etilgan amerikalik teleserial. Uni ingliz ssenariyçisi va rejissyori Bruno Heller yaratgan, u ijro etuvçi prodyuser hamdir. Serialda yetti mavsum va jami 151 ta epizod bor.

Boş qahramon — Patrick Jane (Simon Baker), aʼlo darajadagi mentalist, amaliyotçi psixolog va manipulyator, bir vaqtlar «ekstrasens» va «ravşankör» sifatida körinişga urinib yurgan odam. Jane Amerikaning Kaliforniya tergov byurosiga (KTB) turli oğir jinoyatlarni oçişda yordam beradi, ammo Patrickning KTB bilan hamkorligining asosiy sababi — serial qotil Red John (ingl. Red John, şuningdek Qizil Jon) ni qölga tuşiriş istagi. U boş qahramonning xotinini va qizini serial boşlanişidan beş yil oldin öldirgan.

Jane KTB bölimida maslahatçi bölib işlaydi. Bölimga maxsus agentlar Kimball Cho, Wayne Rigsby, Grace van Pelt va ularning boşliği Teresa Lisbon kiradi.

Oltinçi mavsumning töqqizinçi qismigaça (pilotdan taşqari) har bir epizod nomida «qizil», «qonli» yoki qizil rangga biror tarzda aloqador sözlar bor. Bu esa Janeʼning asosiy duşmanига işoradir.

Haqiqiy Kaliforniya tergov byurosi (KTB) AQŞda endi mavjud emas. 2007-yilda, serial ekranga çiqişidan oldin, u narkotiklarga qarşi bölim (ingl. Bureau of Narcotic Enforcement) bilan birlaştirildi va Tergov va razvedka byurosi (TRB) deb nomlandi. Serialda köpinça uydirma joylar ham körsatiladi, masalan, Salinger Mill va Rançо-Rosa. «Mentalist» sahnalari asosan Los-Anjelesdagi studiyada suratga olingan, baʼzan esa Sakramentoda ham suratga olingan.

2008-yil 15-oktabrda CBS töliq mavsumga buyurtma berdi.

2009-yil 20-mayda CBS ikkinçi mavsumga buyurtma berdi, uning premyerasi AQŞda 2009-yil 24-sentabrda, Kanadada CTV kanalida 22-sentabrda, Avstraliyada esa 2009-yil 28-sentabrda bölib ötdi.

2010-yil 19-mayda CBS serialning uçinçi mavsumga uzaytirilganini eʼlon qildi.

2011-yil 18-mayda CBS törtinçi mavsumning yaqinda çiqişini eʼlon qildi.

2012-yil 14-martda CBS serialning beşinçi mavsumga uzaytirilganini xabar qildi.

2014-yil 10-mayda uzoq muzokaralardan söng CBS serialni yettinçi mavsumga uzaytirdi. Bruno Heller bu «bis uçun çaqiriq» bölişini aytdi.

2014-yil 4-noyabrda CBS rahbariyati yettinçi mavsum yakunida serialni yopiş haqida eʼlon qildi, mavsum esa ön uçta epizodgaça qisqartiriladi.

Boş qahramonning kiçik tafsilotlarni payqab, ulardan xulosa çiqariş va odamlarning psixologik portretlarini tuziş qobiliyati tufayli «Mentalist» serialini «Ming yillik», «Doktor Xaus», «Meni aldab kör», «Qonun va tartib», «Hukm kabi hayot», «Detektiv Monk», «Qotil profili», «Şoh va mot» hamda «Ravşankör» kabi seriallar bilan soliştirişadi. Bu asarlarning barçasi Artur Konan Doylga va uning Şerlok Xolms haqidagi hikoyalariga borib taqaladi. Serial yaratuvçisi Bruno Heller ham Patrick Janeʼni zamonaviy Şerlok Xolms deb biladi. Bu ğoya yangi emasligi tan olinsa-da, serial uning «öylangan ijrosi» uçun yuqori baho oldi.

Şunga qaramay, teleserial qasos va özboşimçalikni romantizatsiya qilgani uçun tanqid qilingan.

2016-yil kuzida serialning rus-ukrain remeyki işlab çiqarilayotgani maʼlum böldi. U 2018-yil 5-martda Ukraina ekranlariga «Mentalist» nomi bilan, 2018-yil 26-martda esa Rossiyada «Fikrlarni öqiydigan odam (Mentalist)» nomi bilan çiqdi. Patrick Jane rolini (remeykda uning ismi Daniil Romanov) isroillik aktyor Yexezkel Lazarov ijro etdi (ovozini Kirill Kiaro berdi). Serial haqiqiy voqealarga asoslanmagan.

2009: Telekritiklar assotsiatsiyasining eng yaxşi yangi dastur uçun mukofoti.

2009: Peopleʼs Choice Award — sevimli yangi teleseriyali drama uçun.

2009: Simon Baker eng yaxşi erkak roli uçun «Emmy» mukofotiga nomzod böldi (dramatik serial).

2009: Britaniya Jinoyatçilar yozuvçilari assotsiatsiyasi ötkazadigan Crime Thriller Awards marosimining International TV Dagger mukofoti uçun nominatsiya.

2010: Simon Baker «Oltin globus» mukofotiga nomzod böldi (teleserial-drama, eng yaxşi erkak roli).

2010: Simon Baker AQŞ Aktyorlar gildiyasi mukofotiga nomzod böldi (dramatik serialda eng yaxşi erkak roli).

2010: IIG mukofoti ilmiy mazmun va tanqidiy fikrlaş uçun; taşkilotning ön yilligiga bağişlangan gala-keçada topşirildi, mukofotni montajçi Jim Gadd oldi.

2013: 53-Monte-Karlo telefestivalining «Oltin nimfa» mukofoti — eng yaxşi dramatik serialga tomoşabinlar simpatiyasi mukofoti.

2014: Sevimli jinoyat teleserialiga Peopleʼs Choice Award nominatsiyasi.

2015: Sevimli jinoyat teleserialiga Peopleʼs Choice Award nominatsiyasi.

2015: Simon Baker jinoyat serialining sevimli aktyori sifatida Peopleʼs Choice Award nominatsiyasiga nomzod böldi.

2015: Robin Tunney jinoyat serialining sevimli aktrisasi sifatida Peopleʼs Choice Award nominatsiyasiga nomzod böldi.