The Queenʼs Gambit

Qiroliça gambiti — 2020-yilda amerikalik yozuvçi Uolter Tevisning 1983-yildagi şu nomli romani asosida strimli televizion mini-serial. Sarlavha nomi şaxmat oçilişiga işora qiladi. Serialni Skott Frank kitob huquqiga egalik qiluvçi Allan Skott bilan birga yaratgan. Kitobda 1950-yillarning örtalaridan boşlanib, 1960-yillargaça davom etayotgan voqealar- giyohvandlik va alkogolga qaramlik bilan kuraşib, şaxmat olamining eng yuqori poğonasiga kötarilgan xayoliy qahramon, şaxmat vunderkindisi Bet Harmonning (Anya Teylor-Joy) hayoti haqida hikoya qiladi.

Netflix 2020-yil 23-oktabrda "Qiroliçaning gambiti" filmini işlab çiqdi. Tört haftadan söng film Netflixning eng köp tomoşa qilingan ssenariyli mini-serialiga aylandi. Bu Netflixning 63 mamlakatda eng yaxşi dasturi böldi. Serial tanqidçilarning olqişiga sazovor böldi, ayniqsa Teylor-Joyning ijrosi, kinematografiyasi maqtovga sazovor bölgan edi. U şaxmatni yuqori saviyada töğri tasvirlagani uçun şaxmat jamoatçiligidan ijobiy javob oldi va maʼlumotlar şuni körsatadiki, bu ijro orqali şaxmatga jamoatçilik qiziqişi ortgan.

Qiroliçaning gambiti ön bitta Primetime Emmy mukofotini qölga kiritdi. Jumladan, Outstanding Limited yoki Anthology Series, bu toifani yutib olgan oqim xizmatidagi birinçi şou böldi. Serial şuningdek, ikkita Oltin globus mukofotini qölga kiritdi. Bu Teylor-Joy uçun eng yaxşi çeklangan seriali va eng yaxşi aktrisa — miniserial yoki televidenie filmi mukofotlarini olib keldi. Bundan taşqari filmdagi ayol aktyorning ajoyib ijrosi uçun Ekran aktyorlari gildiyasi mukofotini qölga kiritdi.

Qiroliça gambiti filmi ruxiyatdagi hissiy muammolar, giyohvandlik va spirtli içimliklarga qaramlik bilan kuraşgan, şaxmat dunyosida örnini topa olgan yetim şaxmatçi Elizabeth Harmonning hayoti haqida. Seriyaning sarlavhasi şu nomdagi şaxmat oçilişiga (Şaxmat debyuti) işora qiladi. Hikoya 1950—1960-yillar örtalarida böladi.

1950-yillarda Leksington, Kentukkida sakkiz yoşli Bet, avtohalokatda onasini yöqotib, bolalar uyiga olib ketiladi va u yerda bino qöriqçisi janob Şaybeldan şaxmat öynaşni örganadi. Öşa paytlarda odatiy hol bölganidek, bolalar uyi „öz kayfiyatini muvozanatlaş“ uçun qizlarga har kuni tinçlantiruvçi (Trankvilizator) tabletkalar tarqatadi. Bu dorilarning köp isteʼmoli Bet uçun giyohvandlikka aylanadi. U vizualizatsiya qobiliyati sabab tezda kuçli şaxmatçiga aylanadi. Bir neça yil ötgaç, Betni şahar yaqinidagi farzandsiz er-xotin Alma va Allston Uitli asrab oladi. Bet yangi uyiga moslaşgaç, şaxmat öynaşni hohlaşini bildiriadi. Alma dastlab Betning şaxmatga bölgan qiziqişiga qarşilik körsatdi, lekin Bet özi mustaqil birinçi turnirida ğalaba qozonganidan söng, Alma öz asrab olgan qizini turli şaxmat musobaqalarida qatnaşişini qöllab-quvvatlaydi. Bet şaxmat turniriga kiradi va şaxmatda ilgari heç qanday tajribaga ega bölmasada ğalaba qozonadi. Uning bir neça kişilar, jumladan Kentukki ştatining sobiq çempioni Garri Beltik, Amerika Qöşma Ştatlari milliy çempioni Benni Uotts va jurnalist va öyinçi DL Taunes bilan döstlikni rivojlantirişida Alma sabab böladi.

Bet juda köp turnirlarda iştirok etib, şaxmat olamining eng yuqori poğonasiga kötarilib boradi. Muvaffaqiyatidan moliyaviy foyda köra boşlagan Betning giyohvandlik va spirtli içimliklarga qaramligi yomonlaşadi. U mehribonlik uyida birga ösgan eng yaqin dösti Jolenning yordami bilan u özining eng katta sinoviga, Moskvada dunyoning eng yaxşi öyinçilariga qarşi yirik xalqaro şaxmat turniriga tayyorlanadi va ğalaba qiladi.

Anya Teylor-Joy — Bet Harmon rolida

Isla Jonston- töqqiz yoşli Bet rolida

Annabet Kelli- beş yoşli Bet sifatida

Bill Kamp- janob Uilyam Şaybel rolida

Methuen- Qizlar uyining qöriqçisi, Betga öyin öynaşni örgatuvçi tajribali şaxmatçi.

Muso Ingram- Jolen rolida. Betning bolalikdagi eng yaqin döstiga aylanadi.

Xelen Dirdorf- Methuen qizlar uyi direktori rolida

Rebekka Root- Miss Lonsdeyl rolida Methuendagi ruhoniy va xor direktori.

Chloe Pirrie- Elis Harmon rolida, Betning vafot etgan onasi (faqat esdaliklarda körilgan).

Akemnji Ndifornyen- janob Fergusson rolida, Methuendagi tartibli, u boşqa rollar qatorida qizlarga davlat tomonidan buyurilgan tabletkalarni yuboradi.

Mariel Xeller- Alma Uitli rolida, u eri Allston bilan Betni yoşligida asrab oladi va keyinçalik Bethning şaxmat faoliyati uçun menejer sifatida işlaydi.

Garri Melling- Garri Beltik rolida, Kentukki ştati çempioni, Bet özining birinçi turnirida mağlub bölgan va keyinroq döstlaşgan.

Patrik Kennedi- Olston Uitli rolida, Almaning eri va Betning asrab oluvçi otasi.

Jeykob Fortyun-Lloyd- DL Taunes rolida, Bet bilan döst bölgan şaxmatçi va jurnalist.

Tomas Brodi-Sangster- şaxmat böyiça AQŞning amaldagi çempioni, keyinçalik Betning ustozi va dösti bölgan jasur yoş Nyu-Yorklik Benni Uotts rolida.

Marcin Dorociński- Vasiliy Borgov rolida, Sovet Jahon çempioni va Betning eng katta raqibi.

Netflix 2019-yil 19-martda olti seriyadan iborat filmni suratga olib boşladi. Serial Allan Scott bilan birga yaratilgan, jarayonlarni Scott Frank yozgan va boşqargan. Ikkalasi Uilyam Xorberg bilan birga ijroçi prodyuser sifatida işlagan. Allan Skott 1992-yilda Uolter Tevisning beva ayolidan ssenariy huquqini sotib olganidan keyin kitobni ekranga namoyiş eta boşlaydi.

Serial 2020-yil 23-oktabrda çiqariladi. Asl olti epizodli buyurtma örniga yetti qism namoyiş etilgan.

Şaxmat öyinlari jarayonida maslahatçi sifatida şaxmat böyiça sobiq jahon çempioni Garri Kasparov va şaxmat böyiça murabbiy Bryus Pandolfini iştirok etişdi.

Seriyaga buyurtma eʼlon qilinişi bilan Anya Teylor-Joy boş rolni ijro etişi eʼlon qilindi. 2020-yil yanvar oyida Moses Ingram serialning aktyorlar tarkibiga qöşilganligi haqida xabar berilgan edi. Mini-serial premyerasi sanasi eʼlon qilingandan söng, Bill Kamp, Tomas Brodi-Sangster, Garri Melling va Mariel Xeller boş rollarni ijro etişi eʼlon qilindi. Suratga oliş işlarining aksariyati Berlinda olib borilganligi sababli, kiçik rollarni asosan ingliz va nemis aktyorlari ijro etgan.

Işlab çiqariş dizayneri Uli Xaniş 1950—1960-yillardagi estetikani uyğotiş uçun seriya töplamlarini işlab çiqdi. Serialning katta qismi u yerda topilgan interyerlar şou joylariga mos kelişi sababli Berlinda suratga olingan. Jumladan, Las-Vegas, Cincinnati, Mexiko, Moskva va Parij.

Musiqiy yozuv Karlos Rafael Rivera tomonidan yozilgan. Frank dastlab musiqa faqat pianinoga asoslangan bölişini xohladi, lekin oxirida Rivera bilan „instrumental çuqurlik va rang“ töliq orkestr yozişga qaror qildi. Şu bilan birga orkestr qismlariga nay bölimlarini ham qöşdi. Rivera şaxmatda gol urişni qiyin vazifa deb topdi, çunki Frenk „musiqa juda köp oğirliklarni kötarişi mumkin“ deb ogohlantirgan. U vaqt ötişi bilan köproq asbob-uskunalar qöşib, Betning şaxs va şaxmatçi sifatida ösişini aks ettirişni amalga oşirdi.