The Sopranos

«The Sopranos» Amerika jinoiy-drama teleserialidir. U qora komediya elementlarini ham öz içiga oladi, Devid Çeyz tomonidan yaratilgan va HBO kanalida namoyiş etilgan. Rossiyada serial NTV va TV-3 kanallarida körsatilgan.

1999-yilda efirga çiqqanidan boşlab serial madaniy hodisaga aylandi. U keng ommaboplikka erişdi va tanqidçilar orasida juda kuçli munosabat uyğotdi. Sabab, serialda mafiya hayoti, Amerika oilasi, AQŞdagi italiya-amerika jamoasining muammolari, zöravonlikning insон ruhiga taʼsiri va jamiyat axloq deb hisoblaydigan çegaralar yangi yondaşuvda körsatilgani edi. HBOning boşqa dasturlari kabi, bu serial ham faqat kattalar uçun möljallangan bölib, zöravonlik, yalanğoçlik, giyohvand moddalarni isteʼmol qiliş sahnalari va qöpol sözlarni öz içiga oladi.

2021-yil 24-sentabrda «The Sopranos» serialining prikveli bölgan «The Many Saints of Newark» filmi çiqdi. Uning markazida Toni Sopranoning yoşligi haqida hikoya qilinadi.

«The Sopranos» ustida işlaşdan oldin Devid Çeyz qariyb yigirma yil davomida turli teleserиallarni prodyuserlik qiliş va ular uçun ssenariy yoziş bilan şuğullangan. U «The Rockford Files», «Iʼll Fly Away» va «Northern Exposure» kabi loyihalarda faol qatnaşgan. Dastlab u onasi bilan boğliq muammolari tufayli psixoterapiya kursini ötayotgan gangster haqida töliqmetrajli film suratga olişni rejalaştirgan edi. Keyinroq esa menejeri Loyd Braunning maslahati bilan bu ğoyani serial uçun moslaştirişga qaror qildi. 1995-yilda u «Brillstein-Grey» prodyuser markazi bilan şartnoma tuzdi va pilot qism uçun asl ssenariy yozdi. Syujetni işlab çiqarar ekan, Çeyz özining şaxsiy tajribasi va New-Jersidagi bolalik xotiralaridan foydalandi, şuningdek, jinoiy muhitda öz oilasi hayoti qanday bölişi mumkinligini tasavvur qilişga harakat qildi. Masalan, boş qahramon Toni Soprano va uning onasi Livia örtasidagi murakkab munosabatlar köp jihatdan Çeyzning onasi bilan bölgan munosabatlariga asoslangan. Öşa paytda ssenariy muallifi özi ham psixoterapevt xizmatlaridan foydalanardi, şu sababli u syujetga doktor Jennifer Melfi obrazini kiritişga qaror qildi. U har bir qismda boş qahramonning şaxsiy muammolarini tinglab boradi. Çeyz yoşligidan mafiyaga qiziqqan, «Public Enemy» kabi klassik gangster filmlari bilan ulğaygan va «The Untouçables» jinoiy serialini juda yaxşi körgan. Hayotda esa u jinoiy muhit vakillari bilan bir neça bor muloqotda bölgan. Syujet asosida New-Jersidagi eng yirik uyuşgan jinoiy guruhlardan biri bölgan, Elizabet şahrida faoliyat yuritgan haqiqiy DeCavalcante mafiya oilasining faoliyati yotardi. Italyan kelib çiqişiga ega bölgan Çeyz (uning haqiqiy familiyasi DeCesare edi) mafiya muhiti italiya-amerikaliklarning etnik özligini anglaş masalalari, zöravonlik tabiati va boşqa köplab muammolarni yoritişga imkon berişini hisobladi.

Çeyz va prodyuser Brad Grey, yaʼni «Brillstein-Grey» markazining rahbari, «The Sopranos» ğoyasini bir neça telekanalga taklif qilişdi. Bu ğoyaga birinçi bölib Fox Broadcasting Company qiziqiş bildirdi, biroq pilot qism ssenariysini öqigaç, ular loyihada davom etişdan voz keçdi. Şu orada şouning noodatiyligi va katta salohiyatini HBO kanali sezdi. Öşa paytdagi direktor Kris Albrext birinçi qismni suratga oliş uçun mablağ ajratişni buyurdi va öz taassurotlarini quyidagiça taʼriflab berdi:

Dastlab oddiygina «Pilot» deb nomlangan pilot qism 1997-yilda suratga olingan. Uni DVD naşri uçun «The Sopranos» deb nomlaşgan. Rejissyor vazifasini Çeyzning özi bajargan. HBO rahbariyati suratga olingan materialni körib çiqqaç, şouni uzoq vaqtga keçiktirdi va töliq ön uç qismli mavsumga buyurtma faqat bir yildan söng berildi. Şunday qilib, premyera 1999-yil 10-yanvarda bölib ötdi. «The Sopranos» «Oz» serialidan keyin HBO kanalining qismlari bir soatlik bölgan ikkinçi drama teleserialiga aylandi.

Şouning aksariyat aktyorlari öz qahramonlariga öxşab italiya-amerikaliklardir. Ularning köpçiligi bundan oldin jinoiy yönalişdagi turli filmlar va seriallarda birga suratga tuşgan. Masalan, 1990-yilda «Goodfellas» filmida 27 nafar aktyor iştirok etgan. Ular orasida boş rollarni ijro etgan Lorraine Bracco, Michael Imperioli va Tony Sirico ham bor edi. «Mickey Blue Eyes» komediyasi (1999)da esa sakkiz aktyor qatnaşgan.

Aktyorlar jamoasi uzoq davom etgan prosluşka natijasida tanlandi. Barça nomzodlarni bizzat Çeyz körib çiqdi va oxirigaça heç kim öz nomzodligiga işonç hosil qila olmadi. Bir neça raqobatçidan ötib ketgan Michael Imperioli Kristofer Moltisanti rolining ijroçisi sifatida intervyusida şunday deb esladi: «Uning yuzi toşdek qotgan edi, u doimo maslahat berar, biror narsani qayta takrorlaşni sörardi. Odatda bunday narsa noyob öyin paytida böladi. Men unga yoqmadi deb öyladim, u şunçaki „Rahmat“ dedi va men ketdim, bu yerga boşqa qaytmayman deb öyladim. Lekin keyin ular kutilmaganda menga qönğiroq qilişdi». Boş rolga sinovdan ötiş uçun James Gandolfinini kastingni boşqargan Susan Fitzgerald 1993-yilda suratga olingan «True Romance» filmidan bir parçada uning öynaşini körgaç taklif qilgan. Filmda Lorraine Bracco qahramonning xotinini ijro etgan. U dastlab Karmela Soprano rolini öynaşi kerak edi, lekin keyinçalik u doktor Jennifer Melfi rolini söradi, çunki aktrisa yangi narsa sinab körişni, boşqa qiyofada öz qobiliyatini synab körişni xohlardi. Tony Sirico özining jinoiy ötmişiga ega bölgan holda, Poli Galtieri rolini öynaşga rozi böldi, lekin şartida uning qahramoni oxirida «qörqoq»ga — axborot beruvçiga aylanmasligi talab qilingan. Steven Van Zandt E Street Band guruhining gitaraçisi sifatida maşhur bölgan, avval aktyorlik tajribasi yöq edi. Ammo Çeyz uning 1997-yilda Rock and Roll Hall of Fame zaliga kiritiliş marosimidagi çiqişidan taassurot olib, uni Soprano oilasining maslahatçisi (konsilyeri) Silvio Dante rolini öynaşga taklif qildi. Uning xotini Gabriela rolini esa musiqaçining haqiqiy xotini Maureen ijro etdi.

Serial aktyorlarining qamoqqa olinişi juda tez-tez sodir bölgan. Serialning mavzusi va maşhurligi tufayli bu hibsga olişlar OAVda keng yoritilgan.

Poli Galtierini ijro etgan Tony Sirico Colombo jinoiy oilasi bilan boğliq bölib, köp marta jinoiy javobgarlikka tortilgan. U 28 marta hibsga olingan va muddat ötagan, ammo 1970-yillarning örtalarida aktyor bölib, şundan beri qonun bilan muammosi bölmagan.

Toni Sopranoning öğli Ej Dʼeyni ijro etgan Robert Iler 2001-yil iyul oyida ikki braziliyalik sayyohni qurollangan holda talagani va marixuana olib yurgani uçun hibsga olingan. U talonçilik ayblovini tan olib, uç yilga şartli hukm oldi.

Kapitan Alberto Barizzi rolini ijro etgan Richard Maldon avval hujum, yirik öğirlik, hujjatlarni soxtalaştiriş va öğirlangan mol-mulkni nogironlik holatida saqlaş ayblovlari bilan jinoiy javobgarlikka tortilgan. 2003-yil aprel oyida u hibsga olingan va 15 yilgaça qamalişi mumkin edi, ammo ayblovlar olib taşlandi.

Salvatore «Big Pussy» Bonpensiero rolini ijro etgan Vincent Pastore 2005-yil aprel oyida maşinadagi janjal paytida qizni hujum qilişda ayblangan: u qizning boşini uzatiş riçagiga urgan, söngra uni maşinadan taşlab yuborgan. Pastore jamoat işlariga hukm qilingan.

Toni Sopranoning işonçli yordamçisi Matthew Bevilacquani ikkinçi mavsumda ijro etgan Lillo Brancato kenja 2005-yil may oyida giyohvand moddalar taʼsirida bölgani gumonida hibsga olingan. Söngra 2005-yil iyun oyida u geroin saqlagani uçun hibsga olingan. Yarim yildan söng uni ikkinçi darajali qotillikda ayblaşgan: u talonçilikda iştirok etgan bölib, unda politsiyaçi halok bölgan. 2009-yil yanvar oyida sud qarori bilan Lillo Brancato 10 yillik jazoga hukm qilindi. Keyinroq ayblovlar olib taşlandi.

Oltinçi mavsumda Perry Annunziatoning qöriqçisi rolini ijro etgan Luis Guzman 2006-yil may oyida mulkka zarar yetkazişda ayblanib hibsga olingan. U bir ayolning uyiga bostirib kirib, özining mulkini qaytarib olişni niyat qilganini aytgan.

Toni Sopranoning eng yaqin dösti va restoran egasi Artie Bucco rolini ijro etgan John Ventimiglia 2006-yil may oyida mast holda maşina haydagani uçun hibsga olingan. Şuningdek, uning yonida kokain izlari topilgan sumka ham bölgan.

Metacritic saytida ijobiy şarhlar foizi quyidagiça: birinçi mavsum — 88 %, ikkinçi mavsum — 97 %, uçinçi mavsum — 97 %, törtinçi mavsum — 97 %, beşinçi mavsum — 86 %, oltinçi mavsum — 96 %.

«The Sopranos» HBO kanalining eng muvaffaqiyatli va eng yuqori reytingli seriallaridan biridir.

Serialda jami 86 ta epizod bor, ular oltita mavsumga birlaştirilgan. Dastlabki beşta mavsumda har birida ön uçtadan qism bor, oltinçi mavsum esa yigirma bir qismdan iborat.

2021-yil 1-oktabrda «The Many Saints of Newark» nomli töliqmetrajli prikvel-film prokatga çiqdi. Aktyor James Gandolfinining öğli Maykl yoşligidagi Toni Soprano rolini ijro etdi. Ssenariy muallifлари orasida Lawrence Konner va Devid Çeyz, rejissyor esa Alan Taylor böldi.