The Twilight Zone

1950-yillarda Rod Serlingning televideniyedagi ssenariy muallifi sifatidagi karyerasi yetarliça muvaffaqiyatli edi. U Paddy Çayefsky va Reginald Rose kabi yoş va yangilikçi yozuvçilardan iborat kiçik, elita guruhiga kiritilgan edi. Ommaviy axborot vositalari va tomoşabinlar Serlingni Arthur Miller yoki Tennessee Williams bilan teng qöyar edi. Bir şarhlovçi uni hatto Sofokl bilan qiyoslagan. Dramatik seriallarda uzoq işlaganidan söng, 1959 yilda Serling tösatdan barça kuçini haftalik ilmiy-fantastik hikoyalar seriyasiga bağişlaşini eʼlon qildi. «„Theatre 90“ uçun epizodik drama yozişdan — ajoyib va, şubhasiz, muhim serialdan — haftalik öttiz daqiqalik televizion filmni yaratiş va yozişga ötiş», deb tan olgan u, «Stan Musialning Sent-Luisdan ketib, Amerika legionining kiçik ligasida uçinçi bazani örgatişi bilan barobar edi». Fantastikaga bunday keskin buriliş köpçilik tomonidan karyerada bir qadam orqaga taşlaş sifatida qabul qilindi. Öşa paytda fantastik janr jiddiy hisoblanmasdi. 1959 yil 22 sentyabrda Serling bilan intervyu paytida telejurnalist Mike Wallace şunday degan edi: «Siz, şubhasiz, «The Twilight Zone» ustida juda köp işlayapsiz, şuning uçun hozirgi paytda va yaqin kelajakda televideniye uçun muhim biror narsa yozişdan voz keçdingiz, töğrimi?». Ayrim öşa davr tanqidçilari va jurnalistlari bu serialni nafaqat pastga tuşiş, balki «mutlaqo ahmoqlik bilan qilingan tanlov» deb taxmin qilişgan. Televizion ssenariylar ustida işlaganda Serling köpinça senzura bilan töqnaş kelardi: homiylar yoki prodyuserlar tez-tez ssenariydagi baʼzi sözlar, iboralar va hatto sahnalarni almaştirişni söraşardi. Keyinçalik Serling şunday degan edi: «Orqaga qarasam, agar uni ilmiy-fantastika qilib, voqea 2057 yilda bölganida, ehtimol ança kattaroq yoşdagi spektakl olgan bölardim». Prodyuser Dick Berg aytişiça, Serlingni şunçalik taʼsirlantirgan narsa ilmiy fantastika emas edi, balki u fantastika bilan şuğullanişni xohlagan. Fantastikaga keliş, uning har doim qiziqqan narsasi — «„The Twilight Zone“ unga şunday moslaşuvçanlik berardi» — natijasi edi. U ijtimoiy mavzularda hikoyalar yoza olar edi: natsistlar, umuman irqçilik, iqtisodiy ahvol haqida, va ularni ilmiy fantastika doirasiga joylaştira olardi.

1957 yilda Serling öqiş uçun öttiz daqiqalik ssenariyni topdi, uni kollejni tugatgandan köp ötmay yozgan edi. U «The Time Element» deb nomlangan edi va vaqt böylab sayohat mavzusidagi fantaziya edi. U ssenariyni bir soatlik qilib kengaytirdi va kotibidan birinçi sahifaga şu sözlarni çop etişni söradi: «„THE TWILIGHT ZONE“. THE TIME ELEMENT BY ROD SERLING». Şundan söng u ssenariyni CBSʼga yubordi. Telekanal ssenariyni sotib oldi, ammo oxir-oqibat u Bert Granet eʼtiborini tortguniga qadar «tokçada» yotib qoldi. 1958 yilda u «Westinghouse Desilu Playhouse» serialini prodyuser qilar va televizion şousiga obrö beriş yölini izlardi. Granet muammoni ikki yöl bilan hal qildi: birinçidan, boş rollarga taniqli kino aktyorlarini taklif qilib, ikkinçidan, eng yaxşi televizion yozuvçilarning ssenariylarini sotib olib. Rod Serling aniq ravişda uning şou titrlarida körişni istagan ism edi. Granet uning ssenariysini CBSʼdan 10000 dollarga sotib oldi. «The Time Element» 1958—1959 yillar mavsumi uçun «Westinghouse Desilu Playhouse» işlab çiqariş jadvaliga kiritildi. 1958 yil 24 noyabrda epizod efirga çiqdi. Epizodga tomoşabinlarning reaksiyasi juda katta böldi, efirdan keyin telekompaniyaga serialning boşqa har qanday epizodidan köra köproq xat kelgan. Gazeta şarhlari ham hamma joyda ijobiy edi. CBS rahbariyati Serlingning ssenariysini dastlab keçiktirgani xato qilganini tan oldi va «The Twilight Zone» pilot epizodini suratga olişga ruxsat berdi.

CBS vitse-prezidenti, telekanalning Ğarbiy qirğoqdagi translyatsiyasi uçun javobgar William Dozier loyihani yaqinda kompaniyaga işga qabul qilingan William Selfʼga nazorat qilişni topşirdi. Bu yaxşi tanlov edi; CBSʼga kelişidan oldin Self tört yil davomida muvaffaqiyatli yarim soatlik antologiya seriali «Sçlitz Playhouse of Stars» prodyuseri bölgan edi. Pilotni suratga oliş uçun Selfga birinçi navbatda ssenariy kerak edi. Serling «The Happy Place» deb nomlangan yangi ssenariy yozdi. Bir soatlik ssenariy kelajakdagi totalitar jamiyat haqida edi, unda oltmiş yoşga yetgan odamlar muntazam ravişda «Happy Place» deb ataladigan konsentratsion lagerlarga yuborilar va u yerda odamlar öldirilardi. William Dozier ssenariyni Selfga berib, uning fikrini söradi. «Menimça, bu juda qoronği va tuşkunlikka soluvçi edi», deb esladi Self. U bunday qattiq ssenariyni televideniyeda çiqariş mumkin emasligini tuşundi va tafsilotlarni muhokama qiliş uçun Serling bilan uçraşişni xohladi. Uçraşuvda Serling Selfni xotirjamlik bilan tinglab, şunçaki yangi ssenariy yozişini aytdi. Serlingning yangi ssenariysi «Where Is Everybody?» deb nomlangan edi va u mukammal tanlov böldi. Uning syujeti juda oddiy edi: kiçik şaharçada boşqa odamlarni topa olmayotgan odam haqida edi. Oxirida esa maʼlum böladiki, epizodda körsatilgan hamma narsa boş qahramonning gallyutsinatsiyasi bölgan, uning ongi odamga izolyatsiya taʼsirini tekşiradigan tajriba paytida öçib qolgan edi. «Where Is Everybody?» jiddiy, oğir hikoya bölib, ilmiy fantastika körinişiga öralgan edi — telekanal rahbarlari aynan şuni qidirayotgan edi. Pilot epizod suratga olingaç va potentsial homiylarga namoyiş etilgaç, General Foods va Kimberly-Clark kompaniyalari bilan şartnoma imzolandi. CBS va Serling örtasida şartnoma tuzildi. Unda «The Twilight Zone» Serlingning kompaniyasi Cayuga Productions tomonidan işlab çiqarilişi va u birinçi mavsum ssenariylarining sakson foizini yozişi belgilangan edi. Bu xizmatlar evaziga Serling serialning ellik foiziga va asl negativlarga egalik qiladigan bölardi, CBS esa qolgan ellik foizga. Şartnomalar imzolanganidan keyin ikki oy içida serial uçun töliq suratga oliş guruhi yiğildi va birinçi mavsum epizodlarini işlab çiqariş boşlandi. Agent Ira Steinerning sözlariga köra, «garçi bu ajoyib pilot bölsa-da, u, şunday bölsa-da, bugungi tilda aytganda — odatda (investorlarga) körsatiladigan şoularning turidan kelib çiqib — biroz „ğalati“ edi».

Rod Serling «The Twilight Zone» nomini qanday tanlaganligi haqidagi savolga u şunday javob bergan: «Men uni öylab topganimni öylagandim, lekin öşandan beri eşitdimki, Harbiy-havo kuçlarida atama mavjud: samolyot qöniş paytida pastga tuşib, gorizontni körmay qolgan paytni anglatadi, uni „sumerki zona“ deb ataşadi, ammo bu tuşunarsiz atama, ilgari uni eşitmagan edim». Boşidanoq serialda kiriş sözini aytadigan va oxirida xulosa qiladigan rivoyatçi bölişi rejalaştirilgan edi. Uning roli uçun Westbrook Van Voorhis taklif qilingan edi, ammo tinglovdan keyin prodyuserlar uning ovozi «haddan taşqari dabdabali» eşitilişiga qaror qilişdi. Rivoyatçi roli uçun keyingi tanlov Orson Welles edi, bu nomzodga barça, Serlingdan taşqari, rozi edi, hatto unga şou byudjetidan taşqariga çiqadigan haq taklif qilingan edi. Byudjetga siğadigan köplab diktorlar taklif qilindi, ammo heç bir variant barça manfaatdor şaxslarni qoniqtirmadi. Oxir-oqibat Serling özi rivoyatçi rolini öynaşni taklif qildi; dastlab heç kim buni ijobiy qabul qilmadi, çunki hamma uni faqat yozuvçi sifatida bilardi, ammo uning ovozi serialning uslubiga juda mos tuşdi va u beş mavsum davomida doimiy rivoyatçiga aylandi.

Inverse veb-sayti şuni qayd etadiki, «asl serialning har bir 156 epizodi ilmiy fantastika, dahşat va fentezining bir qator muhim troplarini kiritdi, dunyo ularni öz vaqtida tanidi, yaxşi kördi va hatto yomon kördi».

The Twilight Zone (1985)

The Twilight Zone (2002)

The Twilight Zone (2019)