The Wire

The Wire — Amerika televizion politsiya dramasi bölib, voqealari Baltimorda va uning atrofida röy beradi. Serialning yaratuvçisi va asosiy ssenariyçisi — yozuvçi hamda sobiq jinoyat xronikasi jurnalisti David Simon. Syujet köp jihatdan Devid Saymonning dösti, serial ssenariyçisi va prodyuseri Ed Burnsning şaxsiy tajribasiga asoslangan. Ed Burns Baltimor politsiyasining qotilliklarni tergov qiliş bölimida işlagan va tinglov uskunalaridan foydalangan holda giyohvand moddalar böyiça uzoq davom etgan tergovlarda qatnaşgan. Serial HBO kabel kanalida 2002-yil 2-iyundan 2008-yil 9-martgaça efirga uzatilgan. Har birida 10–13 ta qismdan iborat 5 ta mavsum namoyiş etilgan (jami 60 ta epizod).

Har bir mavsum The Wireʼda Baltimor şahri hayotining muayyan sohasiga eʼtibor qaratadi va uning huquq-tartibot organlari bilan özaro aloqasini körsatadi, şu bilan birga oldingi mavsumlarning syujet çiziqlarini saqlab qoladi. Ketma-ket markazga giyohvand moddalar savdosi, dengiz porti, şahar maʼmuriyati, maktab tizimi va bosma ommaviy axborot vositalari çiqadi. Rollarning aksariyatiga kam tanilgan aktyorlar taklif qilingan. Suratga olişda, bundan taşqari, Baltimor va Merilend hayotidagi köplab real şaxslar ham iştirok etgan.

Serial yuqori baholarga sazovor böldi — uning mavzusi puxta işlanganligi, ijtimoiy va siyosiy mavzularni ğoyatda ötkir tahlil qilişi hamda şahar hayotini realistik tasvirlaşi uçun. The Wire katta tijoriy muvaffaqiyatga erişmadi va asosiy telekörsatuv mukofotlarini olmadi, lekin şunga qaramay IMDb saytining eng yaxşi önta telekörsatuvi qatoridan doimo joy oladi va bir qator tanqidçilarning fikriça, u “hozirgaça yaratilgan eng buyuk teleserial”dir.

Baltimor politsiyasining bölinmasi maxsus vositalar va tinglaş hamda yaşirin videoyozuv tadbirlari yordamida giyohvand moddalarni noqonuniy tarqatiş bilan şuğullanuvçi uyuşgan jinoiy guruhlarning jinoyatlarini tergov qilib, sudga yetkazişga harakat qiladi. Şu bilan birga, detektivlar öz boşliqlarining siyosiy va korrupsion manfaatlariga duç kelişadi.

David Simon — serialning yaratuvçisi, boş ssenariyçisi va ijroiya prodyuseri. 1991-yilda u birinçi hujjatli kitobi “Homicide: A Year on the Killing Streets”ni naşr etdi, unda qotilliklarni tergov qiliş bölimi politsiyaçilarining ishi haqida hikoya qilinadi. Uşbu kitobdagi real voqealar asosida 1993-yilda “Homicide: Life on the Street” teleseriali yaratildi, unda Saymon ssenariyçi, keyinroq esa prodyuser sifatida iştirok etdi. Bu serialning harakati ham Baltimorda bölib ötgan. Biroq öşa loyiha ustida işlaşda Saymonning NBC kanali rahbariyati bilan ziddiyati yuz berdi, çunki ular serialning pessimizmidan norozi edi. Keyingi mini-seriali “The Corner” ustida işlaşda Saymon allaqaçon HBO kanali bilan hamkorlik qilgan. Teleqöyilma yana adabiy manbaga — David Simon tomonidan Ed Burns bilan hammualliflikda yozilgan “The Corner: A Year in the Life of an Inner-City Neighborhood” (1997) kitobiga tayangan. HBO bilan muvaffaqiyatli hamkorlik tajribasiga tayanib, Saymon kanalga huquq-tartibot organlari haqidagi teleserial ğoyasi bilan murojaat qildi. Kanal rahbariyatida dastlab yangi serialning ularning teleloyihalari qatoriga qanday mos tuşişi haqida şubhalar bor edi. Biroq ular pilot epizodni suratga olişga rozilik berişga qaror qilişdi.

The Wire syujeti köp jihatdan Ed Burnsning şaxsiy tajribasiga asoslangan — u David Saymonning dösti bölib, serialni yaratişda ssenariyçi va prodyuser sifatida ham iştirok etgan. Ed Burns Baltimor politsiyasining qotilliklarni tergov qiliş bölimida işlagan va tinglov uskunalaridan foydalangan holda giyohvand moddalar böyiça uzoq davom etgan tergovlarda qatnaşgan. Xizmat yuzasidan u köpinça politsiya byurokratiyasi bilan özaro munosabatda qiyinçiliklarga duç kelgan. David Saymonga bularning hammasi The Baltimore Sun gazetasida jinoyat xronikasi jurnalisti sifatida işlagan tajribasidan taniş edi.

Aktyorlarni tanlaşda serial yaratuvçilari personajlar tabiiyroq körinişi uçun nomi maşhur yulduzlardan qoçişgan. Rollarning aksariyatiga qora tanli aktyorlar tanlangan, bu Baltimor demografik statistikasiga mos keladi. Dastlabki aktyorlar tarkibi odatiy tinglov yöli bilan şakllantirilgan. Serialda suratga olişga, bundan taşqari, Baltimor va Merilend ştatining taniqli şaxslari keng jalb qilingan. The Wireʼning epizodik rollarida Merilend ştatining sobiq gubernatori Robert Ehrliç Jr., muhtaram Frank Reed III, Baltimor politsiyasining sobiq boşliği va radioboşlovçi Ed Norris, siyosatçi Rob Bell, The Baltimore Sun muxbiri va muharriri David Ettlin, Howard okrugi ijroiya hokimiyati rahbari Kennet Ulman, Baltimorning sobiq meri Kurt Sçmoke suratga tuşgan. Melvin Williams — 1970–80-yillarda Baltimorda geroin narko-tranzitida iştirok etgan va 1985-yilda hukm qilingan sobiq jinoyatçi serialning uçinçi mavsumidan boşlab diakon rolini öynagan. Jay Landsman — köp yillik stajga ega politsiyaçi, öşa nomdagi personajning prototipi bölgan va özi leytenant Dennis Mello rolini ijro etgan. Baltimor politsiyasining boşliği Gary DiPasçal ilk ikki mavsum suratga olingan vaqtda serialning texnik maslahatçisi bölgan, şuningdek prokuror Gary DiPasçal epizodik rolida ham suratga tuşgan.

The Wireʼda suratga tuşgan köplab aktyorlar avval HBO kanalining birinçi bir soatlik teleseriali “Oz”da ham iştirok etgan. J. D. Williams, Seth Gilliam, Lance Reddick, Reg E. Cathey u yerda yetakçi rollarni ijro etgan, Wood Harris, Frankie Faison, John Doman, Clarke Peters, Domenick Lombardozzi, Michael Hyatt, Michael Potts, Clifford Smith esa epizodik rollarda suratga tuşgan. Eric Ellums, Peter Gerety, Clark Johnson, Clayton LeBouef, Toni Lewis, Callie Thorne ilgari Simonning birinçi kitobi asosida suratga olingan “Homicide: Life on the Street” teleserialida iştirok etgan. Aktyorlar va suratga oliş guruhining bir qismi David Simon bilan “The Corner” mini-seriali ustida ham işlagan. Ular orasida Clarke Peters, Reg E. Cathey, Lance Reddick, Corey Parker Robinson, Robert F. Çew, Delaney Williams, Benny Berger bor.

The Wireʼni yaratişda David Simon köplab ijodiy va texnik mutaxassislarni jalb qila oldi, ular bilan u avval “Homicide: Life on the Street” va “The Corner” teleseriallari suratga olinganda hamkorlik qilgan. “The Corner” serialining uçta ijroiya prodyuseri The Wireʼning suratga oliş guruhida şunga öxşaş lavozimlarni egalladi. Robert F. Colesberry The Wireʼning dastlabki ikki mavsumining ijroiya prodyuseri bölgan, ikkinçi mavsumning sönggi epizodini rejissyorlik qilgan va detektiv Ray Cole epizodik rolida ham körinib qolgan. Uning serial ustidagi ishi 2004-yilda yurak operatsiyasidan keyin kutilmaganda vafot etişi tufayli töxtab qoldi. Karen L. Thorson — Colesberryning rafiqasi, şuningdek Nina Kostroff Noble serialning beş mavsumi davomida ijroiya prodyuserlar bölgan.

Ssenariyni David Simon Ed Burns bilan hammualliflikda yozgan, Burns esa yozuvçi va Baltimor politsiyasining sobiq qotilliklarni tergov qiliş bölimi detektivi bölgan. Bundan oldin ular “The Corner” mini-serialining ssenariysi ustida birga işlagan. Burns, bundan taşqari, The Wireʼning törtinçi mavsumi prodyuseri böldi. Ssenariyni yozişga Baltimordan taşqarida tan olingan uç detektiv janri yozuvçisi qöşildi: Vaşingtondan George Pelecanos, Bronksdan Richard Price va Bostondan Dennis Lehane. Baltimorlik mualliflar ham The Wire ssenariysiga sezilarli hissa qöşdilar. The Baltimore Sun gazetasi orqali Saymon bilan taniş bölgan yozuvçi Rafael Alvarez bir neça epizod uçun ssenariy yozgan. U, şuningdek, serial böyiça “The Wire: Truth Be Told” qöllanmasining muallifi. Mustaqil rejissyor Joy Lusco birinçi uç mavsum ssenariylariga hissa qöşgan. The Baltimore Sun gazetasining yozuvçisi va siyosiy şarhlovçisi William F. Zorzi uçinçi mavsumda ssenariyçilarga qöşildi va Baltimorning siyosiy masalalarida jiddiy yordam körsatdi. Dramaturg, teleserial ssenariyçisi va prodyuser Eric Overmyer, ilgari Saymon bilan “Homicide: Life on the Street” ustida hamkorlik qilgan, törtinçi mavsumdan boşlab The Wire ustida işga kirişdi. U maslahatçi prodyuser va ssenariyçi vazifasini bajargan. Saymonning dösti, ssenariyçi David Mills, “Homicide: Life on the Street” va “The Corner” suratga olinişida iştirok etgan, törtinçi mavsumdan boşlab The Wire ssenariysi ustida ham işlagan.

Pilot seriyaning rejissyori Clark Johnson bölgan, u birinçi mavsumning ikkinçi va beşinçi epizodlarini, şuningdek serialning finalini ham suratga olgan. “The Sopranos” serialidagi ishi bilan maşhur Tim Van Patten birinçi uç mavsumning har birida bittadan qism rejissyorlik qilgan. Rejissyor Joe Çappelle 6 ta epizodni suratga olgan, Robert F. Colesberry vafotidan keyin esa ijroiya prodyuser lavozimini egallagan.

Serialda kadr ortidagi saundtrek kam uçraydi. Köproq sahna doirasida çalinayotgan musiqa işlatiladi. Masalan, ovoz musiqa avtomatidan, radiodan yoki avtomagnitoladan çiqişi mumkin, agar harakat klubda bölsa, unda tabiiy musiqiy fon eşitiladi. Serial uçun musiqa tanlaşni musiqiy supervayzer Blake Leyh amalga oşirgan. Serial saundtreki Nonesuç Records yozuv kompaniyasi tomonidan 2008-yil 8-yanvarda ikki diskda çiqarilgan: The Wire: And All the Pieces Matter — Five Years of Music from The Wire va Beyond Hamsterdam. Birinçi albomga serialning beş mavsumidan olingan kompozitsiyalar kiritilgan, ikkinçisiga esa Baltimorlik mahalliy ijroçilarning qöşiqlari kirgan.

The Wireʼning kiriş zastavkasida Tom Waitsʼning 1987-yilda Franks Wild Years albomi uçun yozgan “Way Down in the Hole” qöşiği yangraydi. Har bir mavsumda qöşiq turliça ijro etiladi: birinçisida — The Blind Boys of Alabama, ikkinçisida — Waitsʼning özi, uçinçisida — The Neville Brothers. Törtinçi mavsum uçun maxsus yozuv taşkil etildi, unda Baltimorlik beş ösmir iştirok etib, DoMaJe guruhi nomi ostida çiqdi: Ivan Aşford, Markel Steel, Cameron Brown, Tarik Al-Sabir va Avery Bargas. Beşinçi mavsumda qöşiq Steve Earle ijrosida yangraydi. Yakuniy titrlarga hamroh bölgan musiqa (“The Fall” kompozitsiyasi) The Wireʼning musiqiy supervayzeri Blake Leyh tomonidan yozilgan.

Serialning har bir mavsumi oxirida boş personajlarning keyingi taqdiri qisqaça körsatiladi. Şu bilan birga, yakuniy kadrlar ohangini belgilaydigan maxsus tanlangan musiqiy kompozitsiya ijro etiladi. Birinçi mavsum oxirida Jesse Winçesterʼning “Step by Step” qöşiği yangraydi. Ikkinçi mavsum finalini Steve Earleʼning “I Feel Alright” qöşiği kuzatib boradi. Uçinçi mavsum Solomon Burkeʼning Van Morrison qöşiği “Fast Train”ni ijro etişi bilan tugaydi. Törtinçi mavsum finalida Paul Weller Dr. Johnʼning “I Walk on Gilded Splinters” qöşiğini ijro etadi. Beşinçi mavsumning sönggi epizodi Blind Boys of Alabama ijrosidagi “Way Down in the Hole” qöşiği ostida tugaydi, yaʼni serialning birinçi mavsumi kiriş zastavkasida işlatilgan öşa musiqa ostida.

The Pogues guruhining “Body of an American” qöşiği serialda bir neça bor yangraydi — politsiyaçilarni pensiyaga kuzatiş sahnalarida.

The Wireʼga katta aktyorlar ansambli jalb qilingan, u serialning har bir mavsumi bilan yangi syujet çiziqlari tufayli yanada kengayib borgan. Birinçi mavsumda ikki qarama-qarşi guruh tasvirlangan. Biriga huquq-tartibot xodimlari, ikkinçisiga giyohvand moddalar jinoyatlariga aloqador şaxslar kiradi. Syujet, subordinatsiya normalariga har doim ham rioya qilmaydigan qotilliklarni tergov qiliş bölimi detektivi Jimmy McNulty (Dominic West) tomonidan boşlanuvçi politsiya tergovidan boşlanadi. Yangi ish uçun u leytenant Cedric Daniels (Lance Reddick) boşçiligidagi giyohvandlikka qarşi politsiyaçilar jamoasiga qöşiladi. Daniels yuqori rahbariyat bilan muloqotda şaxsiy martaba intilişlari va yaxşi işni oxiriga yetkaziş istagi örtasida murosaga kelişga harakat qiladi. Tergovda faol iştirok etadi Kima Greggs (Sonja Sohn), uning tergov işida taniş giyohvandlikka mubtalo maʼlumot beruvçi Bubbles (Andre Royo) yordam beradi. Işga ularning hamkasblari Thomas Hauk (Domenick Lombardozzi) va Ellis Carver (Seth Gilliam) ham qöşiladi. Jamoaga qobiliyatli va metodik tergovçi Lester Freamon (Clarke Peters) va noyob yaşirin aloqalarni oçişda muvaffaqiyatli bölgan Roland Prez­bylewski (Jim True-Frost) ham kiradi.

Tergovga federal prokuror yordamçisi Rhonda Pearlman (Deirdre Lovejoy) bilan birga komissar örinbosari Erwin Burrell (Frankie Faison) va mayor William Rawls (John Doman) rahbarlik qiladi, ular işning borişidan köra siyosat va şaxsiy martaba masalalariga köproq qiziqişadi. Pearlman işni sudda ifodalaydi. McNultyning qotilliklar bölimidagi hamkasblari: şerigi Bunk Moreland (Wendell Pierce) va serjant Jay Landsman (Delaney Williams) qanday bölmasin, yangi işda yordam berişadi.

Tergovning asosiy nişoni Avon Barksdale (Wood Harris) va uning giyohvand moddalar imperiyasi böladi. Biznes masalalarida Barksdaleʼga şerigi Stringer Bell (Idris Elba) yordam beradi, Wee-Bey Brice (Hassan Johnson) esa unga buyurtma qotilliklarni amalga oşiradi. Barksdaleʼning jiyani Dee Angelo (Lawrence Gilliard Jr.) tumanlar böyiça giyohvand moddalar tranzitini boşqarişda toğasiga yordam beradi. Uning rahbarligi ostida köça giyohvand moddalar sotuvçilari Poot (Tray Çanie), Bodie (J. D. Williams), Wallace (Michael B. Jordan) işlaydi. Barksdaleʼning duşmanlari orasida giyohvand moddalar sotuvçilarini talaş bilan şuğullanuvçi Omar Little (Michael K. Williams) ham bor.

Ikkinçi mavsumda Baltimor dengiz portidagi tergov bilan boğliq yangi personajlar guruhi kiritiladi. Yangi işga port politsiyasi ofitseri Beadie Russell (Amy Ryan) asos soladi, u yuklaş zonasidagi konteynerlardan birida 13 ta ölik qizni topadi. Dokerlar ittifoqining kotibi-xazinaçisi Frank Sobotka (Chris Bauer), kontrabanda va korrupsiyaga aralaşgan, tergovga xalaqit berişga harakat qiladi, çunki politsiyaning eʼtiborini özining noqonuniy faoliyatiga qaratişni istamaydi. Kontrabanda va yuklarni öğirlaşda Frank Sobotkaning jiyani va öğli faol iştirok etadi: Nick Sobotka (Pablo Sçreiber) va Ziggy Sobotka (James Ransone). Port kontrabandaçilari öz jinoiy işlarini “Yunon” laqabli biznesmen (Bill Raymond) bilan olib boradi, köpçilik bitimlarda esa “Yunon”ning “örinbosari” Spiros Vondopoulos (Paul Ben-Victor) uning nomidan qatnaşadi.

Uçinçi mavsum giyohvand moddalar jinoyatçiligining şahar hokimiyati bilan aloqasi mavzusiga murojaat qiladi. Saylov kampaniyasi arafasida Baltimor meri politsiyadan jinoyatçilikni kamaytiriş böyiça bajarib bölmaydigan körsatkiçlarni talab qiladi. Mayor Howard Colvin (Robert Wisdom) bu vazifaga radikal yeçim topadi va amalda maxsus ajratilgan tumanda giyohvand moddalar savdosini “qonuniylaştiradi”, u tez orada “Hamsterdam” deb nomlanadi. Hozirgi maʼmuriyatning xatolaridan foydalanib, şahar kengaşi aʼzosi Tommy Carcetti (Aidan Gillen) siyosiy vaznini oşiradi va yaqinlaşayotgan saylovlarda meri lavozimi uçun kuraşişga qaror qiladi. Şu orada şahar köçalarida Barksdale guruhi öz taʼsirini tiklaydi. Ular bilan murosaga kelolmaydigan yagona şaxs raqib köça tödasining sardori Marlo Stanfield (Jamie Hector) böladi, u bilan nizo giyohvand moddalar uruşiga aylanadi.

Törtinçi mavsum tomoşabinlarning eʼtiborini Baltimor örta maktabining tört öquvçisining oğir taqdiriga qaratadi: Michael Lee (Tristan Wilds), Namond Brice (Julito McCullum), Randy Wagstaff (Maestro Harrell), Duquan Weems (Jermaine Crawford), ularning har biri köça giyohvand moddalar savdosini yaxşi biladi. Siyosiy arenada Baltimor merligi uçun saylov poygasi avj oladi. Sevimli nomzod Carcetti böladi, uning saylov kampaniyasiga Norman Wilson (Reg E. Cathey) rahbarlik qiladi. Mavsum oxiriga kelib politsiya Marlo Stanfieldning va uning şeriklari Chris Partlow (Gbenga Akinnagbe) hamda Felicia Pearson hisobiga yozilgan ommaviy qotilliklar dalillarini qölga kiritadi.

Beşinçi mavsumda detektivlar Jimmy McNulty va Lester Freamon Marlo Stanfieldning işini tergov qiliş uçun moliyalaştiriş manbasini topiş maqsadida ketma-ket qotillik töğrisida soxta ish yasaşadi. Soxta işni yanada kuçaytirişda özi ham bilmagan holda Scott Templeton (Tom McCarthy) yordam beradi — u The Baltimore Sun gazetasining jurnalisti. Birinçi sahifa uçun material izlab, Templeton tahririyatga öylab topilgan hikoyalarni olib kela boşlaydi. Bu yölda u haqiqatdan köra sensatsiyani ustun qöyuvçi rahbariyatning maʼqullaşiga, şuningdek köproq talabçan hamkasblarning tanqidiga duç keladi: politsiya muxbiri Alma Gutierrez (Michelle Paress) va muharrir Augustus Haynes (Clark Johnson).

Mualliflar öz tajribasiga tayanib, Amerika şahrining realistik qiyofasini tiklaşga intilişgan. The Baltimore Sun gazetasi jurnalisti sifatida işlagan vaqtida David Simon Baltimor politsiyasining qotilliklarni tergov qiliş bölimi faoliyatini örganib, bir yil sarfladi. Uning kuzatuvlari natijasi “Homicide: A Year on the Killing Streets” kitobi böldi. Simonning hammuallifi Ed Burns Baltimor politsiyasida 20 yil işlagan. Ular birgalikda 1997-yilda “The Corner: A Year in the Life of an Inner-City Neighborhood” nomli kitob yozişdi. Unda mualliflar giyohvand moddalar savdogarlari va Baltimordagi kambağallarning hayoti böyiça kuzatuvlarini bayon etgan. Simon va Burnsning hayotiy tajribasi The Wireʼning köplab syujet çiziqlariga asos bölgan.

Serialning realizmi, avvalo, haqiqiy personajlarga asoslangan, ularning aksariyati Baltimor aholisidan “köçirilgan”. Masalan, Donnie Andrews Omar Littlening prototipi bölgan. Martin ÖMalley Tommy Carcetti obrazini yaratişga ilhom bergan kişilardan biri böldi. Serialdagi epizodik rollarga köpinça professional aktyorlar emas, balki real odamlar tanlangan, şunda şoudа “şahrning real yuzlari va ovozlari” körsatilişi mumkin edi. Bundan taşqari, personajlar nutqida faol ravişda sözlaşuv slengidan foydalanişadi.

Serialda politsiya ishi va jinoiy faoliyat jarayonlari realistik aks ettirilgan. Hatto real jinoyatçilarning şouni tomoşa qilib, politsiya quvğinidan qanday qoçiş mumkinligini bilib olganliklari haqida xabarlar ham bölgan. The Wireʼning politsiyaçi personajlari xizmat qiliş va himoya qiliş istagini namoyon etmaydi, ularni köproq öziga xos intellektual manmanlik, özlarini uşlaydigan jinoyatçilardan aqlliroq deb biliş tayanadi. Şunga qaramay, köplab politsiya personajlari altruistik fazilatlardan mahrum emas. Şouda huquq-tartibot xodimlarining salbiy xususiyatlari ham aks ettirilgan: layoqatsizlik, şafqatsizlik, özini boşqalardan ustun deb biliş. Xizmatning byurokratik va siyosiy muammolariga ham eʼtibor qaratiladi. The Wireʼdagi jinoyatçilar har doim ham foyda olişni yoki boşqalarga zarar yetkazişni maqsad qilmaydi. Köplab personajlar holatlar qurboni sifatida körsatilgan va inson fazilatlaridan mahrum emas. Şu bilan birga, serial yaratuvçilari ularning jinoiy faoliyatining dahşatli oqibatlarini kamaytirmaydi va bezamaydi.

The Wireʼning köplab muhim voqealari ekranda har doim ham körsatilmaydi, balki kadr ortida röy beradi. Serial yaratuvçilari bu lahzalarni tomoşabin uçun kadr ortidan diktor matni yoki retrospektiv kadrlar bilan osonlaştirmaydi. Flaşbeklar atigi ikki marta işlatilgan: pilot epizod oxirida va törtinçi mavsum oxirida. Şunday qilib, tomoşabin syujet çiziğini va har bir personajning unda örnini yaxşiroq tuşuniş uçun personajlarning suhbatlariga diqqat bilan quloq solişi kerak. Salon internet naşri serialning tuzilişini romanga qiyoslab, boşqa jinoiy teleserialclar bilan soliştirganda alohida epizodlarning ssenariylarini va umuman syujetni çuqurroq işlab çiqilganini taʼkidladi. The Wireʼda uzoq syujet arklari va köp qatlamli naratsiya qöllaniladi. David Simon bir neça intervyuda şouning tuzilişini tasvirlaş uçun vizual roman metaforasidan foydalangan, unda har bir epizod alohida bob kabi. Tanqidçilar ham serialni köpinça adabiy atamalarda muhokama qilişgan. The New York Times uni “adabiy televideniye” deb atagan. TV Guide va San Francisco Chronicle esa telekörsatuvni buyuk zamonaviy adabiyot bilan tenglaştirgan.