"Yeralaş" hajviy-televizion jurnal

«Eralaş»ning tuğilgan kuni 3-aprel hisoblanadi.

Rejissyor Alla Surikova KPSS Markaziy Qömitasiga bolalar uçun yumoristik kinojurnal — «Fitilyök» (katta yoşdagi satirik kinojurnal «Fitil»ning bolalar varianti sifatida möljallangan) yaratiş haqida taklif bilan xat yubordi. Kinojurnalning asosçilari Aleksandr Xmelik (1974—2001) va Boris Graçevskiy (1974—2021) böldi. Işlab çiqiş jarayonida «Fitilyök» nomi rad etildi. Eng keng tarqalgan «afsona»ga köra, tomoşabinlar orasida kinojurnal nomi uçun tanlov eʼlon qilingan va «Eralaş» nomi saqlanmagan, sovet maktab öquvçisining xatidan olingan. Biroq keyinçalik Surikova va Graçevskiy 2013-yilda «Bugun keçqurun» körsatuvida «Eralaş» nomini Xmelikning qizi Mariya öylab topgani haqida aytişdi. Şu bilan birga, «Eralaş» nomi Davlat kino qömitasining 1972—1986-yillardagi raisi Filipp Yermaşning familiyasiga öxşaydi.

Jurnalning birinçi sonlari 1974-yilda çiqdi. Birinçi sonda uçta miniatyura bor edi, birinçi syujet esa Agniya Bartoning ssenariysi asosida yaratilgan «Şarmandalik daği» miniatyurasi böldi. Dastlab birinçi son beş miniatyuradan iborat bölişi kerak edi, lekin tahririyat uni uçtagaça qisqartirişni talab qildi. Keyinçalik har bir son uçta (kamdan-kam hollarda ikkita yoki törtta, 29-sonda esa oltita) miniatyuradan iborat böldi. Keyin har yili 4 ta son çiqardi (1982-yildan — 6 ta son). 2010-yildan boşlab yiliga kamida 10 ta seriya çiqadi.

Dastlab «Eralaş» sonlari keng ekranli formatda suratga olingan va premyera namoyişlari seanslar oldidan kinoteatrlarda körsatilgan. 1986-yil 1-yanvardan «Eralaş» 4:3 formatiga ötdi va kinoteatrlarda kamroq namoyiş etila boşladi, asta-sekin televideniyeda tarqaldi (namoyiş TSB Ikkinçi dasturi orqali amalga oşirildi). SSSR 1991-yil dekabrda tarqalib ketgaç, jurnal töliq televizion böldi va «Bizning Eralaş» nomi bilan RTR kanalida namoyiş etila boşlandi. 2014-yildan boşlab jurnal yana 16:9 formatidan foydalanmoqda.

1974-yildan 2000-yillar boşigaça suratga oliş asosan Moskvada va uning atrofida ötkazilgan (bu davrdagi köpgina köça sahnalari şaharning kinostudiya joylaşgan şimoliy qismida suratga olingan). Ammo 2000-yillar boşidan boşlab syujetlar Rossiyaning turli hududlarida suratga olina boşlandi. Xususan, bolalar dam oliş lagerlarida bölib ötadigan syujetlar Krasnodar ölkasidagi «Orlenok»da, şuningdek Qora dengizdagi Anapa kurort şahri yaqinidagi Butunrossiya bolalar markazi «Smena»da suratga olinadi. 2007-yilda «Ulgurdi!» syujeti Rossiyadan taşqarida suratga olingan birinçi syujet böldi — suratga oliş Belarusning poytaxti Minsk şahrida ötdi, boş rolni yoş belarus aktrisasi Darya Brankeviç ijro etdi. Yana bir syujet — «Ayyor yöналish» 2008-yilda Minsk yaqinidagi Raubiçida suratga olingan.

1987 va 1988-yillarda «Eralaş» SSSR IIV YHDX buyurtmasiga binoan bolalarning yöl qoidalariga rioya qilişi mavzusida qisqa metrajli yumoreskalar seriyasini çiqardi. Bu mavzuga bağişlangan ikkala son ham katta yoşdagi tomoşabinlar uçun möljallangan satirik kinojurnal «Fitil»ning parodiyasi bölib, bolalar va ösmirlar auditoriyasiga maxsus moslaştirilgan edi. Uzoq vaqt davomida bu sonlar video şaklida çiqarilmagani uçun yöqolgan hisoblangan. Faqat 2015-yil oktabrda ular raqamlaştirilib, internetga joylaştirildi.

1996-yil 1-yanvardan 2019-yil 13-yanvargaça «Eralaş» ORT/«Birinçi kanal»da efirga çiqdi. 1996 yildan 2006 yilgaça kinojurnal kanalda ish kunlari ertalab yoki kunduzi, baʼzan dam oliş kunlari kunduzi yoki keçqurun uzatilgan. 2001-yil kuzigaça ORTning bosma dastur jadvallarida kinojurnal «Eralaş jurnalidagi quvnoq hikoyalar» sifatida eʼlon qilinardi. 2005-yil iyuldan 2010-yil oktabrgaça va 2015-yil iyuldan 2018-yil aprelgaça kanalda texnik profilaktika işlari ötkazilgan kunlarda efir soat 11:45da (ikkinçi davrda — 11:50da) aynan şu körsatuvdan boşlangan. Şuningdek, kinojurnal köpinça telesoat oraliğini töldiriş uçun işlatilgan (yangi televizion kun boşlanişidan oldin yoki jonli sport translyatsiyalaridan oldin).

2002-yildan 2012-yilgaça «Onamning Eralaşi» (2003), «Vahşiy Eralaş», «Oşiq Eralaş», «Şanbalik Eralaş», «Yakşanbalik Eralaş» va boşqa sarlavhalar ostida çiqariladigan sonlarning qayta yiğilgan va kesilgan variantlari ham efirga uzatilgan. Ular raqamlanmagan, töliq sonlar hisoblanmagan. 2006-yildan boşlab «Eralaş» ish kunlari efirda körsatilmadi (faqat dam oliş kunlari kunduzi yoki keçqurun uzatiladigan bloklar qoldi, şuningdek yiliga 4 marta soat 11:45dagi blok), 2009-yildan boşlab esa kinojurnal «Birinçi kanal» efir jadvalida doimiy örnini yöqotdi, şu vaqtdan boşlab u ança kamroq çiqa boşladi. 2013-yilgaça yilda bir neça marta «Birinçi kanal»da yangi sonlar uzatilgan. 2014-yildan boşlab «Eralaş» sonlari (asosan, yangilari) faqat yangi yil bayramlarida çiqdi. 2019-yilgaça asosan 2010-yildan keyin çiqqan sonlarning 15 daqiqalik takrorlari yangi yil bayramlari davrida, şuningdek baʼzan dam oliş kunlari soat 6:00dagi yangiliklardan keyin yoki efirda böş vaqt bölganda uzatilgan. Kanal rahbariyatining fikriça, kinojurnal eskirgan bölgani uçun u nihoyat «Birinçi kanal»dan olib taşlandi. Şu sababli «Eralaş»ni boşqa kanallarda («STS», «Karusel», «TV Markaz») körsata boşlaşdi. 2019-yilda premyera sonlari «TV Markaz» telekanalida çiqdi.

1984-yilda kinojurnalning 10 yilligi munosabati bilan Boris Graçevskiy Yuliy Gusman bilan hamkorlikda «Eralaş nima?» musiqiy televizion film-konsertini suratga oldi. Film eng yaxşi syujetlarning kesilgan lavhalaridan, şuningdek estrada, konsert va sirk nomerlaridan, öşa yillardagi maşhur xonandalarni parodiya qilişdan iborat edi. Filmda «Eralaş» bolalar aktyorlari, uning yaratuvçilari, köproq suratga tuşgan aktyorlar, şuningdek maşhur xonandalar va yumoristlar (Vladimir Vinokur, Gennadiy Xazanov, «Bim-bom» ansambli va boşqalar) iştirok etdi.

1991-yilda «Eralaş» rejissyori Isaak Magiton xuddi şu nomdagi Yuriy Kovalning qissasi asosida «Beş öğirlangan rohib» töliq metrajli badiiy filmini suratga oldi. Filmda «Eralaş»ning baʼzi bolalar aktyorlari iştirok etdi, şuningdek syujetlardan musiqa yangradi. Şunga qaramay, film televideniyede ham, kinoteatrlarda ham namoyiş etilmadi, çunki Magiton «Eralaş»ni tark etgan edi va öşa vaqtga kelib kinoprokat parçalana boşlagan edi.

1994-yilda 20 yillik yubiley munosabati bilan «„Eralaş“ga 20 yil» konserti taşkil etildi va eng yaxşi syujetlarning kesilgan lavhalaridan iborat ikki soatlik televizion versiya yaratildi. 1999-yilda 25 yillik yubiley munosabati bilan «„Eralaş“ga — 25 yil» konserti, 2004-yilda esa «„Eralaş“ga 30 yil» konserti bölib ötdi. Oxirgi ikkitasi televideniyeda uzatildi: birinçisi RTR va ORTda, ikkinçisi esa «Birinçi kanal»da. Bugungi kunda ikkalasi ham yöqolgan deb hisoblanadi.

2017-yilda eng muvaffaqiyatli zamonaviy sonlardan iborat «„Eralaş“ kinoda» töliq metrajli filmi çiqdi.

2021-yildan, Boris Graçevskiyning vafoti munosabati bilan, kinojurnalning yangi badiiy rahbari Arkadiy Grigoryan böldi.

2024-yilda birinçi sondan aynan 50 yil ötgaç, «Eralaş»ning sönggi soni çiqdi. Jami, kinojurnal aynan yarim asr davomida mavjud böldi.

2025-yilning noyabr oyida «Eralaş»ning yangi sonlarini suratga oliş yakunlandi.

Har bir sonning boşlanişi, şuningdek undagi har bir syujet animatsion kiriş kadrlari bilan boşlanadi.

Birinçi namoyişdan boşlab va «Eralaş» töliq ekran formatiga ötgunça, plastilin texnikasida bajarilgan boşlanğiç kiriş animatsiyasi bir neça marta özgartirildi. Birinçi variant: 1—3-sonlar, ikkinçi: 4—22-sonlar, uçinçi: 23—56-sonlar, törtinçi: 57—60-sonlar, beşinçi: 61—181-sonlar, oltinçi: 182-sondan boşlab (keyinçalik kirişdagi kuy aranjirovkalari bir neça marta sezilarli özgartirildi). Paydo bölayotgan personajlarning çiziliş uslubi ham, fon ham özgardi (eng birinçi sonlarda fon kulrang, yaşil, binafşa, havorang, kök bölişi, turli naqşlarga ega bölişi mumkin edi). 1986-yildan boşlab kiriş kadrlari bir marta — 2003-yilda (boşqa manbalarga köra, 2004—2005-yillarda) özgartirildi, öşanda kompyuter flash-animatsiyasiga ötildi. Barça kiriş kadrlarining muallifi — rassom Yuriy Smirnov.

Graçevskiyning sözlariga köra, «Bolalar va qizlar, şuningdek ularning ota-onalari…» sheʼrlarini Xmelik yozgan. Söng ular Gorkiy nomidagi kinostudiyaning musiqa muharririga taqdim etildi, u matnni tasdiqladi. Dastlab kuyni Vladimir Şaynskiy taklif qilgan, lekin u sözlarning katta qismini olib taşlaş kerak deb hisoblagan, bu esa Graçevskiyga yoqmagan, şuning uçun tanlov Aleksey Rybnikov kuyi foydasiga hal qilingan. 1996-yilda Teodor Yefimov jurnalning boş qöşiğini aranjirovka qildi, şu körinişda u 2005-yilgaça kirişda va 2013-yilgaça titrlarda yangradi. 2005 va 2013-yillarda boş qöşiq Aleksandr Klevitskiy tomonidan ikki marta aranjirovka qilindi va birinçi marta kirişda işlatildi (2005—2013-yillarda), ikkinçisi esa 2013-yildan boşlab kirişda ham, titrlarda ham qöllanildi.

1974-yildan 1997-yilgaça oçiliş kirişida Yelena Kamburova ijrosidagi qöşiq yangradi. Uning ijrosidagi qöşiq ikki variantda maʼlum: birinçi ikki sonda bölgani va 3-sondan 117-sonfaça bölgani. 118-sondan 177-songaça (1997—2004-yillar) qöşiq «Neposeda» ansamblining xor ijrosida yangradi.

Kinojurnal köp yillar davomida katta maşhurlik va obröga ega bölgan, ammo yillar ötişi bilan tomoşabinlar syujetlarning bir xilligini, öz kuçini yöqotgan hazilni, şuningdek asl ildizlardan asta-sekin axloqiy taʼlimot va bolalar illatlarini masxara qiliş tomon oğişni payqay boşlaşdi.

Otar Kuşanaşvili:

Nina Abrosimova 2017-yilda «Eralaş bizniki emas» maqolasida psixolog Adriana Imjdan iqtibos keltirdi:

Şu maqolada Abrosimova Vladimir Panjevdan (u 1990-yillar boşidan kinojurnalning köplab roliklarini suratga olgan) va işlab çiqarişga aloqador yana bir neça kişidan iqtibos keltirdi. Ular zaif ssenariylar va unçalik yaxşi öynamaydigan bolalar bilan işlaşga majbur ekanliklarini tan olişdi, çunki ular Graçevskiyning fikrini hisobga olişga majbur edi.

2018-yil martda «Salom, Andrey!» ток-шоусининг kinojurnalning 1000-rolikiga bağişlangan çiqişida aktyor Stanislav Sadalskiy, u ham sovet, ham postsovet davrida roliklarda suratga tuşgan, bayon qildiki, birinçi davrda u bilan birga suratga tuşgan bolalar ikkinçi davrdagilardan ança iqtidorli bölgan — u Graçevskiy bolalarni «blat» orqali yollay boşlaganini oçiq işora qilgan.

«Katta farq» dasturida «Eralaş»ning parodiyasi körsatildi — «Massarakş» (Filipp «Özga orol» filmi parodiyasi), agar uni Fyodor Bondarçuk emas, balki Boris Graçevskiy suratga olganida; keyingi «Katta farq» sonida yana «Eralaş»ning parodiyasi körsatildi, göyo u katta yoşdagilar uçun möljallangan bölganida.

«Eralaş»ning parodiyalari «OSP-Studiya», «Comedy Club», «Veçernyy Kiyev» va «KVN» körsatuvlarida ham bölgan.

SSSRda 1980-yillarda «Eralaş» «Davlat kino qömitasi videodasturi» tomonidan videokassetalarda çiqarilgan. Rossiyada 1990-yillar örtalaridan VHS şaklida «Videoproyekt» naşri, 1997-yildan — «ORT-Video», şuningdek Video CD kompakt-disklarida çiqarilgan. 2002-yildan «Birinçi Videokompaniya» kinojurnalni subtitrlar bilan VCD va DVD şaklida çiqaradi (baʼzi DVDlarda subtitrlarsiz). Şuningdek, MPEG-4 disklarida ham çiqarilgan.

Kinojurnalning mahalliy versiyalari Rostov-na-Donuda, Qozonda, Veliky Novgorodda, Permda, Ufada, Orenburgda, Çelyabinskda, Samarada va Krasnodarda çiqadi.

2003-yildan 2005-yilgaça, 2008-yildan 2011-yilgaça va 2013-yilda «Biz Eralaşni tayyorlaymiz» hujjatli körsatuvi çiqdi. Jami 40 ta son çiqdi. Körsatuvda şu yillardagi muayyan sonlarning suratga oliniş jarayoni namoyiş etilgan. Körsatuv televideniyeda uzatilgan, keyin esa «Birinçi Videokompaniya» tomonidan VHS va DVD şaklida çiqarilgan.