12 Monkeys

1997-yilda nomaʼlum virus butun dunyoda beşta milliard odamning hayotini olgan, yaʼni Yer aholisining katta qismi halok bölgan. Tirik qolganlar yer ostida yaşaşga majbur.

2035-yilda tirik qolganlardan biri, Jeyms Koul (Bruce Willis), itoatsizlik va hokimiyatga qarşi dadillik uçun 25 yilga hukm qilingan, yer yuzidagi böm-böş megapolisda turli biologik namunalarni yiğiş uçun «köngilli» sifatida tanlanadi. Jönatilişdan oldin Koul yonidagi kameradagi mahbus Xose bilan bir neça gap almaşadi. Ikkalasi ham bilişadi: «köngillilar» heç qaçon qaytib kelmaydi.

Koul tekşiruvdan ötadi va kimyoviy himoya kostyumida namuna yiğiş uçun yer yuziga çiqadi. Muvaffaqiyatli qaytganidan keyin unga yanada xavfli işni, rad etiş huquqisiz taklif qilişadi (evaziga esa avf etiş vaʼda qilinadi): u vaqt maşinasida 1996-yilga, dahşatli epidemiya boşlangan davrga, xavfli sayohatga çiqişi kerak.

Xatolik tufayli Koul 1990-yilgi Baltimorga tuşib qoladi, u yerda uni ruhiy kasal deb öylaşadi, çunki u köçaning örtasida yalanğoç holda paydo böladi, notinç harakat qiladi, joy va vaqtga nisbatan yönalişini yöqotgan böladi va qandaydir viruslar haqida baqiradi. Politsiya bilan töqnaşganda u qarşilik körsatadi. Oxir-oqibat uni uşlaşadi, katta dozada stelazin yuborişadi va keyin yoş psixiatr-şifokor Keytrin Reyli (Madeleine Stowe) nazoratiga psixiatriya klinikasiga joylaştirişadi. U yerda Koul taniqli virusolog öğli Jeffri Goins (Brad Pitt) bilan tanişadi. Narkotik dorining taʼsirida Koul Goinsga insoniyatning qoronği kelajagi haqida gapirib beradi, lekin u bu gaplarni bir xil manifest va harakat rejasi deb tuşunadi. Koul beixtiyor Goins miyasiga «12 maymun armiyasi» haqida ğoya solib qöyadi — bu kelajak olimlarining fikriça, virus tarqalişi uçun masʼul bölgan terrorçi taşkilot.

Koul Jeffri keyinçalik virusni özi çiqarişidan şubhalanadi. U şifokorlar kengaşi oldida çiqib, öz hikoyasini isbotlaşga harakat qiladi va kelajak bilan aloqa uçun berilgan raqamga qönğiroq qiladi. Raqam böyiça tasodifan uy bekasi javob beradi. Şifokorlar uni leçebnitsada qoldirişadi, Koul esa Jeffri yasagan kalit yordamida qoçişga urinadi, lekin uni uşlab, karserga solişadi. Koul sirli ravişda ğoyib böladi, bu esa klinika xodimlarini hayratga soladi.

Koul kelajakda, izolyatsiya qilingan kamerada öziga keladi va u yerda uni «Bob» deb çaqirayotgan ovozni eşitadi. Nomaʼlum şaxs Koulning ötmişga yuborilgan «köngilli» ekanini biladi va uning ham bir vaqtlar şunday bölganiga işora qiladi.

Koul uni ötmişga yuborgan olimlar oldida çiqib, bölib ötganlarni gapirib beradi, lekin ular bundan norozi. Olimlar safarni takrorlamoqçi bölişadi, bu safarda Koul nihoyat töğri davrga tuşişiga umid qilişadi. Ammo avval u Birinçi jahon uruşining avj nuqtasida, fransuz armiyasi xandaqlariga tuşib qoladi. U yerda boşqa elçi — kameraşerigi Xoseni uçratadi va oyoğiga öq tegadi.

Koul nihoyat 1996-yilga tuşadi, öz şifokorini topadi va sindrom Kassandra haqidagi maʼruzasidan keyin uni öğirlaydi. Keytrin Reyli özining eski bemorini tanib oladi va unga ehtiyotkorlik bilan munosabatda böladi.

Koul Keytrinni «12 maymun» guruhining izini topiş uçun Filadelfiyaga borişga majbur qiladi. Yölda ular motelda töxtaşadi va u yerda Koulga tuşida Keytrinni boşqaça soç turmagida körgandek böladi. Uyğonib, u Keytringa tanişgunlariga qadar ham uni körganini, lekin bu aynan u ekanini bilmaganini aytadi. Ular şaharga yöllarini davom ettirişadi. Şu paytda radioda quduqqa yiqilib tuşgan bola haqida xabar beriladi va uni qutqariş uçun operatsiya uyuştirilgan böladi. Koul bolalikda bu bola uçun qattiq xavotirlanganini aytadi, lekin aslida bola butun vaqt davomida omborxonada yaşirinib yurgan bölgan. Keytrin unga işonmaydi va uning sözlariga eʼtibor bermaydi.

Şaharga yetib kelgaç, Koul Keytrindan maşinani töxtatişni söraydi, söng devorlardan varaqalarni yulib, unga «12 maymun» guruhining (yaşirin «Army of the 12 Monkeys» armiyasining) çizilgan belgilarini körsatadi. Koul qizil belgilar izidan ketadi va Keytrinni ham özi bilan sudraydi. Yölda ular bir sarsonni köradi, u Koulni sayohatçilardan biri deb tanib, «Bob» deb ataydi. U olimlar uzatgiç qurilmalarini tişlariga yaşirişini, şu tariqa vaqt sayohatçilarini kuzatişlarini aytadi. Dalillar izlab, Keytrin va Koul eski teatrda talonçilar bilan töqnaşişadi. Koul ularni öldiradi. Keytrin va Koul FAA (Freedom for Animals Association) idorasiga yetib borişadi, u yerda Jeffrining guruhi — hayvonlar huquqi uçun kuraşuvçilar joylaşgan. Koul ulardan Jeffrining rejalari haqida ayrim maʼlumotlarni oladi. Koul va Keytrin FAA aʼzolarining maşinasini öğirlab, Keytrinning öz maşinasi evaziga, şahardan örmonga qarab ketişadi. U yerda Keytrin uning oyoğidan öqni çiqarib oladi, söng uni Jeffrining otasi malikonasigaça olib boradi. Koul Jeffri bilan uçraşadi, keyin politsiya kelişi bilan iz qoldirmay ğoyib böladi.

Koul yana kelajakka qaytadi, u yerda olimlar uni katta yutuq bilan tabriklaşadi — u maşhur virusolog öğli Jeffri Goins bilan «Army of the 12 Monkeys» örtasidagi aloqani aniqlaşga muvaffaq bölgan. Unga vaʼda qilingan avfni körsatişadi va normal hayot vaʼda qilişadi, lekin Koul buni gallyutsinatsion alahsiraş deb biladi. Unga tinçlantiruvçi dori yuborilgandan söng, Koul yana «Bob» degan sayohatçining ovozini eşitadi, u Koulni erkinlikka erişişni va Keytrin bilan birga yaşaşni istaşiga işontiradi. Öziga kelgaç, Koul öz ixtiyori bilan yana ötmişga qaytişni taklif qiladi.

Keytrin politsiyaga bölib ötganlar haqida gapirib beradi va Koul uni zörovçilardan himoya qilganini aytadi. Şu bilan birga, televideniyedа quduqqa yiqilgan bola yaqin atrofdagi omborxonadan topilgani xabar qilinadi. Keytringa politsiyadan qönğiroq keladi. Unga maʼlum qilişadiki, u topşirgan öq ballistik ekspertiza natijasiga köra XX asr boşiga oid, noyob ekan. Faktlarni bir-biriga boğlab, Keytrin Koul aytgan hamma narsaga işona boşlaydi. Vaziyatning jiddiyligini tuşunib, u öz kitobining materiallarini şoşilib titkilaydi va Birinçi jahon uruşiga oid suratlardan birida yaralangan askarni — bu Xose ekanini, orqa fonda esa Koulni topadi.

Keytrin «Army of the 12 Monkeys»ni izlab, FAA idorasiga qaytadi va devorga qizil ballon bilan xabar qoldiradi. Şu zahoti unga vaqt böylab yana köçib ötgan Koul yaqinlaşadi. Keytrin Koulni politsiyadan olib, yaqin atrofdagi mehmonxonaga olib boradi. Mehmonxonaga mahalliy poda yetib keladi, u Keytrinni fohişa, Koulni esa uning mijozi deb hisoblaydi. Koul podani kaltaklaydi. Söng u sarsonning maslahatiga köra tişlaridagi uzatgiç qurilmali tişlarni suğurib taşlaydi, çunki u şu zamonda Keytrin bilan qolişni istaydi. Ular podaning naqd pulini olib, yangi kiyim sotib olişadi va kinoteatrda grim qilişadi. Keytrin heç narsani özgartirib bölmasligini tan oladi va vaziyatdan zavq oliş kerakligini aytadi. Ular okeanga uçişga qaror qilişadi va ertasi kuni aeroportga yöl olişadi. Yölda ular «Army of the 12 Monkeys» harakatlarining oqibatlarini körişadi: ular tunda hayvonot boğiga kirib, barça hayvonlarni ozod qilişgan. Koul va Keytrin tuşunişadiki, «Army of the 12 Monkeys» biotерrorizm bilan boğliq bölmagan, şunçaki ekofaol guruh ekan. Aeroportda Koul kelajak bilan «aloqa» uçun maxsus raqamga qönğiroq qilib, maymunlarning epidemiyaga aloqasi yöqligini xabar qiladi.

Kutilmaganda aeroportdagi yölovçilar orasida Koul Xoseni uçratadi, u Koulni «qahramon» deb çaqiradi. Xose unga revolver uzatadi va epidemiyaning aybdorini öldirib, işni yakunlaşi kerakligini aytadi. Koul Xoseга taşlanadi, lekin u Koulga qoçişga urinişlari befoyda ekanini aytadi — «mayoq» olib taşlangan bölsa ham, ular uni kuzatib turişgan. Koul boşqa odamlar orasida kelajakdan öz nazoratçilarini köradi va Xose kabi uning ham harakat erkinligi yöqligini tuşunadi.

Maʼlum böladiki, virusni aqldan ozgan virusolog öğli Goins emas, balki uning ham kam emas aqldan ozgan yordamçisi, Keytrinning maʼruzalarida qatnaşgan doktor Pitars çiqarar ekan. Koul buni juda keç tuşunadi — terrorçi virus namunalari bilan «xizmat safari»ga yöl oladi, ularni butun sayyora böylab tarqatiş uçun, bojxona tekşiruvi vaqtida birinçi konteynerni aeroportning özida oçadi.

Koul va Keytrin uni körib qolişadi va töxtatişga urinişadi, lekin ularga ulkan navbat yöl bermaydi. Navbatdan nihoyat çiqib olgan Koul jinoyatçining ketidan yuguradi va yugurib ketayotib, töpponçani oladi, lekin yetib kelgan politsiyaçilar unga öq uzişadi. Jinoyatçi qoçib ketadi. Koul ota-onasi bilan reysini kutayotgan kiçkina bolaning köz öngida halok böladi. Bu bola — Koulning özi, va bu manzara uni butun umri davomida tuşida taʼqib qiladi. Keytrin bolani köz bilan topib, köz yoşlari orasidan unga tabassum qiladi. Epidemiya qaytarib bölmas holga keladi, lekin jinoyatçi bilan birga samolyot salonida kelajakdan kelgan olimlardan biri — Koulni yuborgan ayol ötiradi. U özini taniştiradi: «Mening ismim Jons. Men suğurta bilan şuğullanaman» (bu söz öyini bölib, «zaxira uçun» degan maʼnoni ham anglatadi).

Film şu bilan yakunlanadi: kiçkina Koul va uning ota-onasi maşinaga ötirişadi. U uzoqqa qaraydi, uning közlari yirik planda körsatiladi — худди filmning birinçi kadridagidek.