2012

«2012» — ilmiy-fantastik halokat filmi. Rejissyori Roland Emmerich, ssenariy muallifi Emmerich va Harald Kloser. Film 2012-yil fenomeni asosida yaratilgan. Boş rollarda John Cusack, Amanda Peet, Chiwetel Ejiofor, Danny Glover, Thandiwe Newton, Oliver Platt, Tom McCarthy va Woody Harrelson ijro etgan. Syujetda yozuvçi Jackson Curtis va geolog Adrian Helmsley kabi köplab qahramonlar bor. Ular yer qobiği siljişi nazariyasi bilan boğliq eskatologik falokatlardan, jumladan zilzila, super vulqon otilişi, megatsunami va butun dunyo böylab sodir böladigan umumjahon toşqinidan omon qoliş uçun kuraşadi.

Suratga oliş dastlab Los-Anjelesda rejalaştirilgan edi, lekin 2008-yil avgust oyida Vankuverda boşlandi va ikki oydan keyin yakunlandi. Film uçun keng qamrovli marketing kampaniyasi ötkazildi. Unga qahramonlar nuqtai nazaridan yaratilgan veb-sayt va virusli marketing sayti kiradi. Tomoşabinlar bu saytda keyingi halokatdan qutuliş uçun lotereya raqamiga röyxatdan ötişlari mumkin edi.

Film 2009-yil 13-noyabrda Sony Pictures Releasing tomonidan ekranlarga çiqarildi. Film aralaş baho oldi, ammo tijorat jihatdan muvaffaqiyatli böldi. Byudjeti 200 million dollar bölgan film butun dunyo böylab 769,6 million dollar yiğdi va 2009-yilning beşinçi eng katta kassa filmi böldi. 36-«Saturn» mukofotlari marosimida film eng yaxşi jangovar, sarguzaşt yoki triller film va eng yaxşi maxsus effektlar nominatsiyalarida, şuningdek, «Critics’ Choice» mukofotining eng yaxşi vizual effektlar nominatsiyasida tanlangan.

«2012» filmining titrlarida ilhom manbai sifatida ingliz yozuvçisi Graham Hancockning «Xudolarning izlari» kitobi körsatilgan. Time Out naşriga bergan intervyuda Emmerich şunday degan: «Men doim Injildagi toşqin haqida film suratga olişni xohlardim, lekin unga tayanadigan biror narsa topa olmagandim. Yer qobiği siljişi nazariyasi haqida birinçi marta Graham Hancockning „Xudolarning izlari“ kitobida öqiganman». U va kompozitor-prodyuser Harald Kloser yaqindan hamkorlik qilib, 2008-yil fevral oyida sotuvga qöyilgan «2012» nomli spek-ssenariy yozdilar. Emmerich va uning vakillari byudjet prognozlari va syujet rejalarini bir qator studiyalarga taqdim etdi. Bu jarayonni rejissyor avval «Mustaqillik kuni» va «Ertaga»filmlari uçun ham ötkazgan edi.

Şu oyning oxirida Sony Pictures Entertainment ssenariy huquqlarini qölga kiritdi. Tarqatiş Columbia Pictures tomonidan amalga oşirilişi kerak edi. Emmeriçning sözlariga köra, film taxminan 200 million dollarga suratga olingan.

Dastlab 2008-yil iyul oyida Los-Anjelesda rejalaştirilgan suratga oliş 2008-yil avgust oyi boşida Britaniya Kolumbiyasining Kamloops, Savona, Caçe Creek va Aşcroft şaharlarida boşlandi va oktabr oyi örtalarida yakunlandi. AQŞ Kinoaktyorlar gildiyasining ish taşlaşi tufayli, AQŞ Ssenariy yozuvçilar gildiyasining ish taşlaşidan keyin boşlanişi kutilayotgan bu ish taşlaş sababli, prodyuserlar aktyorlar ish taşlagan taqdirda harakat rejasini tuzdilar. Vizual effektlar yaratiş uçun Unçarted Territory, Digital Domain, Double Negative, Scanline va Sony Pictures Imageworks jalb qilindi.

Filmda dunyoning bir neçta diqqatga sazovor joylarining vayron bölişi tasvirlangan. Emmerich Kaʼbani ham körib çiqqanini aytdi, ammo Kloser uning uçun fatvo çiqarilişidan xavotirda edi.

Filmga musiqani Harald Kloser va Tomas Vander yozdi. Adam Lambert «Time for Miracles» qöşiğini yozdi. Şuningdek, Filter guruhining «Fades Like a Photograph» va George Sigal hamda Blue Mankumaʼning «It Ainʼt the End of the World» qöşiqlari ham bor. Two Steps from Hell guruhining «Master of Shadows» qöşiği treylerlarda işlatilgan.

Film studiya tomonidan yaratilgan «Inson uzluksizligi instituti» nomli xayoliy sayt orqali virusli marketing yordamida tarğib qilindi. Saytda asosiy qahramon Jackson Curtisning «Xayr, Atlantida» kitobi, onlayn multimediya, blog yangilanişlari va zealot Charli Frostning «This Is the End» saytidagi radioeşittirişlari taqdim etildi. 2008-yil 12-noyabrda studiya birinçi treylerni çiqardi. Treyler tomoşabinlarga «haqiqatni bilib oliş» taklifi bilan tugadi. Ular qidiruv tizimiga «2012»ni yozişlari kerak edi. The Guardian filmning marketingini «çuqur notöğri» deb atadi va uni «2012 haqida yanada yolğon bayonotlar beradigan saytlar» bilan boğladi.

Saytda tomoşabinlar global halokatdan omon qoladigan kiçik aholi qatoriga kiriş uçun lotereya raqamiga röyxatdan ötişlari mumkin edi. Saytni haqiqiy deb hisoblagan 1000 dan ortiq odamdan sörov olgan NASA xodimi David Morrison uni qoraladi. «Menga hatto ösmirlar yozib, dunyo oxirini körmaslik uçun öz joniga qasd qilişni öylayotganlarini aytgan holatlar bölgan», — dedi Morrison. «Menimça, Internetda yolğon gapirib, pul topiş uçun bolalarni qörqitiş axloqqa zid». Yana bir marketing sayti «Xayr, Atlantida» kitobini tarğib qilardi.

Comcast film tarğiboti uçun «yöl tösiqlari» kampaniyasini ötkazdi. Unda 2 daqiqalik sahna 2009-yil 1-oktabrda AQŞning 450 ta tijorat telekanaliga, mahalliy ingliz va ispan tilidagi stansiyalariga hamda 89 ta kabel kanaliga Şarqiy va Tinç okean vaqti böyiça soat 10:50 dan 23:00 gaça bölgan 10 daqiqalik oraliqda efirga uzatildi. Sahnada Los-Anjelesning vayron bölişi tasvirlangan va u clifhanger bilan yakunlangan. Butun klip, uzunligi 5:38 daqiqa, Comcastʼning Fancast saytida mavjud edi. Variety maʼlumotlariga köra, «Reklama bilan telekörsatuvni tomoşa qilayotgan barça xonadonlarning 90 foizi oldida kadrlar paydo böladi, bu deyarli 110 million tomoşabin demakdir. Onlayn va mobil oqimlar bilan birgalikda bu körsatkiç 140 milliondan oşişi mumkin».

Premyera 2009-yil 13-noyabrda Indoneziya, Meksika, Şvetsiya, Kanada, Daniya, Xitoy, Hindiston, Italiya, Filippin, Turkiya, AQŞ, Rossiya va Yaponiyada bölib ötdi. Sony Pictures maʼlumotlariga köra, film yozda çiqarilişi uçun tayyor bölişi mumkin edi, ammo keçikiş işlab çiqariş uçun köproq vaqt berdi.

Filmning DVD va Blu-ray naşrlari 2010-yil 2-martda çiqarildi. Ikki diskli Blu-ray naşrida 90 daqiqadan ortiq qöşimça materiallar, jumladan Adam Lambertning «Time for Miracles» qöşiği uçun musiqiy klipi va PSP, PC, Mac hamda iPod uçun raqamli nusxa mavjud. Filmning 3D versiyasi 2010-yil fevral oyida Meksikadagi Cinemex kinoteatrlarida çiqarildi. 2021-yil 19-yanvarda film Ultra HD Blu-ray formatida çiqarildi.

Muqobil yakun filmning DVD naşrida keltirilgan. Kapitan Maykls ularning Yaxşi umid burni tomon yöl olayotganini eʼlon qilgaç, Adrian telefon orqali otasi Garri va Garrining dösti Toni Delgatto mega-tsunamidan omon qolganini biladi. Bu tsunami ularning «Genesis» kruiz kemasini ağdarib taşlagan edi. Adrian va Laura Kertis oilasi bilan döstlaşadilar. Keyt Lauraga Lilli haqida ğamxörlik qilgani uçun minnatdorçilik bildiradi. Laura Jacksonga uning «Xayr, Atlantida» kitobi unga yoqqanini aytadi. Jackson va Adrian jahon inqirozi voqealari haqida fikr almaşadilar. Karl özining beparvo harakatlari uçun Adrian va Laura oldida uzr söraydi. Jackson Noahning mobil telefonini qaytaradi. U bu telefonni 4-kovçegni suv bosgan paytda olgan edi. Nihoyat, kovçegg «Genesis» kemasini va uning omon qolgan odamlarini plyajda topadi.

2011-yilda NASA mutaxassislari «2012» filmini sönggi yillardagi eng antiilmiy film deb tan oldilar. Unda ilmiy noaniqliklar va oçiq uydirmalar eng köp bölgan. USA Today gazetasidan Claudia Puig filmni «barça ofatli filmlarning onasi» deb atadi. Daily Telegraphʼdan Tim Robey filmga 5 dan 2 yulduz qöydi va uni «xira va absurd darajada ulkan» deb yozdi.

Roger Ebert «2012» filmini yuqori baholab, unga 4 dan 3,5 yulduz berdi. U yozişiça, film kutilgandek çiqqan. Heç bir aqlli odam boşqa narsani kutib çipta sotib olmasligi sababli, bu yil tomoşabinlar uçun eng yaxşi filmlardan biri böladi. Ebert va USA Todayʼdan Claudia Puig filmni «barça ofatli filmlarning ajdodi» deb atadilar.

2010-yilda Entertainment Weekly jurnali «2013» nomli telesериал spin-offi yaratiş rejalari haqida xabar berdi. Bu seriya filmning davomi bölişi kerak edi. «2012» filmining ijroçi prodyuseri Mark Gordon jurnalga şunday dedi: «„Lost“ serialidan keyin ABCda ofatlar mavzusidagi dasturlar uçun böş vaqt paydo böladi, şuning uçun odamlar bu mavzuga har hafta qiziqişadi. Film körsatgan „2012“ ofatining ulkanligiga qaramay, dunyo uçun umid bor. Filmdan keyin baʼzi odamlar omon qoladi, va savol şundaki, bu omon qolganlar yangi dunyoni qanday quradilar va u qanday körinadi. Bu qiziqarli telesериал bölişi mumkin». Biroq, rejalar byudjet sabablari bilan bekor qilindi. Bu Emmerich filmlaridan spin-off yaratilgan uçinçi holat bölardi. Birinçisi «Yulduzli darvozalar» edi, unga «Yulduzli darvozalar: SG-1», «Yulduzli darvozalar: Çeksizlik», «Yulduzli darvozalar: Atlantida» va «Yulduzli darvozalar: Olam» ketma-ket çiqqan. Ikkinçisi esa «Godzilla» edi, unga animatsion «Godzilla» seriali ergaşgan.