«Katta hayot» — Leonid Lukov rejissyorligidagi sovet badiiy töliqmetrajli filmi. 1940 yil prokat yetakçisi — 18,6 mln tomoşabin. Film Pavel Nilinning ssenariysi asosida suratga olingan bölib, ssenariy asosi uning «Çelovek idet v goru (Oçerki obiknovennoy jizni)» romani bölgan. Roman «Noviy mir» jurnalida (1936) çop etilgan.
Ssenariy va rejissura uçun 1941 yil 15 martda «Katta hayot» kinokartinasi II darajali Stalin mukofotiga sazovor böldi.
Film Şaxti şahrida suratga olingan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Boris Andreyev
3Syujet
Donbassdagi kiçik konçilar posyolkasi mehnat hayoti bilan yaşaydi. Uç oy oldin konga yangi partorg Xadarov…
Donbassdagi kiçik konçilar posyolkasi mehnat hayoti bilan yaşaydi. Uç oy oldin konga yangi partorg Xadarov keldi. Uning kelişi bilan posyolkada ham, konda ham hayot jonlandi. Konni qayta jihozlaş işlari olib borilmoqda. Partorg yoş muhandis Petuxovning taşabbusini qöllab-quvvatlaydi; Petuxov tajribali konçilar yordamida kömir qazib olişning yangi usulini işlab çiqmoqda. Lekin hamma ham yangi usulning muvaffaqiyatiga işonmaydi. Eng köp şubha bildiruvçi — kon kengaşi raisi Usynin bölib, u har qanday masʼuliyatdan qörqadi va doim çetda qolişga intiladi. U hozir ham konda yangilikni töxtatişga urinmoqda, çunki mumkin bölgan nosozliklar uçun javobgarlikdan qörqadi. Usynin har qanday holatda atrofdagilarga Petuxov işlab çiqayotgan usul muvaffaqiyatsizlikka mahkumligini taʼkidlaydi. Haqoratlar va kamsitişlarga çidamay, Petuxov kondan ketmoqçi böladi. Ammo konning faxriylari Kuzma Kozodoev va Viktor Bugorkov yangi usulning muvaffaqiyatiga işonadi va Petuxovni konda qolib, boşlagan işini davom ettirişga köndiradi. Bunda ularni Xadarov ham qöllab-quvvatlaydi. Boş muhandis Ivanov kasal bölib qolganda, Xadarov boş muhandis vazifasini Petuxovga topşirişni talab qiladi. Rahbariyatning işonçi yoş muhandisni kömir qazib olişning yangi usulini joriy etiş işini ikki baravar kuç bilan yakunlaşga undaydi.
Konda Xariton Balun işlaydi. Lekin mehnat bu alp kişi uçun şunçaki kundalik zarurat. U böş vaqtini döstlari — hazilkaş Vanya Kurskiy va Makar Lyagotin bilan ötkazişni afzal köradi. Xariton mağrur Sonya Osipovaga oşiq, lekin qiz uni rad etadi va mastning yonida bölişdan uyalişini aytadi. Usynin Xaritonni konadan haydaş vaqti kelganini hisoblaydi. Biroq tajribali konçi Kozodoev Xaritonda öziga xos konçilik isteʼdodi borligini va unga yordam berilsa, undan haqiqiy konçi çiqişini taʼkidlaydi. Xadarov Xaritonni öqişni boşlaşga va ustozi Kozodoev kabi haqiqiy konçi bölişga çaqiradi. Xadarov Sonya Osipovadan Xaritonga taʼsir ötkazib, unga yordam berişni söraydi. Xaritон Sonyani Xadarov bilan birga körib qolib, öqişni taşlaydi va döstlari bilan pivoxonaga boradi, söngra raşkdan mast holda janjal çiqaradi.
Usynin yangi usulni konda sinab körilganda kömir köçişi mumkinligini hisoblaydi. Bunda unga desyatnik Kuzmin hamroh böladi. Ikkovlari rayon partiya qömitasiga xat yozib, tajriba vaqtida odamlar halok bölişi mumkinligidan xavotirlarini bildiradi. Heç kim yaşirin duşman Kuzminning sobiq kulak ekanini bilmaydi. U kulak öğli Makar Lyagotinni konda kömir köçişini uyuştirişga undaydi. Tajriba kunida konçilar Kozodoev va Bugorkov yangi usul böyiça işlab, meʼyorni sezilarli darajada oşirib bajaradi. Lyagotin konda kömir köçirişga jurʼat etolmaydi va bu забойçilar hayotini saqlab qoladi. Muhandis Petuxovning usuli böyiça endi butun kon işlaydigan böladi.
Xaritonning mast holdagi janjali butun konçilar posyolkasining qoralaşiga sabab böladi. Uning qilmişi döstona sud majlisida körib çiqiladi. Balunning ongida buriliş yuz beradi. Sonya unga turmuşga çiqadi.
Kuzmin va Lyagotin uyuştirgan kömir köçişida Kuzma Kozodoev jarohat oladi. Şifokorlar uning hayoti uçun xavotirda. Yuz bergan kömir köçişida Petuxov özini aybdor deb biladi, çunki u notöğri hisob-kitob qilgan deb öylaydi. Xadarov konda zararkunandalar işlayotganiga işonç hosil qiladi. Kuzmin Xadarovni ham konda kömir ostida qoldirmoqçi böladi, çunki u tez orada uning fitnasini foş qilişini biladi. Faqat tasodif partorgni ölimdan saqlab qoladi.
Xariton Balun özini Kozodoevning şogirdi deb biladi va uning işini davom ettirişni öz burçi deb hisoblaydi. U konçilar brigadasini töplaydi va ular yangi rekordga intiladi. Xariton ustozining rekordini yangilaşga vaʼda beradi. Zararkunandalar rekord işini buzişga urinadi, lekin foş etilib, hibsga olinadi. Yangi rekord örnatgan Xariton Balun brigadasi qahramon sifatida kondan çiqadi.
4Rollarda
Ivan Pelʼtser — Kuzma Petroviç Kozodoev, staxanovçi…

Ivan Pelʼtser — Kuzma Petroviç Kozodoev, staxanovçi konçi
Ivan Novoselʼtsev — Xadarov, partkom kotibi
Stepan Kayukov — Savely Nikitiç Usynin, kon kengaşi raisi
Yuriy Lavrov — Ivan Sergeeviç Kuzmin, desyatnik
Mark Bernes — Boris Nikolayeviç Petuxov, kon muhandisi
Vera Şerşnyova — Sonya Osipova
Boris Andreyev — Xariton Egoroviç Balun
Pyotr Aleynikov — Ivan Semyonoviç Kurskiy (1973 yilgi versiyada ovozini Vladimir Tatosov beradi)
Lidiya Kartaşova — Marusya Kozodoeva
Lavrentiy Masoxa — Makar Lyagotin, kulak öğli
Vasiliy Zayçikov — Nikifor Stepanoviç Ivanov
Viktor Arkasov — Viktor Bogorkov, staxanovçi konçi
Grigoriy Lyubimov — Aleksandr Petroviç Zaxarov, kon boşliği
Aleksey Krasnopolskiy — Ilya Terenteviç Morozov, partorg
Aleksey Konovskiy — Aleşa
Nikolay Kryuçkov — NKVD xodimi (titrlarda körsatilmagan)
Vladimir Uralskiy — Kiriçenko (titrlarda körsatilmagan)
5Yaratuvçilar
Ssenariy muallifi: Pavel…
Ssenariy muallifi: Pavel Nilin
Rejissyorlar: Leonid Lukov, Boris Kanevskiy (2-rejissyor)
Operator: Ivan Şekker
Ovoz operatorlari: G. I. Grigoryev, Riva Bisnovatnaya
Rassom: Solomon Zaritskiy
Kompozitor: Nikita Bogoslovskiy
Qöşiq matnlari: Boris Laskin
6Faktlar
Aynan film uçun şoir Boris Laskin va kompozitor Nikita Bogoslovskiy «Spyat kurganы tyomnыye» qöşiğini yozgan.…

Aynan film uçun şoir Boris Laskin va kompozitor Nikita Bogoslovskiy «Spyat kurganы tyomnыye» qöşiğini yozgan. Filmda qöşiqni Lavrentiy Masoxa ijro etgan.
1946 yilda rejissyor Lukov ikkinçi qismni yaratdi, biroq u ekranga (kiçik qisqartmalar bilan) faqat 1958 yilda çiqdi. Buning sababi qisman kinokartinaga 4,7 mln. rubl sarflanganligi bilan ham boğliq bölişi mumkin.
1963 yilda ikkala qismning yangi «rejissyor tahriri» çiqdi. Birinçi qismdagi, Stalin va öşa paytda «nufuzi tuşgan» boşqa rahbarlarning portretlari körinadigan sahnalarda qisqartmalar qilindi. Bir binodagi Lenin portretining «sakrab yuruvçi» körinişi sezilarli bölib, bu «aylanuvçi niqob» usuli bilan Kaganoviç portretini yaşiriş uçun qilingan edi. Staxanovçilar qabilasi haqidagi qöşiqdan «rahbar mehri» haqidagi bandi olib taşlandi. 1963 yil versiyasida titrlar qayta işlandi. 1973 yilda birinçi qismning «tiklangan» versiyasi çiqdi. «Tiklaş» 1939 yildagi kartinaning birinçi tahriri asosida amalga oşirildi, lekin «şaxs kultining» barça belgilari olib taşlandi. Filmga qayta ovozlaştiriş ham qilindi: «Spyat kurganы temnыye» qöşiğini L. Masoxa örniga Valeriy Zolotuxin ijro etdi, P. Aleynikov uçun esa boşqa aktyor gapirdi va hokazo.
Videokassetalar va DVDʼlarda ikkala qismning barça versiyalari çiqarilgan.
7Kadrlar
1
1 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Большая жизнь» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.