Filmdagi voqealar, Gennadiy Şpalikovning ssenariysida taʼkidlanganidek, N. şahrida röy beradi. Bu şahar «Sibirda paydo bölgan barça yoş şaharlarga öxşardi». Şanba kuni smenadan söng qurilişda işlaydigan yigit-qizlar uylariga qaytişadi. Tösatdan avtobus sekinlaşadi, faralari yölda turgan çamadon va sumkani yoritadi. Şunday qilib salonga yangi yölovçi — Viktor (Kirill Lavrov) çiqadi. Lena (Inna Gulaya) yoniga ötirgaç, u özini guruhdan orqada qolgan geolog yoki xorijiy razvedkaçi deb taniştiradi. Syujet rivojlanişi bilan maʼlum böladiki, u maʼlumoti böyiça muhandis bölib, uç oy ekspeditsiyada bölgan va tuğilgan şahri Kuybyşevga ketayotgan ekan. Ularning özaro qiziqişi ortib boradi, qahramonlar ötmişdagi «ekstremal» voqealar haqida bir-biriga gapirib berişadi: Lena suzişni qanday örganganini aytadi; Viktor esa bolaligida toğdagi stansiyada yaşaganini eslaydi.
Avtobus N. şahriga kirib, mahalliy klub yonida töxtaydi. Şaharda poytaxt teatr jamoasi gastrolda bölib, şanbalik afişada «Olça boği» spektakli eʼlon qilingan. Tadbir taşkilotçisi bölgan Lena Viktorni spektaklga taklif qiladi. Qahramon javob berişga ulgurmaydi. Qizning tanişlari uni çetga surib qöyadi, şu sababli Viktor klubga ança keyinroq — ikkinçi pardada kiradi. Antraktda u yana Lena bilan uçraşadi. Ularning foyedagi suhbati adabiyotşunos Anatoliy Kulagin sözlariga köra, Çexovning pyesasidagi personajlar suhbatini eslatadi. Lena «böm-böş hayot keçiriş dahşatli» ekanini tan oladi; Viktor esa «yorqin, töğri narsani» izlaş kerakligini aytadi.
Qahramonlar asta-sekin yaqinlaşadi: özini «erkin odam» deb ataydigan Viktor yangi dösti bilan «istalgan yönalişda» ketişni xohlaydi; Lena esa u bilan «qayerga bölsa ham» jönaşga tayyor ekanini yaşirmaydi. Biroq ertalab, yoş ayol çamadonlari va uç yaşar qizi bilan Viktorning «Dam oliş» suzuvçi bazasiga kelganida, noaniq vaziyat yuzaga keladi. Keskin özgarişlarni kutmagan Viktor Lenaning qatʼiyatidan oçiqdan-oçiq çekinadi. Ular köçadagi bufetda birga nonuşta qilayotganda suhbat keskinlaşadi. Nihoyat, qahramon telefon qilişi kerakligini aytib, ketadi va qaytib kelmaydi. Şahardan aeroportga ketayotganda Viktor avtobus derazasidan daryo böylab sekin suzib borayotgan öziyurar barjani kuzatadi.
1Rollarda
Kirill Lavrov, Inna Gulaya, Oleg Belov
Kirill LavrovaktyorIGInna GulayaaktyorOBOleg BelovaktyorLBLarisa BurkovaaktyorLGLiliya GurovaaktyorPLPavel LuspekayevaktyorMPMarina PolbentsevaaktyorVPViktor PerevalovaktyorGSGennady Shpalikovssenariy muallifiVOVyacheslav Ovchinnikovkompozitor2Şarhlar va baholar
Ekranga çiqqanidan söng darhol film nafaqat tomoşabinlarda, balki kino mutaxassislarida ham hayratlaniş…
Ekranga çiqqanidan söng darhol film nafaqat tomoşabinlarda, balki kino mutaxassislarida ham hayratlaniş uyğotdi. «Seans» jurnalining boş muharriri Lyubov Arkusning sözlariga köra, 1966 yilda premyerada kartina sovuq qabul qilingan: «…syujet tugagan edi, barja esa suzib borardi va suzib borardi, çeksiz uzoq, zamondoşlarning asablari çidamasdi». Kinoşunos Georgiy Kapralov «Pravda» sahifalarida çop etilgan retsenziyasida ssenariy muallifiga «qandaydir hayotiy kollizyani» tuşuntirib, çuqur tahlil qila olmaganlikda ayblagan.
Bu lenta nafaqat Şpalikov biografiyasida, balki mamlakat kino tarixida ham voqea bölganini önlab yillar ötgaç tan olişgan. Jumladan, Dmitriy Bykov («Novaya gazeta») qayd etganidek, iqtibos va özlaştirişlarga qaramay (xuddi şu barja Jan Vigoning «Atalanta» filmi estetikasidan ilhomlangan), kartinada Şpalikovning öziga xos uslubi seziladi. Şpalikovning rejissyorlik isteʼdodi va kinematografik professionalizmi haqida Evgeniy Gabriloviç va Pavel Finn uning ssenariylar töplamiga yozgan sözboşida yozişgan.
Operator Dmitriy Meskhiyev işiga alohida tahlil bağişlangan. Natalya Adamenko («Kinoşunoslik yozuvlari») operator usullari — yoruğlik kontrastlari, aks etişlar, tutun, diffuziyalar — tomoşabinlar bilan hissiy aloqa örnatişga qanday yordam bergani haqida batafsil yozgan. Adamenko fikriça, «Uzoq baxtli hayot» yaratuvçilari kinematografdagi yangi kaşfiyotlar ostonasida turgan edi — «poetik obraz va tasviriy obrazning assotsiativligi heç qaçon bunçalik bir-biriga yaqinlaşmagan».
«Sanʼat kinosi» jurnali retsenziyasida kadrlarning ifodaliligi, ular «minglab nozik va yarim tusdan töqilgani» haqida eslatilgan. «Ekran-90» naşrining muxbiri ham filmda sof, şaffof ranglar bilan çizilgan eskizga öxşaş, sevgisiz qolgan hikoyani körgan.
«Mosfilm»da köp yillar redaktor bölib işlagan Ella Korsunskaya Bergamodagi mukofotni studiyada ğalaba sifatida qabul qilinganini aytgan. Kinoşunos Sergey Kudryavtsevning sözlariga köra, Yevropa kinosining klassigi Mikelandjelo Antonioni festivalda kartinani körib, final sahnasini yuqori baholagan, u özining taniş «his-tuyğularning muloqotsizligi» ruhiga mos edi.
Rejissyorlik debyuti davom ettirişga loyiq edi, biroq Gennadiy Şpalikov «Zerikarli hikoya» filmiga ariza yuborganida — u buni «Uzoq baxtli hayot» bilan bir xil nozik, yuraksiz uslubda suratga olişni rejalaştirgan edi — badiiy kengaş rad javobini berdi.
Kinoşunos Valeriy Fomin Şpalikovning kartinasi «ertalab» (ottepel) davri kinematografining yakuniy nuqtasi bölganini taʼkidlagan. Bunga Andrey Konçalovskiy ham qöşilgan: u «Uzoq baxtli hayot»da ham turğunlik davrining sezgisini, ham yoşlikdagi romantik ideallar bilan xayrlaşuvni topgan.
3Syomka guruhi
Gennadiy Şpalikov — ssenariy muallifi,…
Gennadiy Şpalikov — ssenariy muallifi, rejissyor
Dmitriy Meskhiyev — operator
Vyaçeslav Ovçinnikov — kompozitor
Boris Bykov — rassom
Irina Çernyakhovskaya — tovuş operatori
4Kadrlar
5
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
5 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Долгая счастливая жизнь (фильм, 1966)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.