Krótki film o zabijaniu

Waldemar Rekowski (Jan Tesarz) — Varşavada yaşovçi örta yoşdagi taksi haydovçisi. Badjahl va qöpol bu erkak yoş ayollarga tikilib qaraşni yoqtiradi. Jacek Łazar (Mirosław Baka) — qişloqdan poytaxtga kelib, köçalarda maqsadsiz kezib yurgan 19 yoşli sarson yigit. Jacek boşqalarga muammo keltirib çiqarişdan huzur qiladi: u jamoat hojatxonasida jinsiy yaqinlaşmoqçi bölgan begona kişini pisuarga itarib yuboradi, köprikdan ötib ketayotgan maşina ustiga katta toş uloqtirib avariya keltirib çiqaradi va kaptarlarga yem berayotgan kampirni ataylab qörqitib yuboradi. Piotr Balicki (Krzysztof Globisz) — advokatura imtihonidan endigina ötgan yoş va yuksak ğoyali huquqşunos. U rafiqasi bilan kafelarga borib, kelajaklarini muhokama qiladi. Xuddi şu kafeda Jacek sumkasida olib yurgan arqon va tayoqni uşlab ötirgan böladi. U deraza ortida öynayotgan ikki qizaloqni körib, arqonni yaşiradi va ular bilan öyin öynaydi. Keyinçalik Jacek singlisining fojiali ölimidan qattiq ruhiy tuşkunlikka tuşgani maʼlum böladi.

Ayni paytda Waldemar şaharda mijoz qidirib taksisini haydab yuradi. Jacek kafeda uning oldiga kelib maşinaga çiqadi va şahardan uzoqroq qişloq hududiga olib borişni söraydi, şuningdek, haydovçini eng olis va evrilma yöllardan yurişga qatʼiy turib olib majbur qiladi. Manzilga yetib kelişgaç, Jacek Waldemarni arqon bilan böğib öldiradi, söngra uni temir bölagi va katta toş bilan urib, boşi va tanasiga oğir jarohatlar yetkazadi.

Oradan maʼlum vaqt ötgaç, Jacek qölga olinadi va qamoqqa taşlanadi. Uni öqişni bitirgandan keyingi ilk ishi sifatida yoş advokat Piotr himoya qiladi. Dalillar juda kuçli bölgani uçun Piotrning Jacekni oqlab çiqişga deyarli imkoni qolmaydi. Piotrning barça harakatlariga qaramay, Jacek aybdor deb topiladi va osiş orqali ölim jazosiga hukm qilinadi. Hukmdan söng Piotr sudyaning oldiga borib, mijozining hayotini saqlab qoliş uçun yana nimadir qila olişi mumkinligini söraydi. Sudya Piotr ölim jazosiga qarşi yillar davomida eşitgan eng yaxşi nutqni sözlaganini, biroq qonuniy qaror özgarmasligini aytadi.

Belgilangan kuni qamoqxonaga jallod kelib, qatlga tayyorgarlik köradi. Piotr ijroni kuzatiş uçun qamoqxonaga keladi va unga endigina ota bölgani bilan boğliq xuşxabarni aytişadi. Qatl oldidan Jacek Piotrga kiçkina singlisi uning mast dösti boşqarib ketgan traktor tagida qolib halok bölganini, özi ham öşa paytda u bilan birga içib yurganini va bu fojiadan keyin heç qaçon öziga kela olmaganini aytib beradi. Jacek advokatidan onasi uçun möljallangan oilaviy qabristondagi böş joyga, singlisi va otasining yoniga dafn qilişlarini söraydi. Qamoqxona boşliği suhbatni tugatişni talab qilganda, Piotr heç qaçon tugatmasligini qatʼiy aytadi. Jacek Piotrga oxirgi iltimosini aytib, özining şaxsiy buyumlari orasidagi singlisining birinçi communion (muqaddas marosim) suratini onasiga berişini söraydi.

Şundan söng Jacek kamerasidan olib çiqilib, qöriqçilar qurşovida qatl xonasiga olib boriladi. Unga hukm va avf etiş rad etilgani öqib eşittiriladi. Ruhoniy unga sönggi diniy marosimlarni bajaradi, boşliq esa oxirgi tamaki tutatişni taklif qiladi. Jacek filtrsiz sigaret söragaç, jallod oldinga çiqib, öz sigaretini tutatib uning oğziga tutqazadi. Jacek bir-ikki marta tortgaç, sigaret öçiriladi. Osilişidan oldin u qöriqçilarning qölidan çiqib ketib, boşqarib bölmaydigan darajada baqiradi, söng qöllari kişanlanib osib öldiriladi. Buni körgan Piotr böş dalaga borib qattiq yiğlaydi.

Mirosław Baka — Jacek Łazar

Krzysztof Globisz — Piotr Balicki (advokat)

Jan Tesarz — Waldemar Rekowski (taksi haydovçisi)

Zbigniew Zapasiewicz — qömita raisi

Barbara Dziekan — kassa xodimi

Aleksander Bednarz — jallod

Jerzy Zass — politsiya boşliği

Zdzisław Tobiasz — sudya

Artur Barciś — yoş yigit

Krystyna Janda — Dorota

Olgierd Łukaszewicz — Andrzej

Peter Falçi — britaniyalik haydovçi

Elzbieta Helman — Beatka

Władysław Byrdy — jallod yordamçisi

Maciej Maciejewski — prokuror

Krótki film o zabijaniu (Öldiriş haqida qisqaça film) Polşada ölim jazosi vaqtinça töxtatib turilgan yilda namoyiş etilgan. 1988-yilda mamlakatda atigi bitta qatl amalga oşirilgan bölib, 1987-yilda 6 nafar mahkum osib öldirilgan edi. Qatl jarayonining tasviri asosan haqiqatga mos keladi, garçi aslida qatl sanasi mahkum uçun kutilmagan holat bölib, uni şunçaki qatl xonasiga olib kirişgandagina bildirişgan bölsa ham. Kommunistik repressiyaning dastlabki yillaridan keyin qatllar juda kam uçraydigan va deyarli faqat qotillik uçun qöllanadigan jazo bölgan; 1969-yildan beri jami 183 nafar erkak osib öldirilgan, ayollar esa qatl etilmagan.

Ijtimoiy qatlam

Janina Falkowska öz maqolasida sinfiy jamiyatlarning quyi qatlamga körsatadigan şafqatsizligini taʼriflab, quyi qatlamning "umidsizligi" va yuqori qatlamning soxta umidlariga urğu beradi.

Qonun va siyosat

Falkowska, şuningdek, qonunni ham adolatli, ham adolatsiz bölişga qodir, hayotni saqlab qoliş va vayron qiliş uçun masʼul bölgan şaxslantirilgan subyekt sifatida muhokama qiladi.

Film kommunistik davr oxiridagi juda qoronği va tuşkun Polşani namoyiş etadi. Bu Varşava tasvirlarini özgartirib yuboradigan kuçli rang filtrlari orqali kuçaytirilgan bölib, xom va jozibasiz muhitni yaratadi. Rangli rasm bölişiga qaramay, fotografiya va kulrang joylar sepiya yoki oq-qora kinolarga öxşaş taʼsir körsatadi.

Kieślowski operator Sławomir Idziakning vizual jihatdan ataylab bunday yoqimsiz qilib körsatganini quyidagiça izohlaydi: "Men dunyo tobora köproq badbaşara tus olib borayotganini sezaman... Men bu dunyoni ifloslantirmoqçi edim... Biz tasvir uçun muhim bölmagan hamma narsani yaşirişga imkon beradigan ğalati effekt beruvçi yaşil filtrlardan foydalandik".

Film Varşava va Sedlce şaharlarida suratga olingan. Filmda tasvirlangan tuşkun voqealar kabi, poytaxt Varşava ham yoqimsiz, tuşkun joy — kulrang, şafqatsiz va begonalaşgan odamlar yaşaydigan maskan sifatida gavdalantirilgan. Jumladan, quyidagi hududlardan foydalanilgan:

Krakowskie Przedmieście, Śródmieście, Varşava, Polşa

Eski şahar, Śródmieście, Varşava, Polşa

Siedlce, Polşa

Polşadagi premyera mamlakatda ölim jazosi böyiça qizğin munozaralar davriga töğri keldi. Garçi film syujeti siyosiy voqealarga bevosita murojaat qilmasa-da, u bir ovozdan siyosiy bayonot sifatida talqin qilindi. Polşalik tomoşabinlar yakka şaxs sodir etgan qotillik bilan davlat tomonidan sodir etilgan qotillik örtasidagi öxşaşlikni unçalik xuş körişmadi. Uşbu bahs-munozaralarga qaramay, tanqidçilarning aksariyati film yuqori baholagan va u köplab mukofotlarga sazovor bölgan. 1988-yilda film „Cahiers du Cinéma“ jurnalining yillik eng yaxşi 10 talik röyxatida 1-örinni egallagan.

1988 — Kann kinofestivali FIPRESCI mukofoti (Krzysztof Kieślowski) — Ğolib

1988 — Kann kinofestivali Hakamlar hayʼatining maxsus mukofoti (Krzysztof Kieślowski) — Ğolib

1988 — Kann kinofestivali "Oltin palma yaproği" nominatsiyasi (Krzysztof Kieślowski) — Körsatilgan

1988 — Yevropa kino mukofotining Eng yaxşi filmi (Krzysztof Kieślowski) — Ğolib

1988 — Polşa kinofestivali Oltin şer mukofoti (Krzysztof Kieślowski) — Ğolib

1990 — Bodil mukofotining Eng yaxşi Yevropa filmi (Krzysztof Kieślowski) — Ğolib

1990 — Fransiya kino tanqidçilari sindikatining Eng yaxşi xorijiy film mukofoti (Krzysztof Kieślowski) — Ğolib

Kieślowski Polşa televideniyesi bilan imzolagan şartnomaga köra, Dekalog serialining ikkita qismi tölametrajli film sifatida kengaytirilişi kerak edi. Rejissyorning özi Dekalog: Five qismini tanlagan. Kinoteatrlarda namoyiş etilgan uşbu film syujeti asosan bir xil bölsa-da, Dekalog: Beş boşqaça montaj ketma-ketligiga ega bölib, unda advokat Piotrga biroz boşqaça eʼtibor qaratilgan va efir vaqti çeklovlari tufayli baʼzi sahnalar qisqartirilgan.