Accattone

Franko Çitti — Vittorio Accattone

Franka Pasut — Stella

Silvana Korsini — Maddalena

Paola Gidi — Askenza

Adriana Asti — Amore

Elza Morante — mahbus

Polidor — qabrkovlik

Serdjo Çitti — ofitsiant

Provinsiyalik Pazolini Rimning truşçobalarini (borgate) eşitib emas, öz közi bilan bilardi. Uning birinçi romani «Şpana» (ital. «Ragazzi di vita», 1955) poytaxtning köça va tor burçaklari hayotini tasvirlagan edi. Tört yildan keyin çiqqan «Şafqatsiz hayot» (ital. «Una vita violenta») xuddi şu materialga asoslangan edi. Aynan şu roman filmga asos böldi, boş qahramon Tommazo obrazi esa «Accattone» laqabli Vittorio obrazining asosi böldi.

Suratga olişda Federiko Fellini iştirok etişi rejalaştirilgan edi, lekin sinov materialini körgaç, u voz keçdi. Filmning umumiy uslubidan taşqari, Fellinini Rim truşçobalari — suratga oliş joyi ham qoniqtirmadi. Bundan taşqari, u Franko Çittining aktyorlik qobiliyatiga işonmasdi. Franko Serdjo Çittining kenja akasi edi, u ssenariy muallifi va rim dialektining yirik mutaxassisi bölib, nafaqat Fellini va Pazolini, balki Mauro Bolonyini bilan ham şu sifatda hamkorlik qilgan.

Aynan Bolonyini suratga olingan sinovlarda kelajakdagi kino xabarining maʼnosini kördi va loyihaga prodyuser Alfredo Biniʼni jalb qildi. Keyinçalik Franko Çitti yulduzga aylandi, Pazolini esa adabiyotçi sifatidagi şuhratiga rejissyor şuhratini qöşdi.

Pazolini ongli ravişda lumpenproletariat orasida yaşab, ular bilan muloqot qilgan, uning asarlari, jumladan «Accattone», ularning hayotini içkaridan körsatiş uçun yaratilgan. Filmda kasbiy bölmagan aktyorlardan foydalaniş ustunlik qiladi, bu esa film uçun ğayrioddiy «sifat»ni taʼkidlaydi. Masalan, baʼzi aktyorlarning tişlari yomon holatda, bu syujet zarurati emas, balki Pazolini uslubining bir qismidir.

Pazolini öz asarlariga şaxsiy keçinmalarini, ayniqsa onasi bilan munosabatlari va yoşlar haqidagi qaraşlarini singdirgan. «Accattone»ning ayol qahramonlari onalik, fohişalik va ayollikni birlaştiruvçi murakkab şaxsiyatlarni namoyon etadi va bu şaxsiyatlar film hikoyasida muhim rol öynaydi.

Franko Çitti BAFTA mukofotiga eng yaxşi xorijiy aktyor nominatsiyasida nomzod körsatilgan.

Filmda musiqiy hamroh sifatida Iogann Sebastyan Baxning musiqasi işlatilgan (3-son orkestr syuitasidagi ariya va boşqa asarlardan parçalar).

Kartinada rejissyor yordamçisi sifatida Bernardo Bertolucci işlagan.

«Accattone» noaniq qabul qilindi; Fellini tanlangan muhitning maqsadga muvofiqligi va boş rol ijroçisining aktyorlik qobiliyatiga şubha bilan qaradi; film italiyalik tsenzorlar bilan qiyinçiliklarga uçradi; çiqqandan keyin italiyalik neofaşistlar kinoteatrlarda zöravonlik bilan javob berişdi. Şunga qaramay, Bernardo Bertolucci suratga oliş paytida Pazolinining usullariga qoyil qolgan.

Film Venetsiya kinofestivalida janjalli şarhlarga sabab böldi, ortiqça realistikligi va sökiniş leksikasidan foydalanganligi uçun tanqid qilindi. Tsenzorlar filmdan norozi bölib, uni 18 yoşgaça bölgan ösmirlarga namoyiş etiş taqiqlandi.

Çap tomondan munosabat ham keskin böldi; Pazolinining romanlari «mafkuraviy mos kelmaydigan sifatida kommunistik ziyolilar tomonidan qoralangan», uning birinçi filmi ham şunga öxşaş tanqidga uçradi; çap şarhlovçilar film «ijtimoiy yoki siyosiy kuraşning foydasizligini tarğib qilişi»dan şikoyat qilişdi.

Anʼanaviy ilmiy talqinda «Accattone» asosan patriarxal deb hisoblanadi, lekin hikoyaning eng dinamik va hayotiy muhim qahramonlari — biologik yoki ramziy onalik, fohişalik va ayollikni birlaştiruvçi murakkab şaxsiyatli ayollardir.

Pazolini «töğri eʼtiqodli bölmagan marksist, gomoseksual va katolitsizmga botgan dindor emas» bölgani uçun uning asari «italiyalik madaniyatda katta şov-şuv qözğatdi».

«Accattone» mavzusi va suratga oliş usuli böyiça italiyalik neorealizmning davomi kabi körinsa-da, Pazolini uni ataylab şu anʼananing antipodi sifatida yaratgan, hayotni epik va mifologik nuqtai nazar orqali realistik tasvirlaşga intilgan.