Adipurush

Hind eposi Ramayanaga asoslangan Adipuruş 2020-yil 18-avgustda tarğibot posteri orqali eʼlon qilingan. Rolni Prabhas ijro etadi, filmni esa avval “Tanhaji” (2020) tarixiy jangari filmini suratga olgan Om Raut rejissyorlik qiladi. Om Raut 1992-yilgi yapon filmi “Ramayana: The Legend of Prince Rama”dan ilhomlangan va zamonaviy texnologiyalar yordamida Ramayanani kinoga moslaştirişga qiziqqan. Raut ssenariyni Hindistonda COVID-19 karantini davrida yozgan. Prabhas loyihani darhol yoqtirib qoldi, prodyuser kompaniya esa T-Series Films loyihaga qöşildi.

Adipuruş eng qimmat hind filmlaridan biri bölib, byudjeti ₹550–800 crore. Dastlab film byudjeti 500–600 crore deb xabar qilingan edi, ammo birinçi teaser çiqqandan söng VFX va CGI sifatining pastligi sababli filmga keskin tanqid yoğildi. Bu esa, katta byudjetga qaramay, işlab çiqaruvçilarni filmni beş oyga köçirişga majbur qildi va VFX hamda CGI sifatini yaxşilaş uçun qöşimça 100–200 crore ajratildi. Film hind va telugu tillarida bir vaqtda suratga olingan, şuningdek 3D formatda ham tasvirga olingan.

2020-yil sentabr oyida işlab çiqaruvçilar Prabhas Ramaning rolini ijro etişini eʼlon qildi; uning personaji nomi keyinçalik Raghava deb oşkor qilindi. Avval Rautning “Tanhaji” filmida antagonist rolini öynagan Saif Ali Khan Ravana rolini, Lankeş taxallusi bilan, ijro etişga rozi böldi. Sita rolini, Janaki taxallusi bilan, Anuşka Şetty, Anuşka Şarma, Kiara Advani va Keerthy Sureş taklif qilingani haqida miş-mişlar tarqalgaç, 2020-yil noyabr oyida Kriti Sanon bu rolni ijro etişi xabar qilindi; uning filmga qöşilişi işlab çiqaruvçilar tomonidan tört oy ötib, 2021-yil mart oyida tasdiqlandi. 2021-yil fevral oyida suratga oliş maydonçasiga kelgan Sunny Singh Lakshmana rolini ijro etdi, uning taxallusi Şeş edi. Hind versiyasida Prabhas uçun ovozni Sharad Kelkar bergan, telugu, tamil va kannada versiyalarida esa Saif Ali Khan uçun ovozni P. Ravi Şankar bergan.

Adipuruş uçun motion-capture suratga oliş 2021-yil 19-yanvarda boşlangan. Muhurtam marosimi va rasmiy start 2021-yil 2-fevralda Mumbaida ötkazildi. Işlab çiqaruvçilar xabar berganidek, asosiy suratga oliş öşa kuni boşlangan. Öşa kuni Mumbaidagi suratga oliş joyida katta yonğin sodir böldi. Yonğin tufayli xuddi şunday dekoratsiyalar qayta tiklandi. 2021-yil oktabr oyida Khan va Sanon suratga olişni yakunlaşdi. 2021-yil 10-noyabrda suratga oliş töliq tugatildi.

Filmning hind va telugu versiyalari uçun musiqani Ajay–Atul va Saçet–Parampara bastalagan (eʼtirof etilgan). Birinçi singl “Jai Şri Ram” nomi bilan 2023-yil 6-aprelda, Hanuman Jayanti munosabati bilan qisqa versiyada çiqarildi. Töliq qöşiq esa 2023-yil 20-mayda şu nom bilan hind va telugu tillarida, şuningdek tamil, kannada va malayalam tillariga dublyaj qilingan versiyalarda taqdim etildi. Ikkinçi singl “Ram Siya Ram” (hind tilida) va “Ram Sita Ram” (telugu tilida) 2023-yil 29-mayda çiqarildi.

Filmning teaseri 2022-yil 2-oktabrda Gandhi Jayanti munosabati bilan çiqarildi. Teaser vizual effektlari va CGI uçun qattiq tanqid qilindi. Filmning treyleri 2023-yil 9-mayda çiqarildi va vizual jihatdan teaserga nisbatan yaxşilaniş sifatida baholandi. Filmning yakuniy treyleri 2023-yil 6-iyunda taqdim etildi.

Adipuruş 2023-yil 16-iyunda hind va telugu tillarida, şuningdek tamil, kannada va malayalam tillariga dublyaj qilingan versiyalarda kinoteatrlarda namoyiş etildi. Avval film 2022-yil 11-avgustda çiqişi rejalaştirilgan edi, ammo “Laal Singh Chaddha” filmining çiqişi sababli keyinga surildi. Film yana bir bor, “Veera Simha Reddy” va “Waltair Veerayya” filmlari bilan töqnaşmaslik hamda teaser treyler çiqqandan keyingi qattiq tanqid tufayli vizual effektlarni qayta işlaş uçun keçiktirildi.

Dastlab film byudjeti 500–600 crore deb xabar qilingan bölib, bu uni eng qimmat hind filmlaridan biriga aylantirgan edi, ammo birinçi teaser çiqqandan söng VFX va CGI sifatining pastligi sababli keskin tanqidga uçradi. Katta byudjetga qaramay, bu işlab çiqaruvçilarni filmni beş oyga keyinga surişga va VFX hamda CGI sifatini yaxşilaş uçun qöşimça 100–200 crore ajratişga majbur qildi.

Film Tribeca festivalining “Escape From Tribeca” bölimida 2023-yil 13-iyunda premyerasi bölişi rejalaştirilgan edi, ammo işlab çiqaruvçilar keyinçalik bu rejani bekor qilişdi. Film 15 va 17-iyun kunlari kinofestivalda namoyiş etilişi kerak edi, ammo jahon premyerasi, jahon relizidan 3 kun oldin bölişi, bekor qilindi.

Film dastlab IMAX formatida çiqarilişi rejalaştirilgan edi, ammo keyinçalik “The Flash” filmi bilan bir vaqtda çiqişi va ekranlarga oldindan bron qilinişi sababli bekor qilindi; IMAX qoidalariga köra, bir kunda ikkita IMAX filmi çiqarilişi mumkin emas.

Film dastlab Nepalda tarqatilişi töxtatilgan edi, çunki filmdagi bir dialogda Janaki maʼbuda “Hindistonning qizi” deb ataladi, bu esa muammo tuğdirgan edi. Keyinçalik media xabarlariga köra, bahsli dialog filmdan olib taşlandi. Vedik manbalarga köra, Sita maʼbuda Mithilada tuğilgan, lekin bu joy haqida bahs bor. Hindistonliklar Sita Mithilaning Hindistonga tegişli qismida, hozirgi Biharning Sitamarhi şahrida tuğilgan deb hisoblaydilar. Nepaliklar esa Sita Mithilaning Nepalga tegişli qismida, hozirgi Madheş viloyatidagi Janakpurda tuğilgan deb işonadilar. Bu holat Katmandu metropolitan hududida barça hind filmlarining namoyişiga taqiq qöyilişiga olib keldi.

Film 2023-yil 11-avgustdan boşlab Netflixda hind tilida premyerasi bölib ötdi. Şuningdek, film 2023-yil 11-avgustdan Amazon Prime Videöda telugu tilida, tamil, kannada va malayalam tillariga dublyaj qilingan versiyalarda ham taqdim etildi.

Epic Quiz : Adipuruş — Hungama Games tomonidan filmga hamkorlikda çiqarilgan viktorina va sarguzaşt mobil video öyini işlab çiqilgan.

Kuçli oçiliş haftasonidan söng, Adipuruş duşanba kuni daromadi keskin pasayib, seşanba kuni yana tuşib ketdi. Çiqqanidan 14 kun ötib, News18 Telugu xabar berganidek, film dunyo böyiça umumiy ₹388.35 crore yiğgan bölib, distribyutorlar uluşi ₹191.42 crore ni taşkil etgan. Işlab çiqariş guruhi film dunyo böyiça ₹450 crore yiğganini eʼlon qilgan bölsa-da, savdo körsatkiçlari bunga mos kelmagan: News18 Telugu Hindistonda filmning ₹300 crore dan ham köp yiğmaganini xabar qilgan.

Rotten Tomatoes şarhlar agregatorida 15 ta tanqidçi şarhining 7 foizi ijobiy bölib, örtaça baho 10 ballik şkalada 4 ga teng.

The Indian Expressʼning Şubhra Gupta Adipuruşga 5 ballik şkalada 1,5 ball qöydi, ssenariy va vizual tasvirni tanqid qilib, filmni “bollivudça uslubda öralgan, bir-biriga mos kelmaydigan kompyuter grafikasi qatori” deb taʼrifladi. Keyinçalik u filmni 2023-yilning ikkinçi eng yomon filmi deb atadi. Xuddi şunday baho qöygan NDTVning Saibal Çatterjee filmni “fantaziya va xatolar aralaşmasi” deb atadi. Rediff.comning Deepa Gahlot uni “fojia” deb rad etdi va dialoglar hamda vizual effektlarni tanqid qildi. Şunga öxşab, RogerEbert.comning Simon Abrams filmning yozuvi va vizual tasvirini tanqid qilib, “...hammasi arzon va ilhomsiz körinadi”, deb yozdi.

Scroll.inʼning Nandini Ramnath moslaşuv “[...] hayratga tuşiş hissi yetişmaydi”, deb yozdi.

Bollywood Hungama Adipuruşni “katta ekranga mos, yaxşi tayyorlangan köngiloçar film” deb topdi. The Times of Indianing Renuka Vyavahare filmga 5 ballik şkalada 3 ball qöyib, “Bu samimiy uriniş, ammo bunday miqyosdagi hikoyani qamrab oliş ambitsiyasi uni biroz bosib ketgan”, deb yozdi. Aralaş şarhda India Todayning Anindita Mukherjee: “Umuman olganda, Adipuruş töplagan barça hayajonga muhr bosa olmaymiz, ammo kinoteatrda bir marta körişga arziydi. Prabhas uçun, boşqa heç narsa bölmasa ham”, deb yozdi. Keyinçalik India Today filmni 2023-yilning beşta eng yomon hind filmi qatoriga kiritdi.

Adipuruş 2022-yilda yaratilganidan beri turli bahsli holatlar markazida böldi. Xususan, film köplab aktyorlar va boşqa tanqidçilar tomonidan zamonaviy tilning qöllanişi hamda filmning sahnalari va personajlarning özgartirilişidagi diniy notöğriliklar uçun köp tanqid qilingan.

Dialoglarning özgartirilişi va Ramayana tasvirining notöğri talqini hind taşkilotlari orasida keng axloqiy vahima uyğotdi, ular filmni taqiqlaşga çaqirdilar.

Allahabad Oliy sudi işlab çiqaruvçilarni diniy personajlarni (jumladan, Rama va Hanumanni) noxuş tarzda tasvirlagani uçun tanqid qildi va filmni hindular bardoşini sinovdan ötkazayotgan asar deb taʼrifladi.

Sud, şuningdek, hindular tomonidan ibodat qilinadigan Ramayana personajlarining aksariyati “açinarli tarzda” körsatilganini qayd etdi. Sud, Markaziy kino sertifikatlaş kengaşi bunday filmni qanday qilib ötkazganini söradi va kengaşning uni sertifikatlaşdagi “xatosi”ni taʼkidladi.

2023-yil 23-iyunda filmni striming platformalarida namoyiş etişni töxtatişni sörab, jamoat manfaatlari böyiça sudga ariza berildi. Arizada film personajlari tomonidan aytilgan dialoglar tufayli “jamiyatning katta qismining” diniy hislarini xafa qilişi taʼkidlangan.

2022-yil oktabrda teaser çiqqandan söng, işlab çiqaruvçilar uning past sifatli VFXi uçun tanqid qilindi; Saif Ali Khanning soqolli Ravana qiyofasi ijtimoiy tarmoq foydalanuvçilarini u Ravanani, Boburni yoki Alauddin Xaljini öynayaptimi, deb söraşga majbur qildi. BJP vakili Malavika Avinaş Om Rautni Ramayanani “notöğri talqin qilgani” uçun tanqid qildi, çunki filmda Ravana “kök köz böyoği” bilan va “charm kurtka” kiygan holda körsatilgan. Madhya-Pradeş içki işlar vaziri Narottam Mişra teaserni filmda Hanumanning qiyofasi haqidagi izohlar bilan tanqid qildi va Om Rautga barça bunday sahnalarni olib taşlaşni talab qilib xat yozişni maʼlum qildi. Agar ular olib taşlanmasa, u huquqiy çoralar körişni körib çiqişini aytdi. Aktyor Arun Mandola ham rejissyor (Raut) hind tomoşabinini tuşunmaganini aytdi va işlab çiqaruvçilarni “Taxt öyini”, “Maymunlar sayyorasi” va “Dengizçilar kitobi”dan sahnalarni nusxalaşda ayblidi. Rejissyor Ramanand Sagarning öğli Prem Sagar ham teaserni tanqid qilib, agar unga loyiha taklif qilingan bölsa, “öz tarbiyasi va madaniyatiga” köra rad etgan bölardi, dedi. U yana qöşimça qilib: “Kimningdir biror narsa yaratişini qanday töxtatasiz?”, dedi. Ramanand Sagarning “Ramayan” serialida Sita rolini ijro etgan aktrisa Dipika Çikhlia ham teaserni tanqid qildi, u VFXni maʼqullamasligini va eposga nisbatan tortişuvlar bölganini aytdi. Ramanand Sagarning “Ramayan” serialida Lakşman rolini ijro etgan aktyor Sunil Lahri VFX va uning tasviri munosabati bilan izoh berib, din nomidan qilingan bemaʼnilikka heç qaçon toqat qilinmasligini aytdi.

Bahs davom etar ekan, rejissyor Om Raut teaserni himoya qildi va tomoşabinlar hamda boşqa maşhurlarning teaser va syujetni tanqid qilişidan norozi ekanini aytdi, şuningdek, u filmning mobil telefonlar uçun yaratilmaganini ham taʼkidladi. Aktrisa Kriti Sanon ham teaserni himoya qilib, “film faqat teaserdan iborat emas, unda bundan ança köp narsa bor”, dedi. Tanqiddan söng işlab çiqaruvçilar VFX va uning sifatini yaxşilaş uçun vaqt söradilar, xabarlarga köra, bu qöşimça ₹100 crore ga tuşişi mumkin.

Teaser bahsidan söng xabar qilinişiça, filmning posteri ham animatsion studiya Vaanar Sena Studiosʼdan nusxalangan. Studiya Adipuruş posteri ularning “Lord Shiva” animatsion filmining töğridan-töğri nusxasi ekanini aytdi va ularga bu uçun heç qanday kredit berilmaganini taʼkidladi.

2023-yil martida yangi poster çiqarildi va u yana bir bahsga sabab böldi. Yangi poster “animatsion film”ga öxşab qolgani uçun tanqid qilindi. Yana bir poster diniy hislarni xafa qilgani uçun tanqid qilindi, çunki Ramçaritmanasga köra, Ramayana personajlarining barçasi hind dinini tutadiganlar kiyadigan “Janeu” deb ataladigan muqaddas ip taqib yurişi kerak, ammo postерlarda Prabhas, Sunny Singh va Devdatta Nage ijro etgan personajlar bunday ip taqmagan.

Manoj Muntaşir Om Raut filmi Adipuruşning dialoglarini yozgan. Filmning dialoglari juda yengil-yelpi yoki jiddiy emasligi, örta asrlar muhitida zamonaviy slang va ifodalardan iborat bölgani uçun tanqid qilindi. “Jalegi tere bap ki”, “Teri bua ka bagiça hai kya” va “Lanka laga denge” kabi jumlalar xudolar tomonidan aytilgani köplab tomoşabinlarga yoqmadi, çunki filmning butun hikoyasi personajlarning asosiy qadriyatlarini, ularning tilini va har bir haqiqiy voqeani buzib, özgartirgan. Yuqori sudga berilgan arizada film hind xudolarini ijro etuvçi aktyorlar tomonidan aytiladigan dialoglarda haqoratli sözlar işlatib, xudolarning obrösini tuşirişi talab qilindi. “Söz va fikr erkinligi nomidan ularga jazosiz qolişga ruxsat berilişi mumkin emas.”

Ramanand Sagarning öğli Prem Sagar şunday dedi: “Yoşlar bunga yoqişi mumkin, lekin bu xato baho bölişi mumkin. Lekin tomoşabin bilan bunday qiliş mumkin emas. Bu Valmiki Ramayanaga asoslangan, deb aytmang, uni boşqa nomga ega qiling. Fantaziya film qiling. Lekin agar Ramayan suratga olayotgan bölsangiz, his-tuyğularni xafa qilişingiz mumkin emas. Odamlar buni ixlos bilan tomoşa qiladi.” Uning ukasi Moti Sagar ham işlab çiqaruvçilar eposga yondaşuvda “ehtiyotkorroq” bölişlari mumkin edi, deb hisobladi. “Men yangiliklar va Twitterʼda öqigan ayrim dialoglar ehtiyotkorlik bilan yozilişi mumkin edi, deb aytişim mumkin”, dedi u PTIga.

Filmdagi Sitani “Bharat ki beti” (Hindistonning qizi) deb ataydigan jumla Nepal xalqi orasida ğazab uyğotdi. Çunki Sita hozirgi Nepal hududida joylaşgan Janakpurda tuğilgan deb hisoblanadi. Garçi filmning işlab çiqaruvçilari bu dialogni olib taşlaşga rozi bölgan bölsalar-da, Nepal suverenitetiga oid boşqa notöğri bayonot Nepal xalqini yanada ğazablantirdi. Aaj Tak telekanalidagi intervyusida Manoj Nepal xalqining daʼvolarini rad etişga urinib, Nepal 1904-yilgaça “Bharat”ning bir qismi bölgan va undan ajralib çiqqan, deb notöğri aytdi. Manojni tarixiy faktlarni buzib körsatişda ayblaganlar, bu esa Nepalda barça hind filmlarini taqiqlaş talablariga olib keldi.

Shiv Sena (UBT) deputati Priyanka Çaturvedi işlab çiqaruvçilarni filmda “oddiy dialoglar” işlatganlikda ayblab tanqid qildi. U işlab çiqaruvçilardan keçirim söradi va dialoglar hind eposi Ramayananing personajlariga hurmatsizlik ekanini aytdi. Şunga öxşab, Çhattisgarh boş vaziri Bhupeş Baghel filmdagi dialoglarni “eʼtiroz bildiriladigan va nomaqbul” deb taʼkidladi hamda dinning homiysi deb özini tanitadigan siyosiy partiyalarning “sukutini” söradi; bu aslida BJPga qaratilgan kinoya edi. Reporterlar davlat hukumati filmni taqiqlaydimi, deb söraganida, Baghel şunday dedi: “Agar odamlar bu yönalişda talab qöysa, hukumat (taqiq) haqida öylab köradi”.

Tanqidga javoban Manoj Muntaşir öz işini himoya qildi. Republic World bilan suhbatda u şunday dedi: “Bu xato emas. Bajrangabali va barça personajlar uçun dialoglarni yozişda juda puxta fikrlaş jarayoni bölgan. Biz buni oddiy qildik, çunki bitta narsani tuşunişimiz kerak: filmda bir neçta personaj bölsa, ularning barçasi bir xil tilda gapirolmaydi. Bu yerda bir xil xilma-xillik va farqlar bölişi kerak.”

Muntaşir yana şunday deb qöşimça qildi: “Bizning buvilarimiz Ramayana hikoyalarini aytib berganida, ular şu tildan foydalanardilar. Siz eslatgan dialog, ruhoniylar va hikoyaçilar aynan şunday aytişgan, men ham xuddi şunday yozdim. Bu dialogni yozgan birinçi odam men emasman, u allaqaçon bor edi.”

Biroq keyinçalik u filmdagi ayrim dialog jumlalarini özgartiriş qaror qilinganini eʼlon qildi. Twitterdagi bayonotida u şunday yakunladi: “Dialoglarim foydasiga köp dalillar keltira olaman, lekin bu sizning oğrigingizni kamaytirmaydi. Men va filmning prodyuser-rejissyori sizni ranjitayotgan ayrim dialoglarni qayta körib çiqişga qaror qildik, ular şu hafta içida filmga qöşiladi. Şri Ram hammangizga baraka bersin!”

Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan videoda Muntaşir şunday dedi: “Agar odamlar biz Ramayanani zamonaviylaştirmoqçi deb öylasa, şuni aytmoqçiman, aslo unday emas. Biz Ramayanani bolaligida odamlar hikoyalarda eşitganidek taqdim etdik.” Keyingi intervyusida u şunday dedi: “Filmning nomi Adipuruş. Biz Ramayanani yaratmadik; biz faqat undan ilhomlanganmiz”.

Aaj Tak bilan boşqa intervyusida Muntaşir şunday dedi: “Hanuman Xudo emas, balki oddiy sadoqatli. Biz uni Xudo qildik, çunki uning sadoqati bunday kuçga ega edi.” Bu bayonot siyosiy janjalga sabab böldi: AAP va Kongress hukmron BJPni filmni “maqtagani” uçun tanqid qildi, çunki filmning yaratuvçilari Bajrangbalini Xudo deb hisoblamaydi.

Shiva Purana Hanumanni Şivaning “avatari” deb atasa-da, boşqa Puranalar va diniy manbalar boşqa qaraşlarni beradi. Bu manbalarga köra, Bajrangbali köpinça şamol xudosi Vayuning ruhiy öğli yoki Vayuning özining avatari deb hisoblanadi. Baʼzi hollarda Hanuman Şivaning boşqa nomi bölgan Rudraning avatari sifatida ham tan olinadi.

2026-yilda Muntaşir oxir-oqibat filmda işlaşi xato bölganini tan oldi va ommaviy norozilikdan keyin uni himoya qilgani vaziyatni yanada yomonlaştirganini aytdi. U töliq javobgarlikni öz zimmasiga olib, mamlakat xalqidan keçirim söradi. U yana qöşimça qilib, orqaga qarab, öşa dialoglarni yozgani uçun uyalayotganini va ularni yoziş paytida qanday ruhiy holatda bölganini bilmaganini aytdi. U film dialoglaridagi tanqidning oqlanişini taʼkidladi va yozuv uçun javobgarlikni öz zimmasiga oldi.

Film ekranlarga çiqqandan söng, Sitani “Hindistonning qizi” deb ataydigan dialog Nepalda bahs uyğotdi. Katmandu meri Balen Şah filmni taqiqladi, çunki filmda Sitaning tuğilgan joyi Nepalda emas, Hindistonda deb körsatilgan edi. Katmanduda film taqiqlanganidan söng, uni Pokharada ham taqiqlaşdi. Katmanduda 17 ta zalda hind filmi namoyiş etilmasligini taʼminlaş uçun politsiya xodimlari joylaştirildi, çunki filmdagi dialoglar özgarişsiz qoldi.

Biroq Nepal sudi mamlakatning turli hududlarida hind filmlariga qöyilgan taqiqni bekor qildi. Sud hokimiyatlarga Adipuruş filmi bilan birga hind filmlarini Nepal kinoteatrlarida namoyiş etişni töxtatmaslikni buyurdi. Uşbu qarorni taqiqni dastlab joriy etgan Katmandu meri Balendra Şah yoqtirmadi. U har qanday jazoga tayyor ekanini, ammo filmning namoyişiga yöl qöymasligini aytdi.

2023-yil 18-iyunda Akhil Bharatiya Hindu Mahasabha işlab çiqaruvçilar va aktyorlarga qarşi Hazratganj politsiyasiga birinçi axborot hisobotini (FIR) topşirdi. Şikoyatida Hindu Mahasabhaning milliy matbuot kotibi Çaturvedi filmning hind xudolari qiyofasini haqoratli dialoglar va kiyimlar bilan buzib, hind hislarini ataylab haqorat qilişga qaratilgan uriniş ekanini aytdi.