Afonya

Işyoqmas Afonya ŽEKʼda santexnik bölib işlaydi. U doimo yolğon gapiradi, hammasini şu zahoti öylab topadi, mijozlardan pora talab qiladi va umuman olganda yaxşi yaşaydi. Afonya va uning içkilikbozlik şerigi, yuk taşuvçi Fedul ertadan keçgaça işlaşdan köra işdan qoçiş va içiş imkoniyatini qidiriş bilan band. Bir kuni pivoxonada Afonya boşqa mehmon bilan tanişadi va keçqurun u bilan uyiga keladi. Biroq Afonyaning turmuş örtoği, u maoşni kutib ötirgan edi, yangi tanişni uydan haydab yuboradi, Afonyaga yuziga qarab, uning ustidan qançalik hafsalasi pir bölganini aytadi va ketayotib unga tarsaki tuşiradi. Ertasi kuni KHTUʼdan kelgan öquvçi-amaliyotçilarni taqsimlaşda Afonya ulardan ikkitasini «sörab oladi», lekin ular uning ish usullarini bilib olgaç, bunday ustozdan özлари voz keçişadi. Podyezd oldida Afonya öşa tanişi Kolya bilan uçraşadi, u çamadon va katta raskladuşka bilan, xotini uni haydab yuborganini aytadi. Afonya uni öziga olib qoladi, keyin esa raqsga tuşişga ketadi. U yerda Katya ismli qiz unga raqs taklif qiladi, lekin Afonya allaqaçon boşqa, yanada jozibali qizga köz qöygan. U qizni uyiga borişga köndirmoqçi böladi, biroq uni qisqa vaqt oldin janjallaşgan bezorilar poylab turişadi. Muştlaşuv boşlanadi, buni körgan Katya militsiyani çaqiradi.

Afonyani kutib, Katya töliq höl böladi. Vaqt keç bölgani va u militsiyani çaqiriş uçun oxirgi avtobusga ulguriş imkoniyatidan voz keçgani uçun Afonya uni çoy içişga öz uyiga olib boradi. Keyin u uzatib qöyiş taklifini rad etib ketadi (garçi Afonya bu taklifni unçalik iştiyoq bilan bermagan bölsa ham). ŽEKʼning mahalliy qömita yiğilişida Afonyaning nomaqbul xatti-harakatlarini muhokama qilişadi: kelgan xatga köra, bu omadsiz santexnik ötgan taʼtil vaqtida mast holda favvorada çömilgan. Oxir-oqibat unga «qattiq ogohlantiriş bilan hayfsan» beriladi. Afonyaning fikrlarini közni qamaştiruvçi gözal Elena band qiladi, uni u navbatdagi ish çaqiruvida uçratgan edi. U Elenaga yana taşrif buyuriş uçun yangi bahonalar qidiradi va öz xizmatlari uçun unda pul olmaydi. U Elenaning oşxonasiga yangi pölat rakovina örnatadi, uni esa boşqa xonadondan aldab olib kelgan edi. Şu orada Katya uning eʼtiborini zoya ketib qaytarişga urinadi. Bir safar Afonya Kolyaga onasi u bir yoşligida vafot etgani, otasi esa frontda halok bölganini aytadi. Afonyani xolasi tarbiyalagan. Qişloqdagi erkaklar unga eʼtibor bersa ham, xola sovet-fin uruşida kuyovi halok bölganidan keyin turmuşga çiqmagan. Afonya armiyaga ketganidan beri uni körmagan: armiyadan keyin u darhol şaharga köçib kelgan va hatto unga yangi manzilini ham aytmagan. Orzularida unga Elena kelin, bolalari bilan qişloqdagi oilaviy baxt körinadi.

Navbatdagi ŽEK yiğilişida Afonyaning raqs maydonçasidagi janjalida iştiroki muhokama qilinadi. Uning bevosita boşliği nafaqat uning içkilikbozligi, xuşmuomalasizligi va pora olişidan, balki hamma uning hatti-harakatlariga qandaydir munosabat bildirişi kerakligidan ham ğazablanadi: heç kim uni tarbiyalaşga haqiqatan qiziqmaydi, yiğilişdagilarning hammasi faqat muhokama qilinayotgan masalani tezroq yopib, öz işlariga qaytişni xohlaydi. «Ularning dösti köz öngilarida halok bölyapti», u keçasi yer ostidagi avariyadan xotirjam ketib, uçta uyni suvsiz qoldirgan edi, çunki uning ish kuni tugagan edi. Afonya uni ham xafa qiladi, u esa xafa bölib çiqib ketadi. Boşqa aʼzo Afonyani işdan böşatişni taklif qiladi: u opasi Fedulga turmuşga çiqqanini aytadi, Fedul esa Afonyaning içkilikboz dösti bölib, hamma narsani içib yuboradi va xotinini ham, öğlini ham uradi, ikkala içkilikbozni ham tarbiyalaşga urinişadi. Işdan böşatiş gapi bölmaydi, ammo Afonyani lavozimidan tuşirişadi: santexniklikdan yordamçi işçiga ötkazişadi. ŽEK rahbarlaridan biri uni keçqurun befarqligi haqida suhbatga çaqiradi («Xoinlar va qotillar faqat xiyonat qilişi yoki öldirişi mumkin, lekin haqiqatan dahşatli odamlar befarq odamlardir, ularning jim roziligi bilan barça jinoyatlar sodir böladi»). Çiqib ketayotib, u şart qöyadi: agar Afonya rakovinani Elenaning xonadonidan avvalgi egasiga qaytarmasa, uni albatta işdan böşatişadi. Afonya buning unçalik qayğusini çekmaydi va öşa keçqurunning özida Elenaga gulli çinni yangi rakovina olib boradi. Biroq Elena şovqinli kompaniya bilan uyga qaytadi va Afonya özining hafsalasi pir bölganini anglaydi: aslida Elena baxtli, turmuş qurgan ayol, badavlat odamlar orasida öz hayoti bor, Afonya esa uning nazarida şunçaki xayrixoh odamdan boşqa narsa emas. Ruhi tuşgan Afonya köngil oçiş uçun Fedul bilan restoranga boradi, ammo içgan spirtli içimlik yordam bermaydi. Şunda Afonya Katyaning oldiga borib, kutilmaganda unga turmuşga çiqişni xohlaydi-yöqligini söraydi va uning yonida tunab qoladi. Ertalab Afonya özini noqulay his qiladi, köp içib qöyganini aytib uzr söraydi va bahona topib ketadi. Uyda Kolya u bilan xayrlaşadi, çunki xotini bilan barça kelişmovçiliklariga qaramay, qaytmoqçi. Keyinroq xafa bölgan Katya navbatçi ayoldan «qandaydir erkakdan» qönğiroq kelganini eşitib, quvonçli holda Afonyaning oldiga şoşiladi, ammo qöşni ayol unga Afonya butunlay qişloqqa ketganini aytadi.

Hayotini tubdan özgartirişga qaror qilgan Afonya sovğalar bilan xolasining oldiga qişloqqa boradi. Qişloqda u bolalikdagi döstini uçratib, u bilan birga şaharga telegramma jönatadi: işdan ketayotgani va kvartirasini ijaraga berayotganini yozadi. Şundan keyingina u xolasi bir yildan köproq vaqt oldin vafot etganini bilib oladi. Keçqurun uning oldiga qöşni kiradi va marhumadan qolgan barça muhim hujjatlarni, jumladan, xolasi Afonya nomidan özining öziga yozgan xatlarni olib keladi. U bu xatlarni qöşnilarga öqib berar, göyo ularni Afonya yuborgandek körsatardi, ammo qöşnilar hammasini tuşunişgan va bu öylab topilgan narsada unga tasalli beriş uçun sir boy berişmagan. Afonya poçtaga boradi va Katya işlaydigan tez yordam stansiyasiga qönğiroq qilmoqçi böladi. Unga Katya ketganini aytişadi. Butunlay ruhi tuşgan Afonya aeroportga yöl oladi. Qayerga uçişi unga farqi yöq, faqat biror yoqqa bölsa böldi. Uni militsiya serjanti töxtatadi, hujjatlarini tekşirişda unga şubha tuğiladi: fotosuratdagi hayotga töla Afonya heç qanday jihatdan haqiqiy odamga öxşamaydi. Afonya qiyofasini tiklaşga urinib, zörğa tabassum qiladi va bu yordam beradi.

Afonya samolyotga borayotganda uni taniş ovoz çaqiradi. Orqasiga qarab, uçiş maydonining çetida qölida çamadon bilan turgan Katyani köradi.