Air Crew

Rejissyor Aleksandr Mitta Yuliy Dunskiy va Valeriy Fridga tomoşabop halokat filmi ssenariysini yozişni söradi. Artur Xeylining «Aeroport» romani va undan keyingi ekranlaştirişdan söng, aviahalokatlar mavzusi Gollivudda juda maşhur böldi. Biroq bu filmlar SSSRda namoyiş etilmagan. Bu böşliqni aynan şunga öxşaş sovet tasviri töldirişi kerak edi.

Mualliflar anʼanaviy hikoya yönalişini biroz özgartirişga qaror qilişdi: birinçi qismni qahramonlarning şaxsiy munosabatlariga, ikkinçisini esa samolyot bortidagi omon qoliş uçun kuraşga bağişlaşdi. Ikkinçi qism uçun ssenariyga taniqli aviatsiya muhandisi va öqituvçi Boris Urinovskiy ham jalb qilindi. Nihoyat, «Zapas proçnosti» nomli ssenariy tasdiqlandi va juda kam byudjetli film işga tuşirildi. «Zapas proçnosti» nomi tasdiqlanmadi — prokatçilar uni kassaga unçalik mos kelmaydi deb hisobladilar. Suratga oliş jarayonida Mittaning taklifiga köra, u «Ekipaj» bilan almaştirildi.

«Aeroflot» aviakompaniyasi bilan kelişib oliş mumkin böldi, Moskva aeroportlarida suratga oliş arzon tuşdi.

Samolyotlarni topiş qiyinroq keçdi — 1979 yilda hisobdan çiqarilgan Tu-154lar hali yöq edi, lekin tasodif yordam berdi: Novosibirsk Tolmaçyovo aeroportida unutilgan, yoqilgan isitgiç tufayli Tu-154A SSSR-85087 raqamli samolyot yonib ketdi. Samolyot jiddiy şikastlandi, jumladan, fyuzelyajning asosiy qismida yuqori qism kuygan edi. Dum qismi esa deyarli zarar körmagan. Uç hafta davomida samolyotning bu qismi temir yöl orqali Moskvaga olib kelindi va u bilan ikkinçi qismning barça «havo» epizodlari suratga olindi.

Boşqa samolyot esa «Boryspol» OAJning SSSR-85131 raqamli Tu-154B böldi. 1976 yilda Kiyev—Moskva reysini bajariş paytida uning içiga simob tökilgan, şundan söng layner yölovçilar bilan uçişdan çetlatilgan, 1979 yilga kelib esa öquv muassasalari boşqarmasiga topşirilgan edi. «Mosfilm»ning iltimosiga köra, bu samolyot ham film suratga oliş uçun berildi. Hozir bu samolyot Krivoy Rog şahridagi Aviatsiya muzeyi ekspozitsiyasida saqlanmoqda.

Suratga oliş özi oğir va uzoq davom etdi, asosan maketlarda ötdi. Ssenariyga köra portlaydigan va yonadigan neftni qayta işlaş zavodi Omsk neftni qayta işlaş zavodining maketi edi. Eng asosiy sahnani rejissyor maketdan foydalanmasdan suratga olişga urindi. Eski samolyotlar qabristonida Tu-114ning saqlanib qolgan fyuzelyaji topilgan edi. Samolyot öz-özidan harakatlana olmagani uçun dekoratsiya aynan uning atrofida qurildi. Aeroport binosi bilan birga samolyot portlaşi sahnasi tayyorlandi, 6 tonna yoqilği keltirildi. Biroq dekoratsiyani tayyorlaş jarayonida suratga oliş boşlanişidan oldin ular portlab, yonib ketdi. Ularning yonişi kadrlari Bidrida uçib portlagan birinçi samolyot portlaşidan keyin körinadi. Ikki dvigatelli samolyot maketi qanday tezlanib portlaşi aniq körinadi, keyingi kadrda esa tört dvigatelli maket yonadi. Bu Tu-114 edi.

Aleksandr Mittaning sözlariga köra, filmning dastlabki variantida u quyidagiça tugaşi kerak edi:

Jjyonov qahramoni uçişdan çetlatilgan, u kasalxonada yotibdi, lekin döstlari tösatdan samolyotni köçirib berişni söraydilar: uçuvçilar yetişmayapti. U tunda qorda kasalxona kiyimida yugurib boradi, uçuvçi kabinasiga çiqadi, u yerda esa uning front döstlari — harbiy yillardan beri ozgina ham özgarmagan. Ular uning yelkasiga qöl qöyişadi, u ştурvalni oladi — va ular uçib ketişadi, osmonda erib ketişadi. Keyingi kadrda yana kasalxona va uning qizi aytadi: «Dadam vafot etdi».

Filmni Brejnevga körsatişdi, uning öşa paytda jiddiy soğliq muammolari bor edi. U tragik finaldan norozi bölib dedi: «Nega menga öliklarni körsatyapsizlar». Film oxirini özgartirişga töğri keldi.

Boşqa tabiiy şaroitdagi suratga olişlar, jumladan, Yaroslavlda (Valentin Nenarokovning oilaviy hayoti epizodlari) va Yaltada (Nenarokovning sobiq xotini bolasi bilan köçib kelgan janubiy dengiz şahri) ötkazildi. Filmda Andrey Vasilyeviç Timçenkoning kvartirasi Zoologiçeskaya köçasi, 12-uy, 2-korpusda joylaşgan edi, bu yerda Georgiy Jjyonovning özi yaşardi.

Georgiy Jjyonov — Andrey Vasilyeviç Timçenko, komandir/ekipajning sobiq komandiri

Anatoliy Vasilyev — Valentin Georgiyeviç Nenarokov, ikkinçi uçuvçi/ekipaj komandiri (katta aviatsiyani tark etgandan to unga qaytgunça — vertolyot uçuvçisi)

Leonid Filatov — Igor Skvortsov, bortinjener

Aleksandra Yakovleva — Tamara, stiuardessa

Irina Akulova — Alevtina Fyodorovna, Nenarokovning xotini/sobiq xotini (ovozini Alefitina Yevdokimova bergan)

Yekaterina Vasilyeva — Anna, Timçenkoning xotini

Yuriy Gorobets — Mixail, ikkinçi uçuvçi/aeroportdagi dispetçer (hisobdan çiqarilgandan keyin)

Aleksandr Pavlov — Vladimir Pavloviç, şturman

Galina Gladkova — Natalya, Timçenkoning qizi

Roma Monin — Alik, Nenarokovlarning öğli (rolning ovozini Klara Rumyanova bergan)

Komaki Kurixara — Kumiko Morimitsu, Boeingdagi garovga olingan ayol

Oleg Vidov — terrorçi (titrda körsatilmagan)

Yelena Koreneva — Nonna, Skvortsovning sobiq sevgilisi

Yuriy Gusev — maslahat iştirokçisi

Vladimir Ivanov — jarroh

Gennadiy Matveyev — vertolyot uçuvçisi, Nenarokovning şerigi

Nikolay Smorçkov — aeroportdagi militsiya katta leytenanti

Aleksey Yakubov — Kostya, Natalyaning farzandining otasi

Anton Tabakov — Kostyaning dösti (titrda körsatilmagan)

Aleksandr Potapov — Anatoliy, Alevtinaning yangi eri

Ivan Ryjov — Ivan Petroviç, Tamaraning bobosi

Irina Sanpiter — Skvortsovning sobiq qizi

Mariya Skvortsova — Yevdokiya Petrovna Mişakova, Alevtinaning onasi

German Yuşko — Pavel Ivanoviç, «Aeroflot» vakili Bidrida (ovozini Aleksandr Belyavskiy bergan)

Sergey Yakovlev — maslahat raisi

Aleksandr Şeyn — Nenarokovning advokati

Konstantin Zaxarov — sudya

Ivan Agafonov — Fuqaro aviatsiya vazirligining kadrlar bölimi xodimi (titrda körsatilmagan)

Irina Savina — Kostyaning opasi (titrda körsatilmagan)

Pavel Remezov — quriliş muhandisi (titrda körsatilmagan)

Nikolay Lebedev — tibbiy komissiya raisi (titrda körsatilmagan)

Tatyana Kuznetsova — Alevtinaning dösti

Lyudmila Korşakova — epizod

Tatyana Ignatova — bolali ayol

Bidrida bortga olingan yölovçilar:

Vadim Aleksandrov — ibodat öqiyotgan yölovçi

Guranda Gabuniya — gruzin yölovçi ayol

Larisa Barabanova — gapga usta qiz

Anna Varpaxovskaya — amerikalik yölovçi ayol

Vladimir Marenkov — yölovçi

Aleksandra Nazarova — bola onasi

Aleksandr Paşutin — yölovçi

Klara Rumyanova — yölovçi ayol

Leonid Çubarov — pledga öralgan yölovçi

Ivan Voronov — Sergey Nikolayeviç

Lyudmila Velikaya — yölovçi ayol

Robert Zotov — afrikalik yigit

Lyudmila Kudryavtseva — valyuta kassiri

Aleksandr Kuzmiçyov — yölovçi

Ssenariy mualliflari:

Yuliy Dunskiy

Valeriy Frid

Aleksandr Mitta

Rejissyor: Aleksandr Mitta

Operator-postanovçi: Valeriy Şuvalov

Rassom-postanovçi: Anatoliy Kuznetsov

Kompozitor: Alfred Şnitke

Film direktori: Boris Kriştul

Kinotanqidçi S. V. Kudryavtsev şunday deb taʼkidlagan: «Köpinça «Ekipaj»ni birinçi (va hurmatga loyiq) sovet halokat filmi namunasi sifatida baholaşadi. U tomoşabinlar orasida qiziqiş uyğotdi…» Uning fikriça, «filmning muvaffaqiyati asosan personajlarning hayotida sarguzaşt va melodramatik lahzalarni uyğunlaştirişning muvaffaqiyatli topilgan usuli hamda umumiy romanli tuzilma tufayli».

«Buyuk sovet filmlari» kitobida (2011) quyidagi tavsif berilgan:

«„Ekipaj“ janrida birinçi tomoşabop va eng muvaffaqiyatli vatan filmi deb ataş mumkin. U janri jihatidan butunlay farq qiladigan, lekin bir-birini organik ravişda töldiradigan ikki qismdan iboratligi bilan noyob. Filmning birinçi qismi — maişiy melodrama, ikkinçisi — halokat filmi… Filmning tomoşabinlar orasidagi telbalarça muvaffaqiyati unda iştirok etgan barça aktyorlarning maşhurligini ham oşirdi».

Vasiliy Yerşov filmni «mukammal fantastika» deb atadi va unda tasvirlangan vaziyat haqiqatdan uzoq, çunki 400 km/soat tezlikda havo kiruvçisi quvurida uşlanib qoliş mumkin emas, deb qayd etdi.

1980 — XXIII Butunittifoq kinofestivali (Duşanbe): badiiy filmlar tanlovida — hakamlar hayʼatining «Yorqinlik va tomoşaboplik uçun» mukofoti.

1980 — Duşanbedagi Butunittifoq kinofestivalida Tojikiston kompozitorlar uyuşmasi kompozitor Alfred Şnitkega uşbu film musiqasi uçun maxsus mukofot (sitar) topşirdi.

1981 — Film Çexoslovakiyadagi mehnatkaşlar kinofestivalida Çexoslovakiya–Sovet döstligi jamiyatining boş mukofotiga sazovor böldi.

2016 yilda rejissyor Nikolay Lebedevning «1979 yilgi film motivlari asosida» yaratilgan «Ekipaj» filmi çiqdi.