American Fiction

Telonius «Monk» Ellison (nomi jazz pianinoçisi Telonius Monkga işora) — yuqori tabaqa vakili, Los-Anjelesdagi afro-amerikalik yozuvçi va professor. Uning kitoblariga talab katta. Adabiy doiralarda uning asarlari tan olinsa-da, ular yaxşi sotilmaydi, naşriyotçilar esa uning sönggi qölyozmasini «yetarli darajada qora emas» deb rad etadi. Universitetda Monk irqiy masalalar böyiça talabalar bilan bahslaşgani uçun vaqtinça işdan çetlatiladi. Unga adabiy seminarda qatnaşiş va tuğilgan şahri Bostonda oilasi bilan vaqt ötkaziş taklif qilinadi. Seminarda Monk bilan kam odam qatnaşadi, bu esa qora tanlilar haqidagi stereotiplarni kuçaytirgan bestseller muallifi Sintara Goldenning intervyusi uçun töla zalga zid keladi.

Bostonda Monk onasi Agnes bilan, Alsgeymer kasalligidan aziyat çekayotgan onasi bilan va şifokor opasi Liza bilan birga keçki ovqat yeydi. Keyinroq Monk bilan içkilik içib ötirgan Liza birdan yomon his qiladi va unda ölim bilan yakunlangan yurak xuruji sodir böladi. Ulardan uzoqlaşib ketgan aka-ukasi Klif, plastik jarroh, Lizaning dafn marosimida qatnaşadi. Klif xotini uni erkak bilan birga yotganini körib qolgandan keyin ajraşadi. Endi u tez-tez giyohvand moddalar isteʼmol qiladi va tasodifiy jinsiy aloqalarga kirişadi. Monk onasining plyajdagi uyi qarşisida yaşovçi advokat Kerolayn bilan tanişadi va u bilan uçraşa boşlaydi.

Sintara muvaffaqiyatidan va onasini parvariş qiliş xarajatlaridan norozi bölgan Monk «My Pafology» asarini yozadi. Bu asar qora tanli yozuvçilardan kutiladigan adabiy stereotiplarni — melodramatik syujetlar, tölamaydigan otalar, guruhlar zöravonligi va giyohvand moddalarni — masxara qiluvçi satira. Monk romanni nafrat bilan naşriyotlarga yuboradi va unga 750 000 dollarlik avans taklif qilinganini bilib hayratga tuşadi. Monkning agenti Artur unga qoçgan jinoyatçi «Stegg R. Li» obrazidan foydalanişni maslahat beradi. «Stegg» nomi bilan Monkka prodyuser Uaylidan kino şartnomasi taklif qilinadi. Monk bitimni buzişga urinib, romanning nomini «Fuck»ga özgartirişni talab qiladi, lekin rahbarlar kutilmaganda rozi bölişadi. Monkni «xilma-xillik harakati» doirasida Yangi Angliya kitob assotsiatsiyasi adabiy mukofotini baholaşda yordam berişga taklif qilişadi, va u istamay rozi böladi. Monkning naşriyotçisi «Fuck»ni adabiy mukofotga taqdim etadi va şunday qilib uni öz romanini baholaşga majbur qiladi. Monk Kerolaynga «Fuck»ni öqiş yoqqanini bilib oladi, ular bahslaşib, ajralişadi. Komissiyaning oq tanli hakamlari «Fuck»dan hayratda qolişadi. Sintara ham hakamlar qatorida böladi va Monk uning stereotipik romani haqida ham öz fikrini aytayotganini bilib oladi: Sintara uning romanini «ruxsat beriş» deb ataydi. Biroq öz romanini u birinçi mukofotga loyiq deb hisoblaydi. Monk esa Sintaraning kitobi «travmatik porno» ekanini va örta sinf afro-amerikalik kelib çiqişiga mos kelmasligini aytib eʼtiroz bildiradi. Sintara esa öz kitobi uçun ovozsiz odamlardan sörov olganini, «bozorga nima kerak bölsa, şuni bergan»ini va agar oq tanli öquvçilar uning kitobidan stereotiplar şakllantirgan bölsa, bu uning aybi emasligini taʼkidlaydi.

Agnes qimmat qariyalar uyiga köçib ötadi. Klif qisqa vaqtga Bostonga qaytadi, lekin Agnes gomofobik izoh bergaç, ketib qoladi. «Fuck» bestsellerga aylanadi. Kerolayn, Klif va jamoatçilik «Stegg» aslida Monk ekanini bilmaydi, FBI esa naşriyotçi bilan boğlanib, Stegg intervyuda aytganidek qoçgan jinoyatçi deb öylaydi.

Oilaning uy bekasi Lorreynning töy kunida Monk Klifni Agnesning plyajdagi uyida boşqa ikki erkak bilan yaşayotganini köradi, lekin Lorreyn Klif töyda qatnaşa olganidan xursand böladi. Töyda Monk va Klif ularning otasi öz joniga qasd qilgani taʼsirini muhokama qiladi, Klif esa Monkni odamlarga uni «butunligiça seviş» imkoniyatini berişga çaqiradi.

Mukofot marosimida ğolib qilib «Fuck» eʼlon qilinadi. Monk sahnaga çiqib, unga iqror böliş kerakligini aytadi. Ekran qora rangga ötadi va körsatilgan voqealar Monkning öz tajribasiga asoslangan, Uaylining prodyuserlik kompaniyasi uçun «Fuck» filmi ekranizatsiyasi örniga yozilgan ssenariy ekani maʼlum böladi. Monk öz şaxsini jamoatçilikdan yaşirgan va Kerolayn bilan hali yaraşmagan. Uaylига ssenariy yoqadi, lekin u Monkdan noaniq yakunni özgartirişni söraydi.

Monk marosimdan qoçib, Kerolayndan keçirim söraşi kerak bölgan yakunni taklif qiladi, lekin Uayli bu klişe ekanini aytadi. Keyin Monk şunday variant taklif qiladi: politsiya Monkni qurolli qidiruvdagi jinoyatçi deb öylab, marosimda uni otib taşlaydi. Monkning katta hafsalasi pir bölişiga, Uayli taklif qilingan yakundan mamnun böladi. U şuningdek «Plantation Annihilation» nomli blaxploitation janridagi film ham suratga oladi. Monk Klif bilan birga ketadi, çunki u va Uaylining aktyorlaridan biri, qul rolini öynayotgan kişi bir-birini tanib qolişadi.