Film Hanuqa bayramini nişonlaşdan boşlanadi. Voqea 1885-yilda, Çernigov gubernyasining Glukhov uyezdidagi Şostka şahrida, podşo Aleksandr III hukmronligi davrida sodir böladi. Film Rossiya imperiyasidagi yahudiy siçqonlar oilasining hikoyasini körsatadi. Ular qişloqlari yahudiylarga qarşi pogromlar natijasida vayron bölgaç, köçib ketişga majbur böladilar. Boşqa joyda, Sitsiliyada, siçqonlar yölbars rangli mafiyaçi muşuk Don Tabiloni tomonidan dahşatga solinadi. Amerika orzusiga işongan siçqonlar Nyu-Yorkka yöl oladilar. Amerikaga yetib kelgaç, ular XIX asr oxiridagi muhojirlarning tipik hayot tarzini keçira boşlaydilar: ter tökiş tizimi asosida işlaydigan korxonalarda mehnat qiliş, dahşatli şaroitda yaşaş va “himoya” uçun muşuklarga pul tölaş, aks holda ular tomonidan yeyilib ketiş xavfi.
Film siçqonça Fievel Mişkeviçning sarguzaştlari haqida hikoya qiladi. U tasodifan Amerika qirğoqlari yaqinida oiladan ajralib qoladi: Gamburg portidan jönagan “Austria” kemasidan suvga tuşib ketadi. Fievel şişa içiga tuşib qoladi va şişa bilan “Ozodlik oroli”ga suzib boradi. U yerda Anri ismli kaptarga duç keladi. Anri Statue of Liberty qurilişida qatnaşgan “fransuz delegatsiyasi”ning aʼzosi edi. Dastlab Fievel oilasini Amerikada topa olişiga şubha qiladi, lekin Anri unga umidsizlikka tuşmaslik, “heç qaçon” deb aytmaslik kerakligini, şunda hammasi uddalanişini uqtiradi. Yangi döstining sözlaridan ilhomlangan Fievel muhojirlik xizmatidan oilasi haqida maʼlumot oliş umidida Nyu-Yorkka jönaydi. Biroq yölida unga Uorren T. Rat, yaʼni firibgar kalamuş duç keladi. U Fievelni ayyorlik bilan kalamuş Mo ga qul qilib sotadi. Şu keçasi Fievel italiyalik siçqonça Toni Toponi bilan tanişadi. Toni unga “Fillі” degan laqab beradi, söng ular Mo qulligidan qoçadilar. Köp ötmay Fievel va Toni yoş irland siçqonçasi, faol Bridjet bilan uçraşadilar. Toni unga birinçi körişdanoq oşiq böladi. Uçovlari Fievelning oilasini qidirişni boşlaydilar. Şu orada Papa Mişkeviç Fievel okeanda çökib ketgan deb öylaydi va uni qidirişga urinmaydi. Ammo Fievelning opasi Tanya uning tirik ekaniga umid boğlaşda davom etadi.
Şu payt Nyu-Yorkdagi siçqonlar muşuklarning doimiy hujumlaridan va Uorrenga befoyda “muşuklardan himoya” uçun tölab kelgan pullaridan “töyib ketganliklarini” eʼlon qiladilar va ulardan qutuliş yölini topişga qaror qiladilar. Boy va yuqori tabaqa siçqonçasi Gussi Mausxaymer muşuklardan qanday qutuliş kerakligini hal qiliş uçun siçqonlar yiğilişini taşkil etadi. Biroq siçqonlardan heç biri muşuklarni haydaş uçun nima qiliş kerakligini aniq ayta olmaydi. Şu paytda sahnaga Fievel çiqadi va muşuklardan qutuliş uçun (rus folklori asosida yaratilgan) ulkan “Minskdagi siçqon”ni qurişni taklif qiladi. Gussiga Fievelning taklifi yoqadi va u buni maʼqullaydi.
Tunda siçqonlar (Mişkeviçlar oilasi ham şu jumladan) Çelsi pirsi yonidagi taşlandiq bino tomon yaşirinça yöl oladilar. Bino içida ular “Minskdagi ulkan siçqon”ni yasaşni boşlaydilar. Fievel va Toni keç qoladilar. Docklarga yöl olayotganda Fievel kanalizatsiya panjarasi ortidan skripka ovozini eşitadi. Siçqonça bu ovozni otasi çalayotgan deb öylab, kanalizatsiyaga sakraydi. U yerga kirib, musiqa Uorrenning ijrosi ekanini, yaʼni u aslida kalamuş niqobidagi muşuk ekanini va bu muşuk boşçiligidagi razil muşuklar tödasi borligini bilib oladi. Muşuklar Fievelni topib, uni qafasga soladilar.
Qafasda ötirganda Fievel tödaning muşuklaridan biri, Tigr laqabli kot bilan döst bölib qoladi. Tigr siçqonçaga özi vegetarian ekanini, göştdan faqat baliq yeyişini tan oladi. Suhbatlaşib ketgan döstlar örtasida köp umumiy narsa, hatto odatlar ham bir xilligini topadilar. Bir söz bilan aytganda, ular ruhan yaqin odamlardir. Şu suhbatdan keyin semirib ketgan Tigr Fievelni ozod qiladi. Biroq Fievelning qoçişi muşuklar tödasini taşvişga soladi va ular Nyu-York portiga tomon Fievelning ketidan quvadilar. Portga yetib borgaç, Fievel Uorrenni foş qiladi va barça siçqonlar uning muşuk ekanini köradilar. Siçqonlar Uorrenning talabini, yaʼni “himoya” uçun pul tölaşni bajarişdan boş tortadilar. Şunda Uorren gugurt yoqib, ularni tirik yoqib yuborişga urinadi. Ammo Fievel taşabbusni öz qöliga oladi va boşqa siçqonlar yordamida binodan “Minskdagi ulkan siçqon”ni çiqarib yuboradi. Şu daqiqada Fievelning kepkasi boşidan uçib ketadi, özi esa çetga uloqtiriladi va boşini urib, huşini yöqotadi. Ulkan, hiyla bilan yasalgan ixtiro esa feyerverklar “otib” pastga dumalaydi. Vahimaga tuşgan Uorren va uning muşuklari docklar tomon qoçadilar va Gonkongga yöl olgan kemaga sakrab çiqadilar. Siçqonlar muşuklar ustidan ğalaba qilganidan xursand böladilar. Lekin bu quvonç uzoq davom etmaydi. Uorren yoqqan olov kerosinni alangalantiradi va butun pirsni yonğin qamrab oladi. Yetib kelgan öt öçiruvçilar olovni suv bilan öçira boşlaydilar, oqim esa Fievelni nomaʼlum tomonga olib ketadi.
Tumanda Fievelni yöqotib qöygan Toni va Bridjet uni çaqira boşlaydilar va baqiradilar: “Fillі!”. Fievelning opasi Tanya ularni körib, ular Fievelni qidirayotgan deb öylaydi. Toni Fillining haqiqiy ismi aslida Fievel Mişkeviç ekanini tasdiqlaydi. Biroq Papa hamon Fievel ölgan deb öylaydi va Toni bilan Bridjet Nyu-Yorkda köp bölgan boşqa bir Fievel Mişkeviçni qidirayotgan, deb hisoblaydi. Lekin şu payt Bridjet Onaga Fievelning kepkasini beradi va Ona uni erига körsatadi, şu bilan Fievelning tirik ekani tasdiqlanadi. Şu daqiqada siçqonlar yonida, kemaga sakrab çiqqan sobiq döstlari, yaʼni boşqa muşuklar bilan birga ketmagan Tigr turadi.
Bundan köp ötmay Fievel köçada huşiga keladi. U yerda yetim qolgan siçqonlar bor edi, ular Fievelga uning oilasini qidirişi bekor vaqt sarflaş ekanini aytadilar. Ranjigan Fievel ularga işonadi, kaptar Anrining sözlarini unutib, ança ğamgin holda yetim hayotga könikadi. Ertasi kuni ertalab Fievelning oilasi va ularning yangi döstlari Toni, Bridjet hamda Gussi Mausxaymer uni birgalikda qidiradilar: siçqonlar Tigrning orqasida minib olib, Fievelni çaqiradilar, Papa esa skripkada şodon kuylaydi. Fievel ovozlar va musiqani eşitib, öşa tomonga şiddat bilan yuguradi. Mişkeviçlar oilasi xursand bölib qayta uçraşadi, döstlari ham bu quvonçni baham köradilar.
Finalda körsatiladiki, kaptar Anri va uning dösti Fievel, Tanya va ularning ota-onasini öz qanotlarida olib uçadilar. Ular qurilişi allaqaçon tugagan Ozodlik haykali yonidan uçib ötadilar va haykal bir lahzaga jonlanib, jilmayib, köz qisib qöyadi.
1Rollarda
Don Bluthrejissyor
James Hornerkompozitor2Personajlar
Phillip Glasser — Fievel Mişkeviç (ingl. Fievel Mouskewitz, יִיידישע), filmning asosiy qahramoni, qiziquvçan…
Phillip Glasser — Fievel Mişkeviç (ingl. Fievel Mouskewitz, יִיידישע), filmning asosiy qahramoni, qiziquvçan va mehribon siçqonça. U şveytsariya pişloği va muzqaymoqni yaxşi köradi. Uning ismi asl nusxada “Fievel” deb yoziladi (bu uning ismining umumiy qabul qilingan imlosi), ammo oçiliş titrlarida u “Feivel” şaklida körsatiladi, bu esa yiddiş tilidan töğriroq transliteratsiya hisoblanadi. Biroq filmning ingliztilli mualliflarining köpçiligi bu holatda maxsus ravişda “Fievel” imlosini qabul qilişga qaror qildilar; aynan şu imlo film postерида, reklama materiallarida va mahsulotlar assortimentida işlatilgan. Fievel Stiven Spilbergning onasi tomonidan bobosi — Filipp Posnerning şarafiga nomlangan, uning yahudiyça talqini esa “Feivel”dir.
Fievel sinf derazasi oldida ötirgan sahna “amerikalik” siçqonlar bilan töla maktab sinfi derazasi oldida ötirgan voqeaga asoslangan. Bu voqeani Stiven Spilberg bobosidan eşitgan: bobosi bir kuni unga yoşligida yahudiylar maktab darslarini faqat oçiq derazalar orqali, taşqarida qorda ötirib tinglaşga majbur bölganini aytgan. Fievelning familiyasi yahudiy-rus familiyasi “Moskoviç”ga işora qilingan “öyin”dir (filmning boşida Fievel oilasi yaşaydigan uy egalarining familiyasi).
Amy Green — Tanya Mişkeviç (ingl. Tanya Mouskewitz, טאַניאַ, qöşiq aytgan — Betsy Katkart), Fievelning katta opasi. Optimist, quvnoq va itoatkor qiz edi. U Avstriya SS kemasi bortidan Amerikaga yölda suvga tuşib ketgandan söng ham, ukasi tirik deb öylaşda davom etdi. Ellis orolidagi Klinton qalʼasiga kelgan muhojirlar röyxatga olinadigan punktda unga amerikaça “Tilli” ismi berilgan.
John Finnegan — Uorren T. Rat (ingl. Warren T. Rat), filmning asosiy yovuz qahramoni. Uorren aslida kalamuş niqobidagi muşukdir. U Nyu-York siçqonlarini dahşatga solib turgan muşuklar tödasi yetakçisi. U deyarli har doim özining “buxgalteri” — ingliz aksentli kiçik suvarak Dijit bilan birga yuradi.
Will Ryan — Dijit (ingl. Digit), ingliz aksentli suvarak, Uorren T. Ratning doimiy hamrohi va buxgalteri. U pul sanaşni yaxşi köradi, lekin hayajonlanganda antennalari orasida tez-tez elektr uçqunlari çiqadi.
Nehemiah Persoff — Papa Mişkeviç (ingl. Papa Mouskewitz, פּאַפּע), Mişkeviçlar oilasining boşliği, skripkada çalib, bolalariga hikoyalar aytib beradigan ota. Fievel Avstriya SS kemasi bortidan suvga tuşib çökib ketganini deb öylagan va qayğu içida Amerikaga joylaşgandan keyin ham uni qidirişdan qatʼiy boş tortadi.
Erica Yohn — Ona Mişkeviç (ingl. Mama Mouskewitz, מאַמאַ), Fievelning onasi. U erига nisbatan qattiqqölroq körinadi va yaşaş joyini özgartirişdan qörqadi.
Pat Musick — Toni Toponi (ingl. Tony Toponi, ital. Antonio Toponi), Sitsiliya kelib çiqişli yoş köça siçqonçasi, Nyu-Yorkdagi adolatsizliklarga qarşi keskin munosabatda böladi. Toni Fievelni ter tökiş tizimi asosidagi korxonada qul bölib işlagan paytida uçratadi. U Fievelga hamdard bölib, unga amerikaça uslubda ism beradi: “Fillі”. Ular korxonadan qoçgandan söng, Toni Fievelning dösti va şahar böylab yölboşçisi böladi.
Dom DeLuise — Tigr (ingl. Tiger), juda katta, qörqoq, uzun junli qizil muşuk — vegetarian. Fievel kabi uning ham sevimli kitobi “Karamazov aka-ukalar”dir. Sevimli taomi — brokkoli, şuningdek şveytsariya pişloği va muzqaymoq. Göştdan faqat baliq yeydi. Tigr Uorren T. Rat tödasining aʼzosi edi, to Fievelga duç kelib, unga yordam berguniça va uni qafasdan qoçişga kömaklaşguniça.
Christopher Plummer — Anri de Pijon (fr. Henry de Pigeon), frantsuz kelib çiqişli kaptar, Nyu-Yorkda, qurilayotgan Ozodlik haykali yonida yaşaydi. U Amerikaga kelgan Fievelni birinçi bölib kutib olgan. Anri Fievelga boşpana beradi va uni oilasini qidirişda heç qaçon taslim bölmaslik kerakligini aytadi (“Heç qaçon heç qaçon demang” qöşiğini kuylaydi). Qöşiqni eşitgan Fievel oilasini topiş uçun har qanday şaroitda ham harakat qiliş fikriga keladi.
Cathianne Blore — Bridjet (ingl. Brigget), irland faol siçqonçasi va Toni Toponining dösti.
Neil Ross — Halol Jon (ingl. Honest John), mahalliy siyosiy arbob, Nyu-Yorkdagi har bir saylovçi siçqonni biladi. U işqibozi Mikki ÖXara ismli irland katolik siçqonçasining muşuklar tomonidan uning ştabida öldirilgan ishi böyiça tergov nazoratini olib boradi. Halol Jon içkilikbozdir, u öz siyosiy obrösini oşiriş uçun har bir saylovçidan foydalanadi.
Madeline Kahn — Gussi Mausxaymer (nem. Gussie Mauşeimer), Germaniyadan kelgan siçqonça, uni hamma Nyu-Yorkdagi eng boy siçqon deb biladi. U siçqonlarni muşuklarga qarşi kuraşda birlaştiradi. U juda qattiq burro ovozda gapiradi.
Hal Smith — Mo, semiz kalamuş, Uorren T. Rat Fievelni sotib yuborgan ter tökiş tizimidagi korxonani boşqaradi.
3Musiqa
Filmning musiqiy jörligini Jeyms Xorner yaratgan. Bari Mann sözlariga Xorner yozgan “Qayerdadir u yerda”…
Filmning musiqiy jörligini Jeyms Xorner yaratgan. Bari Mann sözlariga Xorner yozgan “Qayerdadir u yerda” (ingl. Somewhere Out There) qöşiği “Grammy” mukofotini qölga kiritgan. Bir sahnada bastakor Jon Filipp Sousaning “Stars and Stripes Forever” marşi ijro etiladi.
4Baholar
Matbuot va Spilberg nomining qöllab-quvvatlaşiga tayangan film 1986-yil kuzining haqiqiy hiti…
Matbuot va Spilberg nomining qöllab-quvvatlaşiga tayangan film 1986-yil kuzining haqiqiy hiti böldi.
Film kassa muvaffaqiyatiga erişdi, bu “Universal Pictures” kompaniyasining kinoteatrlardagi multfilmlari orasida birinçi muvaffaqiyat edi. Film AQŞda 47 million dollar, butun dunyo böyiça esa 84 million dollar yiğdi. Uşbu multfilm hozirda “Box Office Mojo” kassa saytida “B” bahosiga ega. “Rotten Tomatoes” saytida yillar davomida yuqori reyting saqlab kelgan bölsa-da, 2008-yil sentabrda yigirma törtta şarh asosida u oxir-oqibat 58% “çirigan” bahosi çiziğidan pastga tuşdi.
5Mukofotlar
Multfilm kinofestivallarda iştirok etdi, ğolib böldi va mukofotlar…
Multfilm kinofestivallarda iştirok etdi, ğolib böldi va mukofotlar oldi.
6Davomlar
Filmning davomlari bor: “An American Tail 2: Fievel Goes West” (1991), “Fievelʼs American Tails” multserial…
Filmning davomlari bor: “An American Tail 2: Fievel Goes West” (1991), “Fievelʼs American Tails” multserial va ikkita videodavom: “An American Tail 3: The Treasure of Manhattan Island” hamda “An American Tail 4: The Mystery of the Night Monster”. Bu davomlarning heç birida Don Blut iştirok etmagan.
Fievel keyinçalik Stiven Spilbergning “Amblimation” multiplikatsiya studiyasining maskoti bölib xizmat qildi va uning emblemasida paydo böldi. Bundan taşqari, multfilm rasmiy saytining xabariga köra, Fievel YUNISEF maskotiga aylangan. Universal Studios Florida tematik parkida Fievel hayoti mavzusiga bağişlangan bolalar maydonçasi ham bor, unda katta hovuz va kitoblar, közoynaklar, kovboy etiklari kabi kattalaştirilgan buyumlar mavjud. Bu NBC Universal kompaniyasi tematik parklari orasida yagona şunday bolalar maydonçasidir.
7Kadrlar
3
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB8Franşiza tartibida
2 film
9Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «Американский хвост» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.