Anbe Sivam

1990-yillarning oxirida Kamal Haasan rejissyor K. S. Ravikumar bilan hamkorlik qilmoqçi bölib, unga film ğoyasini aytib berdi. «Avvai Şanmugi» (1996) filmidan keyin ular birgalikda ish boşlamoqçi edi. Dastlabki ssenariyda poyezdda uçraşgan, janjallaşib, keyin döst bölgan va oxir-oqibat ulardan biri ikkinçisi uçun hamma narsadan voz keçadigan ikki odam haqida hikoya qilingan edi. Ulardan biri Şri-Lankalik tamil kommunisti, ikkinçisi esa öngçi siyosiy qaraşlarga ega odam edi. Haasan filmda Mohanlal bilan birga rol öynamoqçi bölgan, ammo Ravikumar bu taklifdan voz keçgan, çunki bu uning odatiy film janri emasligini aytgan. Haasan va Ravikumar buning örniga «Thenali» (2000) nomli boşqa loyiha ustida işlaşga ötişgan va asosiy qahramonni oldingi ssenariyda aytilganidek Şri-Lankalik tamil qilib tanlaşgan.

2002-yil boşida ssenariy loyihasi özgartirişlar bilan yakunlangaç, Haasan filmni rejissyorlik qiliş uçun malayalam kinorejissyori Priyadarşan bilan boğlandi. Ular 1990-yillarning oxiridan beri birga işlaşni istaşgan va ssenariyni öqigan Priyadarşan uning «hissiy sevgi hikoyasi» böliş imkoniyatiga ega ekanini aytgan. Filmning «Anbe Sivam» nomi şivaiylik avliyo Tirumularning «Tirumantiram» sheʼridan olingan. 2002-yil iyun oyida Priyadarşan ijodiy kelişmovçiliklar tufayli loyihadan çiqib ketgan. Uning örniga işga Sundar C kirişgan. «Anbe Sivam»ni V. Swaminathan, K. Muralitharan va G. Venugopal hamkorlikda işlab çiqarib, tarqatgan, işlab çiqariş Lakşmi Movie Makers bannerida amalga oşirilgan.

Film muallifi bölişi bilan birga Haasan markaziy qahramon Nallasivam rolini ham ijro etgan. Madhavan 2002-yil yanvarda Anbarasu rolini ijro etiş uçun tanlangan. Kiran Rathodning aytişiça, unga Haasanning ofisidan qönğiroq qilib, Balasaraswathi roli taklif qilingan va u rozi bölgan. Rathodning ovozi filmda xonanda Anuradha Sriram tomonidan dublyaj qilingan. Uma Riyaz Khan Nallasivamning dösti va hamkasbi Mehrunissa rolini ijro etgan. The Indian Express gazetasiga 2019-yilda bergan intervyusida filmning ssenariy yordamçisi va kostyum dizayneri Sujatha Narayanan Balasaraswathi va Mehrunissa rollari uçun dastlab Nandita Das va Shobana tanlangani, ammo ikkalasi ham jadval ziddiyatlari tufayli rad etgani haqida gapirgan.

«U menga yaqinlaşib dedi: “Madhavan, sizning işlaringizning baʼzilarini kördim, ular yaxşi edi.” […] Keyin davom etdi: “Menda sizga bir taklif bor. Gaplaşib olaylik!” […] Anbe Sivam şunday paydo böldi.»

Aktyorlar Nassar va Santhana Bharathi mos ravişda Kandasamy Padaiyatçi va uning yordamçisi rollarini ijro etgan, karikaturaçi Madhan esa özi sifatida qisqa epizodda iştirok etgan va filmning dialoglarini ham yozgan. Ssenarist Crazy Mohan ham Haasan bilan birgalikda filmning baʼzi dialoglarini yozişda iştirok etgan. 2006-yilda The Hindu gazetasining S. R. Aşok Kumar bilan suhbatida Bharathi «Anbe Sivam» va «Michael Madana Kama Rajan» (1990) filmlarini öz karerasidagi eng sevimli rollari deb hisoblagan.

Arthur A. Wilson, M. Prabhaharan va P. Sai Sureş mos ravişda operatorlik, sanʼat rejissyorligi va montaj işlarini bajargan. Xoreografiyani Brinda, Çinni Prakaş va Dineş amalga oşirgan, tryuk sahnalarini esa Vikram Dharma muvofiqlaştirgan. Bharathining kelini Muthulakşmi Varadhan filmda yordamçi montajçi bölib işlagan. Haasanning yaralari uçun grim Michael Westmore va Anil Pemgirkar tomonidan loyihalaştirilgan. 2002-yil may oyida Haasan «Pançatanthiram» (2002) filmining qöşiq sahnalarini suratga olgaç, Los-Anjelesda öz qahramoni Nallasivam uçun grimni yakunlagan.

«Anbe Sivam»ning asosiy suratga oliş işlari 2002-yil iyulda boşlangan. Yetakçi aktyorlar iştirok etgan birinçi sahna Pollaçi temir yöl stansiyasida suratga olingan. Haasan va Madhavan suratga olişning dastlabki bosqiçlarida bir-biri bilan yaqin muloqot qilib, ikkalasi örtasidagi ekrandagi kimyo körinişini taʼminlaşga harakat qilgan.

«Anbe Sivam» ₹120 million çeklangan byudjet doirasida suratga olingan, poyezd va avtobus halokati sahnalarida dekorlar va CGI işlatilgan. Madhavan öz qismlarini 2002-yil sentyabrida suratga olişni boşlagan va filmning nisbatan böş joylarda suratga olinganini aytgan. Odişadagi suv toşqini sahnalari Odişa va Andhra-Pradeş çegarasida oçiq havoda yaratilgan, suv ostida qolgan şahar yöllaridan iborat dekorlar bilan qayta tiklangan. Suratga oliş Çennaida, Visakhapatnamda va Tamilnad–Karnataka çegarasida ham ötkazilgan. «Naatukkoru Seithi» qöşiğida qisqa sahna uçun Haasan uç hafta davomida boçka şaklidagi zarbli çolğu asbob bölgan thavil çalişni örgangan. Kulminatsiyadan oldingi sahnalar Guindydagi öşa paytdagi «Campa Cola» majmuasida suratga olingan. Kulminatsion sahnalar esa bitta kadrda suratga olingan.

«Anbe Sivam» ikki xil xarakterli odamning Bhubaneşvardan Çennaigaça sayohati voqealarini kuzatadi: jismonan nogiron va hazilkaş sotsialist Nallasivam hamda kapitalizm va globallaşuvni qöllovçi tijorat rejissyori Anbarasu. Kutilmagan vaziyatlar tufayli ikkalasi sayohatni birga qilişga majbur böladi. Hikoya davomida kommunizm, mehr-şafqat, globallaşuv, ateizm va altruizm bilan boğliq bir qator mavzular yoritiladi; film, şuningdek, Haasanning gumanist sifatidagi qaraşlarini ham namoyon etadi. Haasanning aytişiça, Nallasivam obrazi asosan köça teatri bilan şuğullangan Hindistonda kommunist dramaturg, aktyor, rejissyor, qöşiqçi-şoir va nazariyotçi Safdar Haşmining hayoti asosida yaratilgan. Haşmi 1989-yil 2-yanvarda «Halla Bol» spektaklini qöyayotganda Hindiston Milliy kongressi aʼzolari tomonidan hujumga uçrab, halok bölgan. «Outlook» jurnalining S. Anand filmdagi gumanizm haqidagi Haasan qaraşlari Charlie Chaplin qaraşlaridan ham ilhomlangan körinişini taʼkidlaydi. «The Times of India» gazetasining M. Kalyanaraman va Abdullah Nurullah Nallasivamning xususiyatlari köça teatri sanʼatkori Pralayanga öxşaşligini bildirgan. Kalyanaramanning fikriça, «Anbe Sivam» inson ölimga yuzma-yuz kelganda axloqan yuqori tanlov qila olişini körsatadi. Natijada Haasan «Siva – bu sevgi» degan eʼtiqod insonning Xudoga aylanişidagi «evolyutsiyaning yakuniy bosqiçi» ekanini körsatadi.

Kino tanqidçisi Baradwaj Rangan Haasanning boşqa filmi «Vişwaroopam» (2013) haqidagi şarhida filmdagi qahramonlarning etnik kelib çiqişini Haasanning filmlariga tamil bölmagan qahramonlarni kiritiş anʼanasining davomi deb topgan. Rangan buni Haasanning «millatning özaro boğliqligi» va «Hindistondan taşqaridagi dunyo»ni tan olişi deb hisoblagan. Maqolasida u Haasan bu ğoyani ilgari ham sinab körganini, «Mahanadhi» (1994) filmida bengal tilidan foydalanib, bengallar bilan uçraşgani, «Nammavar» (1994) filmida telugu tilida gapiradigan sevgilisi bölgani, «Hey Ram» (2000) filmida bengal ayolga uylangani, «Vettaiyaadu Vilaiyaadu» (2006) filmida amerikalik hamkor bilan tergov olib borgani va «Manmadan Ambu» (2010) filmida fransuz ayolga uylangani haqida yozgan. Rangan «Anbe Sivam»da odiya xalqi bilan muloqot va ularning kiritilişi Haasan filmlarida tamil bölmagan qahramonlar qöşilişining yana bir misoli ekanini taʼkidlaydi. Rangan şuningdek, Haasanning soyabon bilan olib borilgan janglar sahnasini uning «Thoongathey Thambi Thoongathey» (1983) filmidagi kitob va stul bilan jang qiliş usuli bilan soliştirgan.

«Anbe Sivam»ning asosiy syujeti 1987-yilgi yöl filmi «Planes, Trains and Automobiles» bilan öxşaşliklarga ega ekani xabar qilingan, rejissyori John Hughes, boş rollarda Steve Martin va John Candy iştirok etgan. Tanqidçilar Haasan va Madhavanning qahramonlari mos ravişda öşa filmda Candy va Martin ijro etgan rollarga öxşaş xususiyatlarga ega ekanini qayd etgan. Nallasivam Padayatçi uyining devorlariga çizgan rasm meksikalik rassom Diego Riveraning «Man at the Crossroads» freskasidan ilhomlangan. 2008-yilda The Times of India uçun yozgan Srinivasa Ramanujam filmdagi diniy ohangning Rajinikanthning «Baba» (2002) filmiga öxşaşligini taʼkidlagan.

«Anbe Sivam» uçun saundtrek albomi va fon musiqasini Vidyasagar yaratgan, qöşiqlar matnlarini esa Vairamuthu va P. Vijay yozgan. Sarlavha qöşiğining ohangini yaratgaç, Vidyasagar Haasanga qöşiqning vaziyatini tuşuntirgan. Haasan qöşiqning qahramon özi duç kelgan vaziyatga qarab kuylayotganini körsatişni xohlagan. Vidyasagar kerakli natijaga erişiş uçun Haasanning özi kuylaşini taklif qilgan, Haasan bunga rozi bölgan. «Mouname Paarvayai» qöşiği filmga kiritilmagan. «Poovaasam» qöşiği Şuddh Sarang raga asosida yaratilgan. «Poovaasam» qayta ijrosining erkaklar qismini Sriram Parthasarathy kuylagan, asl versiyasini esa Vijay Prakaş ijro etgan. Sadhana Sargam qöşiqning ikkala versiyasidagi öz qismini kuylagan.

The Hindu gazetasining Malathi Rangarajan yozgan: «Vidyasagar bastakor sifatida katta çöqqilarga kötarilmoqda. Mavzu qöşiği va yoqimli “Pon Vaasam” [sic] buning isbotidir. Vairamuthuning matnlari alohida eʼtiborga loyiq.» The Hindu gazetasidagi «A Ragaʼs Journey» ruknida xonanda Çarulatha Mani «Poovaasam»ning «ommaviy asardagi klassitsizmdan tuğilgan jozibaga» ega ekanini qayd etgan. Rediff.com saytining Arkay qöşiqlarni «yaxşi, eng yaxşisi bölmasa ham» deb topgan. The Times of India gazetasining M. Suganth albomga bergan «Lovers Special – Vol. 2–4» şarhida «Poovaasam»ni albomning «Hot Picks» röyxatiga kiritgan.

The Hindu gazetasining S. R. Aşok Kumarning maʼlumotiga köra, prodyuserlar «Anbe Sivam»ning 50-chi Milliy kino mukofotlarida kuçli raqib bölişiga işongan va 2002-yil oxirigaça filmni Markaziy kino sertifikatsiya kengaşiga körib çiqtirgan, şunda film yillik mukofotlar röyxatiga kiritilişi mumkin edi. Film 2003-yil 15-yanvarda, Pongal bayrami bilan bir vaqtda prokatga çiqqan. U Vikramning «Dhool», Vijayakanthning «Çokka Thangam» va Vijay iştirok etgan «Vaseegara» kabi boşqa beşta film bilan bir vaqtda ekranlarga çiqqan.

«Anbe Sivam» 2003-yilda Hindiston xalqaro kinofestivalining Hind panorama bölimi doirasida namoyiş etilgan. Safdar Haşmiga bağişlab, Haasan SAHMAT (Safdar Haşmi Memorial Trust) bilan hamkorlikda 2003-yil 9-yanvarda Siri Fort auditoriyasida filmning maxsus körsatuvini taşkil etgan. Film telugu tiliga «Sathyame Sivam» nomi bilan dublyaj qilingan va 2003-yil 28-fevralda prokatga çiqqan. Hind tiliga «Şivam» nomi bilan dublyaj qilingan va ikki yil ötib, 2005-yilda çiqarilgan. Tamil tilidagi asl versiya çiqqandan keyin hind tiliga dublyaj huquqlari past narxda sotilgan, bu asosiy aktyorlarni ğazablantirgan, çunki ular hind tilida özlari dublyaj qila olmagan.

Baradwaj Rangan filmni «Kamalning tamil kinosini heç qaçon körilmagan şakllarga egib, buraydigan, özgartiradigan sönggi yakkaxon urinişi» deb taʼriflagan. The Times of India uçun yozgan M. Suganth filmning DVD şarhida uni «ön yillikning eng yaxşi filmlaridan biri» deb atagan va syujet, ssenariy hamda dialoglarni maqtab, filmni «zamonaviy klassika» deb baholagan. Telugu tilidagi «Sathyame Sivam» versiyasini körib çiqqan Idlebrain.com saytining Jeevi bu «sanʼat yönalişidagi film Kamal Hasan filmlarini sevadigan odamlarni qiziqtiradi» deb yozgan va film «yaqinda yaratilgan yaxşi filmlardan biri bölib qoladi» degan xulosaga kelgan.

The Hindu gazetasining Malathi Rangarajan filmning «aniq belgilangan qahramonlar, kuçli syujet va aqlli ssenariy» asosiy tarkibiy qismlar ekanini hisoblagan. U Haasanning hikoyani işlaşiga ham maqtov aytgan va uning ssenariy va hikoyani silliqlaşga qöygan «mehnati aniq körinib turişi»ni yozgan, filmni «maqtovga loyiq saʼy» deb atagan. Business Line gazetasining P. Devarajan Haasanning ijrosi va mimikasini qadrlagan hamda şarhini «Bu odam meni qiziqtirdi va doim qiziqtiradi» degan sözlar bilan yakunlagan. The Hindu gazetasining yana bir tanqidçisi Gudipoodi Srihari Haasan va Madhavan juftligini qadrlagan, ularning «turli ruhiy tuzilişga ega, ammo yaxşilik bilan tölib-toşgan döstlar»ni yaxşi uyğunlaştirganini yozgan. The New Indian Express gazetasi uçun retrospektiv şarhda Sujatha Narayanan Haasanning yozuvini va Madhanning dialoglarini maqtagan, ularni «ötkir zehn, qiziqarli faktlar va hissiy çuqurlik bilan töldirilgan» deb topgan. Çennai Online saytida Malini Mannath «Nozik va taʼsirçan, yengil kayfiyatli va hazilkaş, bu tomoşa qilişga arziydigan film» deb yozgan. Kalki jurnalining Anu Kamal Haasan va Madhavanning aktyorligini, operatorlik işini va dialoglarni maqtagan, ammo Xudo haqidagi uzoq dialoglar tomoşabinni zeriktirişi va köça teatri sahnasi juda uzun ekanini yozgan hamda filmni politsiya-gangsterlar va ösmirlar sevgisi haqidagi filmlardan keyin «hazm qiliş uçun eno tuzi» deb atagan. Deccan Herald gazetasining Jayalakşmi K. yozgan: «Sevgi – bu Xudo, sarlavha şunday deydi va bu film aynan şu haqida. Bu haqiqat superstar tomonidan oddiy hikoyada samimiy aytilgan. Sunder C rejissyorligidagi film qarama-qarşi şaxslarni hayotning haqiqatlariga yaqinlaştiradigan oğir sayohat davomida oçiladigan harakatlantiruvçi hikoyadir.»

Sify saytining şarhlovçisi, aksinça, filmni «örtaça» deb baholagan va u «yana bir başorat qilinadigan va sarkaş film, na komediya, na yuqori darajadagi asar» ekanini yozgan. Rediff.com saytining Arkay asosiy aktyorlar ijrosini maqtagan, ammo film «juda köp narsani qilişga urinadi va ularning deyarli hammasida, bölmasa ham köpida muvaffaqiyatsizlikka uçraydi» deb yozgan. Outlook jurnalining S. Anand filmdagi kommunizm haqidagi ğoyalar «klişe» tarzda körsatilganini his qilgan va xulosa qilib şunday degan: «Agar Rajnikant “Baba” filmi bilan öng qanot platformasida ilohiylikka daʼvo qilgan bölsa, Kamal buni ratsionalistik-çap ritorikaga daʼvolar bilan qiladi.»

Prokatning birinçi haftasida The Hindu gazetasining Sudhiş Kamath tahlili filmning faqat Çennaida ₹13.1 million daromad keltirganini körsatdi. Şunga qaramay, film kassada muvaffaqiyatsizlikka uçradi va Lakşmi Movie Makers uçun katta zarar keltirib, ularni 2003-yilda boşqa loyihalarga sarmoya kiritişdan amalda töxtatdi. The Economic Times gazetasining D. Govardan zararni ₹65 million deb baholagan, India Today jurnalining Arun Ram esa zarar ₹50 million bölganini aytgan. The Times of India gazetasining Srinivasa Ramanujam filmning kassadagi muvaffaqiyatsizligini «Baba» filmining muvaffaqiyatsizligi bilan soliştirgan. K. Muralitharan va Haasan ikkalasi ham filmning muvaffaqiyatsizligini video qaroqçilik bilan izohlagan, Haasan esa «juda köp odam kördi, lekin ular pul tölamadi», deb aytgan.

Prokatdan keyin «Anbe Sivam» tamil kinosida kult maqomiga erişgan va telekanallarda qayta namoyiş etiladi. Film post-prodakşn bosqiçida bölganida Haasan kino tanqidçisi va jurnalist Subhaş K. Jhaga filmni yaratiş paytida Madhavanning iştiyoqi va ijrosidan hayratda qolganini aytgan hamda keyinçalik uni öz işlab çiqariş loyihasi «Nala Damayanthi» (2003) filmida boş qahramon rolini ijro etişga şartnoma tuzgan. 2025-yilda «Anbe Sivam» The Hollywood Reporter India tomonidan 21-asrning eng yaxşi 25 ta hind filmi qatoriga kiritilgan.

Baradwaj Rangan «Anbe Sivam» «örtaça tamil – hatto hind filmidan ham ança ilgarida» ekanini yozgan, ammo kassadagi muvaffaqiyatsizlik haqida gapirib, «ommaning filmning eksperimental xususiyatini qabul qilişni istamagani»ni his qilgan. Rejissyor Bala 2009-yilgi «Naan Kadavul» filmi uçun 2010-yilda Vijay mukofotini qölga kiritgaç, nutqida «Anbe Sivam» filmidagi sahnani eslatib ötgan. Unda Haasan Madhavanga «Biz boşqalarni heç qanday kutmasdan şartsiz sevganimizda, Xudo bölib qolamiz», deydi va bu uni öz filmini yaratişga ilhomlantirgan. Bala 2003-yilgi «Pithamagan» filmida ham «Anbe Sivam»ga işora qilgan, bu filmda Suriyaning qahramoni döstlari bilan bu filmni körişga boradi. Haasanning Madhavanga aytgan «Sunami nima ekanini bilasizmi? Periya alai illa... malai.» (Bu şunçaki katta tölqin emas... bu toğ) degan dialogi ham maşhur bölgan.

2008-yilda The Hindu gazetasining S. R. Aşok Kumar filmni «Sundar C ning eng yaxşi beşta rejissyorlik ishi» qatoriga kiritgan. 2008-yilgi The Times of India bilan intervyusida Sundar C «Anbe Sivam» uni «şaxsan va kasbiy jihatdan özgartirgani»ni, uni işonçliroq şaxsga aylantirib, hayotga qaraşini özgartirganini aytgan. Keyinçalik u bu bayonotini inkor etgan, çunki filmning muvaffaqiyatsizligi uni deyarli bankrot qilgani va ishi uçun haq olmaganini oşkor qilgan. Soliq departamenti uning soliqlarni tölay olmagani uçun bank hisoblarini bir yilga muzlatgan. U teatr prokatidan keyin filmga maqtovlar yoğilganini tan olgan, ammo «Anbe Sivam»ga öxşaş film endi suratga olmasligini, öz manfaatlariga yaxşiroq mos keladigan tijorat kinosini davom ettirişni tanlaganini aytgan. 2013-yilda Indo-Asian News Service agentligining Hariçaran Pudipeddi «Anbe Sivam»ni «Kamalning eng kam baholangan filmlari» röyxatiga kiritgan. U filmning tijorat muvaffaqiyatsizligi sababi tomoşabinlarning «ateizm bilan boğliq istehzoli ohanglarni» notöğri tuşunganida deb hisoblagan. Haasanning tuğilgan kuni, 2015-yil 7-noyabrda Daily News and Analysis gazetasining Latha Srinivasan «Anbe Sivam»ni Kamal Haasan repertuarining kengligini tuşuniş uçun «albatta köriş kerak bölgan filmlar»dan biri deb hisoblagan. Nallasivam obrazi The Times of India ning «Kamal Haasanning eng ajoyib 10 ta avatari» röyxatida törtinçi örinni egallagan.

«Vasool Raja MBBS» (2004) filmida Vasool Raja (Haasan) qahramoni darsda öqituvçi böliş Xudoga teng ekanini söraydi va şunda «Anbe Venkataçalam» deydi, sinfdoşlaridan biri uni mulayimlik bilan söraydi: «Bu “Anbe Sivam” emasmi?» Haasan javob beradi: «Qoldiring. Bir narsani boşqaça sinab köraylik.» Nallasivam va uning döstlari Kandasamy Padayatçining zulmlari haqida odamlarni xabardor qiliş uçun namoyiş etgan köça teatri sahnasi 2008-yilda Tiruçirappalliда Pralayan va uning «Çennai Kalai Kuzhu» truppasi tomonidan «Nammal Mudiyum» nomi ostida qayta tiklangan. Bunga qarama-qarşi ravişda, Pralayanning spektaklida işsizlik örniga gender tengsizligi va oiladagi zöravonlik örganilgan. Kannada aktyori Vişnuvardhan 2010-yilda hamkasbi Sudeepning «Just Maath Maathalli» (2010) filmi «Anbe Sivam»ga öxşaşligini aytgan. Hari Narayan 2014-yilda The Hindu gazetasida hind ratsionalisti va yozuvçisi Narendra Dabholkar haqidagi maqolasida Umeş Şuklaning «OMG – Oh My God!» (2012) filmini «Anbe Sivam»ning yumşatilgan versiyasi deb atagan, unda ratsionallik insonlarni özlarida Xudoni topişga undaydi, bu esa mavjudlik qadriyatidek, paydo böliş qadriyatini ham uluğlaydi. 2015-yilda Hindu Tamil Thisai gazetasining Uthiran tamil tilidagi «Orange Mittai» (2015) filmi haqidagi şarhida filmning syujeti tomoşabinlarga «Anbe Sivam»ni eslatişi mumkinligini yozgan. 2017-yilda komediya filmi «Peeçankai» rejissyori Aşok rejissyor böliş uçun «Anbe Sivam» ilhomlantirganini aytgan.

Anbe Sivam (harakatlanuvçi tasvir) (tamil tilida). Hindiston: Lakşmi Movie Makers.