«Arizona Dream» («Arizona orzusi», ingl. Arizona Dream) — Emir Kusturica rejissyorlik qilgan birinçi ingliz tilidagi film. U Gollivudda amerikalik aktyorlar iştirokida suratga olingan. Berlin kinofestivalining maxsus žyuri mukofoti sovrindori.
1Rollarda
Johnny Depp, Jerry Lewis, Faye Dunaway
2Syujet
Aksel Nyu-Yorkda baliq resurslari departamentida işlaydi. Uning amakivaççasi Pol dyadya Leoning töyiga…
Aksel Nyu-Yorkda baliq resurslari departamentida işlaydi. Uning amakivaççasi Pol dyadya Leoning töyiga Akselʼni olib ketiş uçun Arizonadan keladi. Aksel bormoqçi bölmasa ham, Pol uni içirib, vatanga olib ketişga muvaffaq böladi.
Dyadya Leo Akselning oila biznesi — kadillaklarni sotişni davom ettirişini xohlaydi. Aksel avval Nyu-Yorkka qaytmoqçi böladi, lekin ota-onasi fojiali vafot etgandan keyin uni tarbiyalagan dyadyasi oldidagi burçni his qilib, qoladi.
Dökonda işlayotganda Aksel Pol orqali qirq yoşli beva ayol Elen va uning ögay qizi Greys bilan tanişadi. Suhbatda Greys Akselga öz-özini öldiriş haqida doimo öylaşini va özining Elenga tobora öxşab borayotgani uni qörqitişini aytadi. Aksel Pol bilan Elenning mehmonxonasiga boradi va ögay ona bilan qizning janjaliga guvoh böladi. Köp ötmay Aksel bilan Elen örtasida romantik munosabatlar boşlanadi. Elenning orzusini amalga oşiriş uçun Aksel samolyot yasaşga harakat qiladi, ammo deyarli har keça Greys samolyotni buzib qöyadi va Akselni ğazablantiradi. Elenning oldiga Pol va dyadya Leo keladi va ular Akselni qaytişga köndirişga urinadilar.
Aksel angarda eski revolver topadi. Samolyotning birinçi muvaffaqiyatli uçişi halokat bilan tugaydi — Aksel va Elen daraxtga urilişadi. Aksel devorga osilgan miltiq haqida "bir rus"ning sözlarini eslaydi va revolver otilişi kerak, deb qaror qiladi. U Greysning yotoqxonasiga kirib, revolverni uning çakkasiga tiraydi. Greys uyğonib, unga rus ruletkasini öynaşni taklif qiladi.
Pol aktyorlik sinoviga boradi va Alfred Xitçkokning «North by Northwest» filmidagi past uçayotgan samolyot sahnasini takrorlaydi. Pol çiqqandan keyin dyadya Leoning kelini paydo bölib, dyadyaning holi yomonlaşganini aytadi. Aksel dyadyani tez yordam maşinasida kuzatib boradi. Yölda dyadya vafot etadi.
Bir neça haftadan keyin Aksel Elenning oldiga qaytadi. Uçraşuv janjal va munosabatlarni aniqlaş bilan ötadi.
Elenning tuğilgan kuni keladi. Greys unga samolyot sovğa qiladi. Greys va Aksel tomga çiroyli çiroqlar osayotib, örtalarida his-tuyğular paydo bölganini tuşunişadi.
Keçqurun bayram bölib ötadi. Greys bilan xonasiga çiqqaç, Aksel qoçib ketişni taklif qiladi. Greys buni keyinroq qilişga rozi böladi, çunki uning tugallanmagan işlari borligini aytadi.
Greys, Pol, Aksel va Elen mehmonxonada ötirib, taklif qilingan meksikaliklarning musiqasi ostida qöşiqlar kuylaşadi. Asta-sekin hamma tarqaladi. Pol mehmonxonada qoladi va «The Godfather» filmining ikkinçi qismini tomoşa qiladi. Greys xonasida oq libos kiyadi, revolverni olib, köçaga çiqadi. Uni derazadan Aksel va Elen köradi va orqasidan yugurişadi, lekin ulgurişmaydi — Greys oğziga öq uzadi.
Biroz vaqt ötadi. Aksel dyadyasining taşlab ketilgan dökoniga kiradi. Uning kadr ortidagi ovozi hayot haqida heç narsa bilmasligini va hayotni yoqtirişini aytadi.
Şuningdek, qöşimça materiallarda çiqqan muqobil final ham mavjud. Aksel Milliga uylanadi. Dyadyadan unga «Kadillak» saloni meros bölib qoladi, faqat Aksel u yerda kiçik yevropaça maşinalarni sotadi. Pol filmda rol öynab, maşhur odamga aylangan. Akselning töyida u avtograf beradi.
3Filmdagi qahramonlarning orzulari
Filmning har bir qahramoni nimadir haqida orzu…
Filmning har bir qahramoni nimadir haqida orzu qiladi:
Pol buyuk aktyor bölişni orzu qiladi va kult filmlardagi sahnalar hamda dialoglarni sözma-söz takrorlaydi.
Elen samolyot yasab, Papua-Yangi Gvineyaga uçişni orzu qiladi.
Greys toşbaqaga aylanib, abadiy yaşaşni orzu qiladi.
Dyadya Leoning otasi kadillaklardan Oygaça narvon qurişni orzu qilgan edi.
4Mukofotlar va nominatsiyalar
1993 — Berlin kinofestivalining maxsus žyuri mukofoti («Kumuş ayiq») va «Oltin ayiq» mukofotiga…
1993 — Berlin kinofestivalining maxsus žyuri mukofoti («Kumuş ayiq») va «Oltin ayiq» mukofotiga nominatsiya
1993 — Vilko Filaçga topşirilgan «Golden Camera 300» mukofoti, Manaki aka-ukalar nomidagi kinofestivalda
1994 — Varşava kinofestivalining tomoşabinlar mukofoti
5Faktlar
«Raging Bull» filmini kinoteatrda tomoşa qilayotganda Pol qizga aktyorlarni sanab beradi: Marlon Brando, Al…

«Raging Bull» filmini kinoteatrda tomoşa qilayotganda Pol qizga aktyorlarni sanab beradi: Marlon Brando, Al Paçino, Robert De Niro va Johnny Depp ham röyxatda bor.
Filmda Alfred Xitçkokning «North by Northwest» filmidagi maşhur kukuruzniki bilan boğliq sahna bir neça marta keltiriladi, şuningdek, «The Godfather»ning birinçi va ikkinçi qismlaridagi dialoglar ham. Film boşida maşhur hujjatli film «Nanook of the North» keltiriladi.
Boş qahramonning ismi va familiyasi Guns N’ Roses guruhi solisti (Axl Rose) va Deep Purple guruhi gitaristi (Ritchie Blackmore) ismlarining özgartirilgan şaklidan kelib çiqqan.
Kusturica «Arizona orzusi»ni bir neça yil davomida montaj qildi; natijada Berlin kinofestivalidagi «Kumuş ayiq»ga qaramay, film prokatda muvaffaqiyatsizlikka uçradi. Köp kuç, pul va vaqt sarflagan fransuz prodyuserlari Kusturica va gollivudlik aktyorlarning birgalikdagi ishi ğoyasini muvaffaqiyatsiz deb tan olişdi.
«This Is a Film» qöşiğida A. Platonovning «Çevengur» qissasi qahramonining sözlari keltiriladi: «Qarang — donolik. Baliq hayot bilan ölim orasida turadi, şuning uçun u soqov va ifodasiz qaraydi; buzoq ham fikr qiladi, lekin baliq yöq — u hamma narsani allaqaçon biladi». Kusturica Platonov ijodi unga katta taʼsir körsatganini tan olgan.
«This is a film» va «In the Deathcar» qöşiqlarining musiqasi Enrico Maciasʼning «Solenzara» qöşiğidan iqtibos.
«Gypsy Reggae» kompozitsiyasida James Thorntonʼning «The Streets of Cairo» qöşiği keltiriladi.
6Saundtrek
Goran Bregović va Iggy Pop — In the…
Goran Bregović va Iggy Pop — In the Deathcar
Goran Bregović — Dreams
Goran Bregović — Old Home Movie
Goran Bregović va Iggy Pop — TV Screen
Goran Bregović — 7/8 & 11/8
Goran Bregović va Iggy Pop — Get the Money
Goran Bregović — Gunpowder
Goran Bregović — Gypsy Reggae
Goran Bregović — Death
Goran Bregović va Iggy Pop — This Is a Film
Johnny Depp — American Dreamers — Old Home Movie
7Kadrlar
5
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
5 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Аризонская мечта» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.