Bandini (tarjimasi: «Mahbusa») — 1963-yilda suratga olingan hind tilidagi drama filmi. Rejissyori va prodyuseri Bimal Roy. Rollarda Nutan, Aşok Kumar va Dharmendra iştirok etadi. Film umrbod qamoq jazosini ötayotgan ayol mahbus Kalyani haqida hikoya qiladi: u barça azoblarga çidaydigan, fidokor, özini qurbon qiladigan, kuçli, lekin ayni paytda ojiz hind ayolidir. U ikki juda xil erkak örtasida tanlov qilişi kerak: mehribon qamoqxona şifokori Devendra (Dharmendra) va uning ötmişidagi odam Bikaş (Aşok Kumar).
Film bengal tilidagi «Tamasi» romani asosida yaratilgan. Uning muallifi Jarasandha (Çaru Çandra Çakrabarti) bölib, u sobiq qamoqxona boşliği edi. Faoliyatining köp qismini Şimoliy Bengaliyada qamoqxona nazoratçisi sifatida ötkazgan va öz tajribasiga asoslanib köplab badiiy asarlar yozgan.
«Bandini» öşa yili eng köp daromad keltirgan öntalik film böldi, Box Office India uni «Semi Hit» deb eʼlon qildi. Film öşa yili Filmfare mukofotlarini qölga kiritdi: jami oltita mukofot oldi, jumladan eng yuqori mukofotlar — Eng yaxşi film va Eng yaxşi rejissyor, şuningdek Eng yaxşi aktrisa. Hozir ham 1960-yillarning muhim filmi hisoblanadi, ayniqsa rejissyor Bimal Royning sönggi badiiy filmi bölgani uçun.
1Rollarda
Nutan, Ashok Kumar, Dharmendra
Nutanaktyor
Ashok Kumaraktyor
DharmendraaktyorNGNabendu Ghoshssenariy muallifiSDSachin Dev Burmankompozitor2Syujet
Voqea taxminan 1934-yilda, Hindiston mustaqillikka erişişdan oldingi davrda qamoqxonada boşlanadi. Kalyani…
Voqea taxminan 1934-yilda, Hindiston mustaqillikka erişişdan oldingi davrda qamoqxonada boşlanadi. Kalyani qotillik uçun umrbod qamoq jazosini ötamoqda. U jinoyatining sabablarini qamoqxona nazoratçisiga aytib berar ekan, voqealar bir qator qaytişlar (flashback) orqali oçiladi. Film 1930-yillarda, Britaniya hukmronligi davrida Bengaliyada bölib ötadi. Kalyani qişloq poçtaçisining qizi bölib, erkin kuraşçi Bikaşga oşiq böladi. Bikaş qaytib kelişga vaʼda berib, uni qişloqda taşlab ketadi, lekin heç qaçon qaytmaydi. Jamiyat ularga şafqatsiz munosabatda böladi. Otasining va özining azoblaridan ezilgan Kalyani şaharga ketadi, şu payt «O Jaanewale Ho Sake To Laut Ke Aana» qöşiği yangraydi. Şaharda u battar va ruhan beqaror bir ayolga parvarişçi bölib işlaydi. Bu ayol aslida Bikaşning xotini bölib çiqadi. Kalyani otasi uni izlab şaharga kelganini va baxtsiz hodisada vafot etganini biladi. Şu sababli u, aqldan ozgan ğazab lahzasida, sevgilisining xotinini zaharlaydi, uni öz baxtsizliklarining sababçisi deb biladi.
Qaytişdan keyin qamoqxonaga qaytamiz: qamoqxona şifokori Deven unga oşiq bölib qoladi. Kalyani bunga tayyor emas va undan uzoqlaşadi. Deven taklif qilganidan keyin ular doim orasida tösiq bilan körsatiladi. Filmda yana bir ramziy vosita bor: qamoqxona soqçisi heç narsa yaxşi bölmagan paytda ham tez-tez «Hammasi yaxşi!» deb baqiradi. Kalyani qamoqdan butunlay çiqib ketayotganda, qamoqxona xodimidan yana bir kinoya bilan töla xabar oladi: «Ab ghar grihasthi ki jail mein qaid rahogi!» («Endi sen oilaviy hayot qamoqxonasida qamalib yaşaysan!»). Oxirida u portda Bikaşni oğir ahvolda topadi. Şundan söng u Bikaşga ğamxörlik qilişga qaror qiladi va ularning muhabbati yana qayta tuğiladi.
3Aktyorlar
Nutan Behl —…
Nutan Behl — Kalyani
Aşok Kumar — Bikaş Ghoş
Dharmendra — Devendra (qamoqxona şifokori)
Raja Paranjpe — Kalyanining otasi
Tarun Bose — Maheş Çandra
Asit Sen — Şambu
Çandrima Bhaduri — qamoqxona nazoratçisi
Moni Çatterjee — inspektor
Kanu Roy — doktor Verma, Manorama şifoxonasi
Suloçana Latkar
Hiralal — boşliq
Iftekhar
Bela Bose
Satyendra Kapoor
Suloçana Çatterjee — Devendraning onasi
Raj Verma
4Işlab çiqariş
Ssenariy…
Ssenariy
Filmning ssenariysini Nabendu Ghoş yozgan. U avval Bimal Royning «Devdas» (1955) va «Sujata» (1959) filmlari ustida işlagan edi. Ssenariy Çaru Çandra Çakraborty taxalluси bölgan Jarasandhaning «Tamasi» hikoyasiga asoslangan. Muallif sobiq qamoqxona boşliği bölib, Şimoliy Bengaliyada qamoqxona nazoratçisi sifatidagi tajribasiga tayanib köp hikoyalar yozgan. Bular orasida uning tajribasining köplab badiiy versiyalari bor: «Louha-Kapat» (1953), «Tamaşa» (1958) va «Nyaydanda» (1961). Bu asarlar bengal adabiyotida qamoqxona hikoyalarining yangi janrini samarali yaratdi.
Filmning asosiy suratga oliş işlari Mumbaydagi Mohan Studiosʼda olib borildi. Baʼzi qismlari Naini Markaziy qamoqxonasi, Yerwada Markaziy qamoqxonasi va Bhagalpur Markaziy qamoqxonasida suratga olindi. Yakuniy sahna esa hozirgi Jharkhand ştatidagi Sahibganjda, Ganga daryosi qirğoğida olingan.
5Musiqa
Saundtrekka S. D. Burman bastalagan va Şailendra sözlarini yozgan quyidagi treklar kiradi. Filmda Gulzar…
Saundtrekka S. D. Burman bastalagan va Şailendra sözlarini yozgan quyidagi treklar kiradi. Filmda Gulzar debyut qildi. U filmda assistent rejissyor bölib işlar edi, ammo avval Bimal Royning taklifidan voz keçdi va qöşiqçi bölişni xohlamasligini aytdi. Gulzar faqat film musiqa rejissyori S. D. Burman uni köndirgandan keyin rozi böldi va «Mora Gora Ang Lai Le» qöşiğini beş kunda yozdi, uni Lata Mangeşkar ijro etgan. Qolgan qöşiq sözlarini Şailendra yozgan. U unutilmas asarlar yaratgan, masalan, S. D. Burmanning özi bardik ohangda ijro etgan «Mere Sajan Hain Us Paar» va Mukeşning qayğuli qöşiği «O Jaanewale Ho Sake» bölib, unda Burman anʼanaviy bhatiyali ohangining özgartirilgan variantidan foydalangan.
Qöşiqlar vaziyatni aks ettiradi. Masalan, mahbus quşga bağişlangan «O Pançhi Pyare» qöşiğini kuylaydi, uni Asha Bhosle ijro etgan. Asha Bhosle ijro etgan «Ab ke Baras Bhej Bhaiya ko Babul» qöşiği Pilu rağasida bastalangan bölib, yangi turmuşga çiqqan qizning tuğilgan uyini soğinişi haqidagi anʼanaviy xalq qöşiği idiomasidan foydalanadi. Uni Kalyani, yaʼni qamoqdagi mahbus kuylaşi esa, öz örnida kinoyani darhol yetkazadi.
6Mukofotlar
11-Milliy kino…
11-Milliy kino mukofotlari
Hind tilidagi eng yaxşi badiiy film
11-Filmfare mukofotlari
Eng yaxşi film: Bimal Roy
Eng yaxşi hikoya: Jarasandha
Eng yaxşi aktrisa: Nutan
Eng yaxşi rejissyor: Bimal Roy
Eng yaxşi operator: Kamal Bose
Eng yaxşi ovoz: Dinşaw Billimoria
Matn: maqola tarjimasi «Bandini (film)» — inglizça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.