Barton Fink

Barton Fink (Barton Fink) — birodarlar Koenlarning syurrealistik qora komediyasi bölib, sotsial realizm janrida pyesalar yozadigan Barton Fink ismli yozuvçi haqida hikoya qiladi. Boş rollarni John Turturro va John Goodman ijro etgan.

Film 1991-yilda Kann kinofestivalida premyerasini ötkazdi va u yerda bir qator mukofotlarga, jumladan boş mukofot «Oltin palma şoxi»ga sazovor böldi. Kinoşunoslar uni Koenlarning eng muvaffaqiyatli filmlaridan biri deb hisoblaşadi.

Koen aka-ukalar ijodiy inqiroz haqidagi film ğoyasi ularga «Millerʼs Crossing» ssenariysi ustida işlayotganda kelganini aytişgan. Boş qahramon asosan çap qaraşli dramaturg Clifford Odets obrazidan olingan bölib, u Gollivud konveyeriga moslaşiş uçun katta qiyinçilik tortgan. Syujet qisman Clifford Odetsning «Katta piçoq» (1949) pyesasidan ilhomlangan. Pyesa syujetiga köra, juda muvaffaqiyatli kinoaktyor qattiq kinoşartnoma oğirligi ostida nafas qişa boşlaydi. William Mayhew prototipi William Faulkner bölgan. U bir vaqtlar kuraş haqidagi film ssenariysi ustida işlagan va personaj kabi alkogol bilan muammolar yaşagan. Gollivud magnati David Selznickka öxşaydi: közoynakli semiz yahudiy, kinojarayonni boşqaradi. Şuningdek, ehtimoliy prototiplar sifatida Columbia Pictures prezidenti va asosçisi Harry Cohn (Harry Cohn), Jack L. Warner va Selznickning qaynotasi Louis B. Mayer ham nomlanadi. Mayer sanʼat arboblariga bölgan iştiyoqi va ularga homiylik qilişi bilan maşhur edi. Ular bilan ish uçraşuvlari haqiqiy spektaklga aylanardi: u isterikaga tuşişi, yiğlaşi, ğazablanişi, tizzaga çökib iltijo qilişi, qöşiq aytişi va raqs tuşişi mumkin edi.

John Turturro, John Goodman, John Polito va Steve Buscemi — Koenlarning doimiy aktyorlari rollari dastlab aynan uşbu aktyorlar uçun yozilgan. Bu Koenlar Barry Sonnenfeldsiz suratga olgan birinçi film böldi (operator Roger Deakins böldi va film uning mutlaq muvaffaqiyatiga aylandi). Sonnenfelddің özi kamoda paydo böladi: u Barton Fink bilan restoranda töqnaşib qoladi. Restoran sahnasi Queen Mary paroxodi bordida suratga olingan.

Janr jihatidan «Barton Fink» Roman Polanskining «xonadon trilogiyasi»ni davom ettiradi. «Bu Polanskiga öxşaş film. Bunga eng yaqini», — deb taʼkidlagan Ethan Coen. Taqdir kulgisiga, aynan Polanski Kann festivali jyuri raisi bölgan va filmga boş mukofotni bergan. Kinotanqidçilar kulib, Polanski göyo mukofotni öziga özi topşirgandek ekanini yozişgan.

Filmda boşqa filmlarga, Koenlarning dastlabki filmlariga va öziga köplab işoralar bor. Masalan, Finkning ssenariysidagi sönggi gap — «Biz bu yigit haqida yana yangiliklar eşitamiz va bu open xat bölmaydi» — filmning boşida sahnalaştiriladigan Finkning pyesasining ham sönggi gapi.

Filmning baʼzi personajlari haqiqiy odamlarga öxşaydi. Masalan, Bartonni Los-Anjelesga ssenariy yozişga taklif qiladigan Capital Pictures rahbari Jack Lipnick (Michael Lerner) Louis Barth Mayer va Jack Warnerdan teng darajada olingan. Kumuş soçli, alkogolga berilgan yozuvçi William Mayhew (John Mahoney) körinib turibdiki, William Faulknerdan köçirilgan.

Harbiylar bilan raqs paytidagi janjal sahnasi şunçaki gaglar seriyasi emas, balki filmga taʼsir körsatgan yana bir adabiy asarga işoradir — Nathanael West tomonidan 1939-yilda yozilgan «Çigirtka kuni» romaniga. Bu yarim vayron bölgan mehmonxonada yaşaydigan Gollivud dekoratori haqidagi hikoya. Boş qahramon Tod Hackett kino sanoatining mifologiyalaştiruvçi jihatiga qarşi çiqişga harakat qiladi. Kitob kulminatsiyasida filmning premyerasi olomon qözğoloni markaziga aylanadi, uning ğazabi Gollivudning beadablik, takabbурlik va işonçsizligiga qaratilgan.

1991 — Kann kinofestivalining uçta mukofoti: «Oltin palma şoxi», eng yaxşi rejissyor (Joel Coen), eng yaxşi aktyor (John Turturro)

1992 — «David di Donatello» mukofoti, eng yaxşi xorijiy aktyor (John Turturro)

1992 — «Oskar» mukofotiga uçta nominatsiya: eng yaxşi ikkinçi plan aktyori (Michael Lerner), eng yaxşi rassomlar va dekoratorlar ishi (Dennis Gassner, Nancy Haigh), eng yaxşi kostyumlar (Richard Hornung)

1992 — «Golden Globe» mukofotiga eng yaxşi ikkinçi plan erkak roli uçun nominatsiya (John Goodman)

Şuningdek:

Roger Deakins bir qator eng yaxşi operatorlik ishi uçun mukofotlarga sazovor böldi (London Critics Circle Film Award, Los Angeles Film Critics Association Award, National Society of Film Critics Award, New York Film Critics Circle Award)

Michael Lerner eng yaxşi ikkinçi plan erkak roli uçun Los Angeles Film Critics Association Award mukofotini oldi

Judy Davis London Critics Circle Film Award va New York Film Critics Circle Award mukofotlarini oldi (bu «Nonuşta yalanğoç» uçun ham)

Bu birinçi film böldiki, u Kann kinofestivalining uçta asosiy mukofotini («Oltin palma şoxi», eng yaxşi rejissyor va eng yaxşi aktyor mukofotlarini) qölga kiritdi.

Film tanqidçilardan asosan ijobiy şarhlar oldi.

Rotten Tomatoes saytida filmning reytingi 90 %ni taşkil etadi, u 58 ta tanqidçi şarhiga asoslangan, örtaça reyting 10 balldan 7,7. Saytning tanqidiy konsensusi şunday deydi: «Koenlarning 1940-yillardagi dramaturg haqidagi, ijodiy inqiroz bilan kuraşayotgan intriguali va taşvişli, satirik hikoyasi özining firmali hazil tuyğusi va ajoyib voqealarga töla».

«Washington Post» gazetasi tanqidçisi Rita Kempley filmni «şubhasiz, yilning eng yaxşi va eng qiziqarli filmlaridan biri» deb taʼriflagan.

«The New York Times» tanqidçisi Vincent Canby filmni «şartsiz ğolib» va «ajoyib qora komediya» deb atagan.

Tanqidçi Jim Emerson «Barton Fink»ni «Koenlarning eng ajoyib, provokatsion va taʼriflab bölmaydigan filmi» deb atagan.

Baʼzi tanqidçilarga syujet juda çigal bölib, final ataylab tuşunarsiz tuyulgan.