Be Silent, My Sorrow, Be Silent

Film Rossiya kinematografining 10 yillik yubileyi munosabati bilan va Pyotr Çardininning benefisi sifatida suratga olingan. Çardinin bu kartinada rejissyor, ssenariy muallifi va asosiy rollardan birining ijroçisi bölgan.

Film favqulodda tomoşabinlar muvaffaqiyatiga erişdi, lekin öşa davr tanqidçilarining şarhlari qarama-qarşi böldi.

Valentin Turkinning batafsil şarhi (Veronin taxallusi ostida) filmni qiziqarli va mahorat bilan işlangan deb tan oldi, söngra uning köplab kamçiliklarini sanab ötdi: «oddiylik», janr, mavzu, qahramonlar va dekorasiyalarning odatiyligi, oçiq «teatrallik» va badiiy yangilik yöqligi. V. Turkin yozadi: «Yubiley kartinasida ekran uçun odatiy adabiy didning tavsifi göyo ataylab berilgandek, aniqroği, köz yoşli melodrama, salon dramasi, detektiv syujetlar, triklar, dekorativlik va asab tortuvçi, teatrallik bilan zerikkan va „ekranning sahnaga nisbatan imkoniyatlari“ ga hayrat uyğotadigan boşqa bolalarça sahnalarni yaxşi köradigan rejissyorning adabiy didiga tavsif…»

Romil Sobolev «Inqilobdan oldingi rus kinosining odamlari va filmlari» kitobida (1961) «ijodiy jihatdan „Molçi, grust, molçi!“ inqilobdan oldingi kinoning oqquş qöşiği böldi» deb hisoblagan.

Taniqli kinotanqidçi Neya Zorkaya filmni «Vera Xolodnaya iştirok etgan barça oldingi kartinalarning katalogi, yakuniy annotatsiyasi» deb hisoblagan. U yozadi: «Qahramon — sirkçi Polani Çardinin (u ssenariy muallifi ham edi) bir neça epizoddan ötkazgan, ularning har biri umumiy özakka tizilgan, tugallangan syujetdir». Şu bilan birga «boylikning maftunkor, sehrli, lekin halokatli hokimiyati, zaif ayol qalbi ustidan, haşamatga, yoruğlikka, gözal yomonlikka yuksaliş mavzusi» filmning markaziga çiqadi va bir neça hikoyaga köpayadi. Kartina rejissyori P. Çardinin «birinçi partiyani rus tomoşabinining sevimli qahramoniga berdi, bir filmning ikki qismi davomida uning allaqaçon klassik bölib qolgan „taqdirini“ bir neça marta boşdan keçirişga imkon berdi».

Keyinçalik Neya Zorkaya «Sovet kinosi tarixi» kitobida (2005) filmga quyidagiça baho bergan:

«xususiy egalik kinosining „oqquş qöşiği“ sifatida 1918 yilgi eng maşhur ikki qismli «Molçi, grust, molçi (Skazka lyubvi dorogoy)» tasavvur qilinadi… Bu Vera Xolodnaya ijro etgan beqiyos sirkçi haqidagi taʼsirli va sezgir hikoya edi. Qahramon atrofida Çardinin «ekran qirollari»dan iborat butun bir guldastani töplagan….»

Kinotanqidçi R. Morli yozadi, şubhasiz, «„Molçi, grust, molçi“ kinematografik merosga mustahkam ildiz otgan». Şu bilan birga Veronin va Zorkaya bilan bahslaşib, u «Çardinin haddan taşqari intertekstuallikka faol intilgan» deb hisoblagan, bu esa «filmga xayrlaşuv xarakterini beradi va … nomi işora qilganidek, filmda çidab bölmas qayğu muhiti ustunlik qiladi».

«Molçi, grust, molçi…» — oldingi filmlarning çarçatuvçi takrorlanişidan ança köproq. Köpçilik tanqidçilar uçun filmning «markazi va fokusi» bölgan Vera Xolodnaya Polani bosib turgan qayğuni mujassam etdi va şu bilan u malika bölgan kinematografning ölimining başoratli ramziga aylandi.

XXI asr boşiga xos filmga baholardan biri «Rossiyskaya gazeta»da keltirilgan:

Haqiqiy melodrama! Boylar arenada jarohat olgan döstidan gözal sirkçini tortib olişadi va uni qöldan-qölga ötkazişadi… Vera Xolodnayaning eng maşhur filmi. Inqilobiy tanqidçilik nazarida — burjua sanʼatining ğoyasizligining çöqqisi. Şu bilan u maftun etadi.

Sanʼatşunos Lidiya Zaytseva filmni «ilk rus kinematografining xususiyatlari va yutuqlarini eng töliq özida jamlagan öziga xos şedevrlar» jumlasiga kiritgan.

«Molçi, grust, molçi…» kartinasi öşa vaqtga kelib rus kinematografida şakllangan barça stereotiplarni göyo jamlaydi va şu maʼnoda u diqqatga sazovor hodisa böldi. Uning muallifi adabiy anʼanadan kelib çiqqan psixologizmga ham daʼvo qilgan va romans, ekstatik ohanglarni şafqatsiz ekspluatatsiya qilgan. Polaning syujet çiziğiga muvofiq, lenta bir neça bor maişiy drama kanonlariga murojaat qiladi, şu bilan birga sirk effektlarini ham unutmaydi. Rejissyor bunday filmlarni qanday suratga oliş kerakligini yaxşi tuşunadi… Agar janr şakllarining öziga xos sintezini, şuningdek unda işlatilgan teatr va adabiyotning ulkan tajribasini nazarda tutsak, «Molçi, grust, molçi…»ni juda diqqatga sazovor asarlar — «yakuniy» asarlar qatoriga kiritiş kerak. U butun kinematografning bosib ötgan yöli haqida, uning eng yaxşi namunalaridan biri misolida, töliq tasavvur beradi.

Asosiy rejissyor Pyotr Çardininden taşqari, filmning hammuallifi bölgan rejissyorlar Çeslav Sabinskiy va Vyaçeslav Viskovskiy ham bölgan.

Film 1918 yil 14 mayda (1-qism) va 21 mayda (2-qism) «butunrossiya premyerasi» sifatida prokatga çiqarilgan.

«Molçi, grust… molçi…» va «Skazka lyubvi dorogoy» — butun kartina davomida refren sifatida ötadigan romansning ikki misrasi.

1920-yillar oxirida kartina tsenzura nuqtai nazaridan umidsiz deb topilgan, «sovet tomoşabiniga butunlay yot» va yangi sovet voqeligi şaroitida umuman qabul qilib bölmas deb hisoblangan. Şunga qaramay, 1928 yil 3 yanvardagi «Kino» gazetasida uşbu filmni «Eski film keçalari» doirasida «Malaya Dmitrovka» kinoteatrida namoyiş etilganda uzun navbatlar bölgani haqida xabar berilgan (öşa yili 15 fevral va 22 martda takrorlangan).