Being John Malkovich

«Being John Malkovich» (ingl. Being John Malkovich) — 1999-yilda suratga olingan amerikalik fantastik komediya filmi. Rejissyor Spike Jonze, ssenariy muallifi Charlie Kaufman. Filmda John Cusack, Cameron Diaz va Catherine Keener rol ijro etgan, John Malkovich esa özining satirik versiyasini öynagan. Cusack kukla ustasi rolini öynaydi, u Malkovich ongiga olib boruvçi portalni topadi.

Film tanqidçilar tomonidan keng eʼtirof etildi va 72-Oskar mukofotiga uçta toifada nomzod böldi: eng yaxşi rejissyor, original ssenariy va Keener uçun eng yaxşi ikkinçi plan aktrisasi.

Kameo

Rejissyor Spike Jonze Derek Mantini degan assistent rolida epizodik iştirok etadi; syujetda Mantini jahon tarixidagi eng buyuk kukla ustasi sifatida tasvirlanadi va bu Craigda hasad uyğotadi. Brad Pitt ham Malkovich karerasi haqidagi hujjatli filmda norozi yulduz rolida qisqa epizodda körinadi: u nimadir demoqçi bölib turadi, ammo kadr şu yerda tugaydi. Şon Penn özini, Malkoviçning kukla spektakllari muxlisini öynaydi. Kinorejissyor David Fincher John Malkovich haqidagi «Sanʼat va madaniyat» nomli Amerika yarim hujjatli filmida Christopher Bing rolida paydo böladi. Winona Ryder, Andy Dick va «Hanson» guruhi aʼzolarini Malkoviçning kukla tomoşasi zalida köriş mumkin.

Charlie Kaufmanning ssenariysi 1994-yildan beri bunday xavfli loyihani moliyalaştirişga tayyor prodyuser topa olmagan. Kaufmanga ssenariyni Malkoviçning maşhurligi yetarli emasligini hisobga olib, «Being Tom Cruise» kabi tijoriy narsaga aylantiriş taklif qilingan. Ammo ssenariy muallifini aynan Malkoviçning Amerikadagi eng sirli aktyorlardan biri ekanligi jalb qilgan. Bundan taşqari, Kaufman Malkoviçning maşhur emasligi faktini ham hazil qilişdan qörqmagan: Craig birinçi marta Malkovich tanasiga kirgan sahnada aktyor taksida ötirgan böladi, taksiçi uni tanib, Malkovich iştirok etgan kamida bitta filmni eslaşga harakat qiladi va u «öğirlik haqidagi» film deb ataydi, aslida Malkovich bunday filmda heç qaçon suratga tuşmagan. Keyinroq Craig rafiqasi Lottiga şkaf orqasidagi eşik va Malkovich tanasiga olib boruvçi yölak haqida tuşuntirganda, Maxinening hayron bölib sörovi bilan töxtaydi: «Malkovich kim? U qayerda suratga tuşgan?» Craig javob beradi: «U maşhur aktyor, u köp filmda suratga tuşgan, masalan… „öğirlik haqidagi“ filmda».

Filmni yaratişda rejissyorning qaynotasi Francis Ford Coppola yordam bergan; u şaxsan Malkoviçni suratga olişda iştirok etişga köndirgan.

Filmga musiqani Carter Burwell yozgan. Filmga, şuningdek, Bela Bartokning «Music for Strings, Percussion and Celesta» asaridagi «Allegro» Klivlend orkestri ijrosida va Björkning ikki variantdagi «Amphibian» qöşiği kiritilgan.

1999-yilda saundtrekni turli leyblar çiqarişgan. Barça naşrlarning muqovalari bir-biridan farq qiladi. Jadvalda asosiy naşrlar va ularning tarqatilgan hududlari keltirilgan.

Rotten Tomatoes saytida film 134 ta şarhga asoslangan 94 % maʼqullaş reytingiga ega, örtaça baho 10 ballik şkalada 8,2. Saytdagi tanqidçilar konsensusi şunday deydi: «Aqlli, kulgili va juda original, „Being John Malkovich“ özining vahşiy ğoyasini mahorat bilan olib boradi va yulduzlar jamoasi bilan tayanç topadi». Metacritic saytida film 36 ta tanqidçi şarhiga asoslangan 100 balldan 90 örtaça ball oldi, bu «umumiy eʼtirof» ekanligini bildiradi. CinemaScore tomonidan söroq qilingan tomoşabinlar filmga A+ dan F gaça şkalada «C» örtaça bahosini qöyişgan.

Kino tanqidçilari filmni katta qiziqiş bilan qabul qilişgan. Xususan, Jim Hoberman öz şarhida filmning köp qatlamliligini qayd etgan: «Bu falsafiy öylaşni yaxşi köradiganlar uçun mavzuli park… Aktyorlik haqidagi film, aniqroği — teskari aktyorlik haqida». Şunga öxşaş fikrni Andrey Plaxov ham bildirgan: «Istasak, bu syujet-metaforani aktyor tabiatining köpqirraliligini tasdiqlaş sifatida talqin qiliş mumkin, unda göyo köp turli odamlar mavjud».

1999 — AQŞ Milliy kino tanqidçilari jamiyatining eng yaxşi film mukofoti.

2000 — eng yaxşi fantastik film («Saturn» mukofoti) va eng yaxşi ssenariy (Charlie Kaufman) uçun «Saturn» mukofotlari.

2000 — eng yaxşi original ssenariy uçun BAFTA mukofoti (Charlie Kaufman).

2000 — eng yaxşi debyut film va eng yaxşi debyut ssenariy uçun «Independent Spirit» mukofotlari (Charlie Kaufman).

2000 — kinematografdagi eng yangi iştirokçi uçun «MTV Movie Awards» mukofoti (Spike Jonze).

2000 — Venetsiya kinofestivalida «Maxsus eslatma» va «FIPRESCI mukofoti» («Şuhrat jozibadorligiga qaratilgan, aqlli yozilgan absurd satira uçun, katta isteʼdod bilan suratga olingan») sovrinlari.

2000 — «Oskar» mukofotiga 3 ta nominatsiya: rejissura (Spike Jonze), ssenariy (Charlie Kaufman) va ayol ikkinçi plan roli (Catherine Keener).

2000 — «Saturn» mukofotiga eng yaxşi aktrisa nominatsiyasi (Catherine Keener).

2000 — BAFTA mukofotiga montaj (Eric Zumbrunnen) va ayol ikkinçi plan roli (Cameron Diaz) uçun nominatsiyalar.

2001 — «Bodil» mukofotiga eng yaxşi amerikalik film nominatsiyasi (Spike Jonze).

2000 — «César» mukofotiga eng yaxşi xorijiy film nominatsiyasi (Spike Jonze).

2000 — «Golden Globe» mukofotiga 4 ta nominatsiya: eng yaxşi komediya/mysl film, ssenariy (Charlie Kaufman) va ayol ikkinçi plan roli (Catherine Keener va Cameron Diaz).

2000 — «Hugo» mukofotiga eng yaxşi sahna asari nominatsiyasi.

2000 — «Independent Spirit» mukofotiga eng yaxşi erkak roli nominatsiyasi (John Cusack).

2001 — «Nebula» mukofotiga eng yaxşi ssenariy nominatsiyasi (Charlie Kaufman).