Iyerusalim, Milodiy 26-yil. Rim hukmronligiga qarşi çiqqan iyudeylik aristokrat Ben-Hur uzoq ayrilişdan keyin bolalik dösti Messala bilan uçraşadi. Endi u rimlik tribun bölib, Ben-Hurdan vatandoşlari orasidagi Rimga eng qattiq qarşi çiquvçilarning nomini aytişni talab qiladi. Ben-Hur xalqini sotişdan bas tortadi, şundan keyin ikki döst orasida ziddiyat boşlanadi.
Filmni William Wyler suratga oldi, u Lyu Uolles romani asosida yaratilgan. Boş rollarda Charlton Heston, Jack Hawkins va Stephen Boyd iştirok etadi, musiqasini Miklós Rózsa yozgan. Janri — drama va boevik, studiya — Metro-Goldwyn-Mayer. Premyerasi 1959-yil 18-noyabrda Nyu-Yorkda bölib ötgan, davomiyligi 222 daqiqa. Kartina 11 ta «Oskar» mukofotini qölga kiritgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Charlton Heston, Jack Hawkins, Haya Harareet
William Wylerrejissyor
Charlton Hestonaktyor
Jack HawkinsaktyorHHHaya Harareetaktyor
Stephen Boydaktyor
Hugh Griffithaktyor
Martha ScottaktyorCOCathy O'Donnellaktyor
Sam JaffeaktyorKTKarl Tunbergssenariy muallifi
Miklós Rózsakompozitor·Ensiklopediyadan
«Ben-Hur» (ingl. Ben-Hur) — 1959-yilda rejissyor Uilyam Uayler tomonidan Lyu Uolles nomli amerikalik yozuvçining «Ben-Hur: Masihning hikoyasi» romani asosida suratga olingan, injil motivlariga asoslangan keng formatli diniy epik film. Premyerasi 1959-yil 18-noyabrda Nyu-Yorkda bölib ötdi.
Film kinematograf tarixida birinçi marta 11 ta nominatsiyada «Oskar» mukofotini qölga kiritdi.
3Syujet
Miloddan avvalgi 26-yilga kelib Rim imperiyasi yangi-yangi yerlarni bosib olib, öz hududlarini…
Miloddan avvalgi 26-yilga kelib Rim imperiyasi yangi-yangi yerlarni bosib olib, öz hududlarini kengaytirmoqda. Xudo Öğli tuğilgani haqidagi miş-miş tarqalgan Iyudeya bosib olingan. Uning taniqli va boy fuqarosi Iyuda Ben-Hur bolalik dösti Messalaga duç keladi, u endi rimlik tribun bölib qolgan. Bir paytlar yaqin ruhli bölgan ikkalasi mafkuraviy masalada janjallaşadi. Messala Iyudani prokurator Valeriy Gratga suiqasd uyuştirişda ayblaydi. Ben-Hurni galeraga surgun qilişadi, onasi Miriam va singlisi Tirzani esa zindonga taşlaşadi. Portga borayotganda Ben-Hur Iso Masih bilan uçraşadi, u Iyudaga suv solingan idiş uzatadi, qöriqçilar Iso qiyofasidan hayratga tuşadi, Iyuda ham şunday.
Qaroqçilar bilan jang paytida Ben-Hur qömondon, konsul Kvint Ariyni qutqaradi. Ariy zafar marosimida imperator Tiberiydan Iyudani keçirişni söraydi va ruxsat olgaç, uni öğillikka oladi hamda öz boyligini unga meros qoldiradi. Endi Rim fuqarosi sifatida Ben-Hur Iyudeyaga qaytadi va u yerda taşlandiq uyni hamda ikki sobiq qulini topadi (surgundan oldin ozod qilgan va sevib qolgan Esfir hamda uning otasi). Messala bilan birinçi uçraşuvda Iyuda undan bir kun içida zindonda surgun vaqtidan beri yotgan onasi va singlisini ozod qilişni talab qiladi. Messala va qamoqçilar Miriam bilan Tirzaning kasal bölib, moxov bilan oğriganini aniqlab, ularni moxovlar vodiysiga jönatişadi. U yerga borayotganda ular Esfir bilan uçraşib, Ben-Hurga kasallik haqida gapirmaslikni söraydi, şunda u ularni kasallikdan oldingi holatida esda saqlab qoladi. Esfir Ben-Hurga Miriam va Tirzaning ölimi haqida gapirib beradi.
Qasos alangasiga yonib ketgan Ben-Hur har yili ötkaziladigan aravalar poygasida qatnaşişga qaror qiladi, uni törtinçi yil ketma-ket Messala yutib kelmoqda. Messala yunon aravasida boşqa iştirokçilarning aravalarini parçalab taşlaydi, lekin Iyuda bilan qattiq olişuvda uning aravasi sinadi va u boşqa iştirokçining otlari tuyoqlari ostiga tuşib qoladi. Ölayotgan Messala Iyudaga onasi va singlisi moxovlar vodiysida ekanini aytadi. Moxovlar qişloğiga yetib kelgan Ben-Hur Esfir bilan uçraşadi, u esa uni körinmaslikka köndiradi (singlisi va onasining yuragini ezmaslik uçun). Ben-Hur uzoqdan öz yaqinlarini köradi.
Prokurator Pilat bilan uçraşuvda Ben-Hur Rim fuqaroligi va Rimdagi mulkidan voz keçadi. U onasi va singlisini koloniyadan olib çiqib, Iso bilan taniştirişga qaror qiladi. Şu paytda Pilat sudi bölib ötadi, u Masihning Golgota tepaligida xoçga mixlanişi bilan yakunlanadi. Ben-Hur iyudeylar olomonida bölayotgan voqealarni kuzatadi va Isoga suv berişga urinadi, biroq qöriqçilar uni çetga surib qöyadi. Tunda tepalikda yomğir quyiladi, undan keyin Miriam bilan Tirza şifo topib, Ben-Hur bilan qayta birlaşadi.
4Mukofotlar
Kartina rekord darajadagi 11 ta «Oskar» mukofotini quyidagi nominatsiyalarda qölga…
Kartina rekord darajadagi 11 ta «Oskar» mukofotini quyidagi nominatsiyalarda qölga kiritdi:
eng yaxşi film
eng yaxşi rejissyor — Uilyam Uayler
eng yaxşi aktyor — Charlton Heston
eng yaxşi ikkinçi rejadagi erkak roli — Xyu Griffit
eng yaxşi operatorlik ishi
eng yaxşi rassom — Uilyam A. Horning
eng yaxşi kostyum rassomlari
eng yaxşi tovuş
eng yaxşi maxsus effektlar
eng yaxşi montaj — Jon Danning, Ralf Uinters
dramatik/komediya filmlari uçun eng yaxşi saundtrek
Bugungi kunga qadar faqat ikki film «Ben-Hur»ning «Oskar» muvaffaqiyatini takrorlay oldi: deyarli qirq yil ötib, xuddi şunça haykalça Jeyms Kemeron rejissyorligidagi «Titanik» (1997) filmiga berildi, keyin esa 2003-yilda Piter Jekson rejissyorligidagi «Hukmdor halqalari: Qirolning qaytişi» filmi bu natijaga erişdi.
«Oskar»dan taşqari, Uilyam Uayler filmi 4 ta «Oltin globus» mukofotini (eng yaxşi film, eng yaxşi rejissyor, eng yaxşi ikkinçi rejadagi erkak roli va Endryu Martonga aravalar poygasi sahnasini sahnalaştirgani uçun maxsus mukofot) hamda eng yaxşi film uçun Britaniya kino va televizion sanʼat akademiyasining «BAFTA» mukofotini qölga kiritdi. Kartina Ultra Panavision 70 keng formatli kino tizimida suratga olingan birinçi film böldi, suratga oliş davomida esa Eastman Color Negative rangli kinoplyonkasidan bir million metrdan ortiq sarflandi.
5Kadrlar
5
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
5 · TMDB6Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «Бен-Гур (фильм, 1959)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.