Big School-Break

Tarixçi yoş Nestor Petroviç Severovning mağrurligi jarohatlangan. U özining çuqur bilimga ega ekanini öylaydi, biroq pedagogika institutining aspiranturaga kiriş imtihonida sevgan qizi Polina undan ötib ketadi. Aççiği çiqqan yigit Polina bilan ajraşadi va öz ixtiyori bilan keçki maktabda öqituvçi bölib «surgun»ga ketadi. U 9-«A» sinfining sinf rahbari böladi. Maʼlum böladiki, maktab fanlarini turli yoşdagi kattalarga öqitiş, ularning aksariyati öqituvçidan katta bölsa, oson emas, ayniqsa ulardan baʼzilari öqişni xohlamasa. Baʼzi kattalar, garçi talaba bölsa-da, sinf rahbariga köp muammo tuğdiradi. Barça muammolarga qöşimça ravişda, yangi öqituvçiga öquvçi Nelli Lednyova oşiq böladi. Uning otasi Stepan Semyonoviç Lednyov esa şu sinfda öqiydi.

Nestor Petroviç katta yoşli öquvçilarining taşvişlari bilan yaşay boşlaydi. Voqealar markazida doim öquvçi Grigoriy Ganja turadi. U zavodda işlaydi va «odamni masxara qilgani» uçun (ayovsizlik «attraksioni» epizodi) 15 sutkaga maʼmuriy hibsga olinadi. Şuningdek, u darslarni sabotaj qiladi va har qulay holatda öqişga pisand qilmasligini bildiradi. Maktabda Ganja öqişdan boşqa hamma narsa bilan şuğullanadi, masalan, radiopriyomnikda xokkey reportajlarini tinglaydi. Vaziyat yana şu bilan murakkablaşadiki, Ganja rus tili va adabiyoti öqituvçisi Svetlana Afanasyevnaga uylangan. Yoşlar bir paytlar avval Svetlana, keyin Grigoriy öqişi kerak, deb kelişib olgan edi. Endi Svetlana institutni tugatgan, Ganja esa neça yildan beri maktabni bitira olmayapti. Eri öqişni istamayotgani va uning ahmoqona hazillaridan asabiylaşgan Svetlana Afanasyevna oxir-oqibat uni tark etişga qaror qiladi. Ezilgan Ganja yordam sörab Nestor Petroviçga keladi, u esa darhol bölmasa-da, yordam berişga rozi böladi. Öqituvçilar xonasidagi olovli nutqidan söng, u öz öquvçisini himoya qilganda, Svetlana eriga qaytadi.

Öquvçi Gennadiy Lyapişev doimo darsdan qoçadi va raqsga tuşişga yugurib ketadi. Bunga uning ish jadvali noqulayligini bahona qiladi. Nestor Petroviç uning gaplariga işonib, yordam beriş niyatida Lyapişevning şerigi Aleksandr Petrikinni ikkinçi smenaga rozi qilişga urinadi. Buning uçun Nestorga hatto Petrikin köz öngida suvga sakraşga töğri keladi. Biroq keyinroq maʼlum böladiki, bu harakatlar behuda ketgan, çunki Lyapişev maktabda hamon «öz vaqtini ötkazmoqda». U, ehtimol, işçi odam sifatida unga şunçaki attestat berilişi kerak, deb hisoblaydi. Şunda uning «tarbiyasi» bilan jiddiy odam, Petrikin özi şuğullanadi. Maʼlum bölişiça, u bilan hazillaşib bölmaydi. Aleksandr Trofimoviç Gennadiyni oddiy odam emas, balki mukammal inson qilişga vaʼda beradi hamda unga taqlid qiliş uçun Mikelanjelo «Dovud»i tasvirini körsatadi. Söng Gennadiyni «madaniy-maʼrifiy saviyasini oşiriş» uçun kinoga, teatrga, maʼruzaga, planetariyga va boşqa joylarga olib boradi. Petrikin va Lyapişev doim birga yurgani sababli, ularning orasida Lyapişevning qiz dösti Lyusya bilan nizo çiqadi. Lyusya bunday ahvolga ğazablanadi (ustiga-ustak, Petrikin Gena oldida uni «nomukammal» deb atagan). Oxir-oqibat, şu keçinmalar tufayli pedagogik «möʼjiza» röy beradi: Gena tösatdan öqişga va öz-özini takomillaştirişga kuçli qiziqiş bildiradi («Dovud» darajasiga yetmagan bölsa-da, bu ham juda muhim yutuq). Biroq Petrikin Lyapişev bilan band bölib yurgan paytda, uning yoş xotini Valentina uni tark etadi… Oilani qaytadan birlaştiriş, Valentinaga eri xatti-harakatining haqiqiy sabablarini (döstiga yordam beriş istagini) tuşuntiriş vazifasi ham Nestor Petroviç va uning ixtiyoriy yordamçisi Stepan Lednyovning zimmasiga tuşadi.

Lednyovning özi ham oilaviy frontda murakkab ahvolga tuşadi. Çunki öqituvçiga oşiq bölgan qizi Nelli otasidan uyaladi va uning darslarga kelişiga qarşi çiqadi. Holbuki, Stepan Semyonoviç bu sinfdagi boşqalarga qaraganda, ehtimol, eng samimiy ravişda öqişni istaydi. Bir safar Lednyov eşikdan kiritmagani uçun derazadan sinfga kirib oladi. Buni körgan zaharxanda Ganja darhol eʼlon qiladi: «Yangi attraksion! Insonning bilimga fantastik intilişi!» Oxir-oqibat Lednyov öqişni taşlab ketadi va beixtiyor darslarni buzadi: maktab farroş ayoli tetka Glaşani uyqusiraşda uyğotib yuboradi, u esa darsning vaqtidan oldin qönğiroq çalib yuboradi.

Öquvçi Viktoriya Koroviyanskaya, maʼlum bölişiça, heç qayerda işlamaydi. Unga ish topişi zarurligini tuşuntiriş kerak böladi, aks holda u maktabga qatnay olmaydi. Uning «tarbiyasi» bilan işqibozi Pyotr Timoxin şuğullanadi. U Grigoriy Ganja bilan birga işlaydi va fantastik xasisligi bilan maşhur. Aynan Ganjaning unga yomon hazil qilgani — «fantastik xasislik attraksioni» uçun u militsiyaga tuşgan edi. Biroq keyinçalik Pyotr töğrilanadi va hammaga «ayovsiz saxiylik attraksioni»ni ötkazayotganini eʼlon qiladi.

Şuningdek, maʼlum böladiki, şu sinfda Vanya Fedoskin ham öqiydi va hatto старosta. U Polinaning bolalikdagi dösti bölib, özini uning kelini deb hisoblagan, biroq bir paytlar Polina yuragidagi örin uçun bahsda uni Nestor Petroviç «yengib» ketgan edi. Polina Vanya oldida Nestorni öz kuyovi deb atagani va Nestor esa undan keyinroq ajraşgani (buni Vanya bilmaydi) sababli, ikkalasi ham Polina bilan muloqot qilmaydi va bir-birini «baxtli raqib» deb hisoblaydi: Vanya Nestor Polinaga uylangan deb öylaydi, Nestor esa aksinça. Biroq haqiqatda Polina, Fedoskinning faol kömagi bilan, faqat filmning oxirida Nestorga qaytib keladi. Bu esa yoş öqituvçiga oldingi taşvişlari va pedagogika yölidagi fidokorona mehnati uçun mukofot böladi…