Black Book

AQŞda yigirma yil işlagandan söng, Paul Verhoeven öz vataniga — Niderlandiyaga qaytib, yangi film ustida işlaydi. Bu film mavzusi rejissyor hayotida alohida örin egallagan, u Gaaga şahrida nemislar bosqini davrida uruşni boşdan keçirgan va erta bolaligida uruş dahşatlariga guvoh bölgan. Filmni yaratiş ğoyasi Verhoeven va ssenariy muallifi Gerard Soetemanga hali «Oranje Soldaat» (1977) filmini suratga olişga tayyorgarlik köriş davridayoq paydo bölgan edi. Dastlab filmlar syujet jihatidan boğlangan bölişi kerak edi, ammo keyinçalik qöşimça syujet çiziğini kiritiş örniga mustaqil film yaratişga qaror qilindi, uning ssenariysi ustida 15 yil davomida ish olib borildi.

Filmning dastlabki byudjeti 12 million yevroni taşkil etdi, ammo keyinçalik bu summa yetarli bölmadi. Asosiy suratga oliş 2004-yildayoq boşlanişi kerak edi, biroq bir qator xorijiy kompaniyalar loyihani moliyalaştiriş majburiyatlarini bajarmadi va ish boşlanişi keçiktirildi. Işlab çiqariş faqat 2005-yil kuzida, zarur bölgan 16 million yevrolik byudjet taʼminlangandan keyingina qayta tiklandi. Uşbu summaning 2 million yevrodan ortiğini turli niderlandiyalik jamoat taşkilotlari va Taʼlim va madaniyat vazirligi kiritdi.

Filmni işlab çiqarişning yana bir keçikişi boş rol ijroçisi Carice van Houtenning bandligi tufayli yuz berdi: u boş rolga tasdiqlangandan söng, boşqa, endi teatr spektaklida rol öynaşga rozilik bergan edi. Şu sababli teatr kompaniyasi film prodyuserlariga sud daʼvosi bilan murojaat qilib, eʼlon qilingan spektaklning köçirilişi uçun tovon talab qildi va yetkazilgan zarar evaziga 60 ming yevro oldi. Yakuniy işlab çiqariş byudjeti 18 million yevroni taşkil etgan holda, Zwartboek niderlandiyalik kinematografiya tarixidagi eng qimmat film böldi.

Asosiy suratga oliş 2005-yil 24-avgustdan 19-dekabrgaça Niderlandiyada, asosan Gaaga şahrida, şuningdek Gitgorn, Delft, Dordrext va Hardenberg kabi aholi punktlarida, hamda Isroilda ötkazildi. Filmdagi eng yirik sahna — Gaaga ozod etilişi sahnasi 1200 nafardan ortiq statistlar iştirokida suratga olingan.

2006-yil sentyabrida filmning prokatga çiqişi bilan bir vaqtda niderlandiyalik yozuvçi Laurens Abbink Spaink (niderl. Laurens Abbink Spaink) tomonidan yozilgan roman-novellizatsiya naşr etildi. Roman filmning syujetini töldiradi va kengaytiradi, illyustratsiyalar bilan birga keladi hamda rejissyor Paul Verhoeven va ssenariy muallifi Gerard Soetemanning sözboşilari bilan taʼminlangan. «Qora kitob» adabiy triller hisoblanadi. Uning şakli kamera körsatadigan narsalarnigina tasvirlaydigan odatiy novellizatsiya bilan klassik adabiy roman örtasidagi narsadir. Kitob filmning mavzularini kengroq oçib beradi, ayniqsa qahramon Rachel Steinning ötmişi, xotiralari va hikoyasini.

Rachel Stein qahramonining hikoyasi qisman haqiqiy şaxs — niderlandiyalik qarşilik jangçisi Esmé van Eeghenga asoslangan. «Qora kitob»ga yozuvlar kiritgan janob Smaal prototipi esa keksa advokat H. de Boer bölib, u Gaagada 1945-yil 30-mayda, ozod etilganidan köp ötmay, nomaʼlum holatlarda öldirilgan. Uruş davrida de Boer nemis Xavfsizlik xizmati bilan juda yaqin aloqada bölgan va qarşilik kuçlari bilan nemis armiyasi boş qömondonlari örtasida muzokaralar olib borgan. Bundan taşqari, bir intervyuda Verhoeven «qora kitob» uning öldirilganidan keyin yöqolgan de Boerning kundaligi bölganini tasdiqlagan.

Venetsiya kinofestivali, 2006-yil

«Yoşlar kinosi mukofoti» — eng yaxşi xorijiy film

«Gouden Kalf» mukofoti

Eng yaxşi film

Eng yaxşi rejissyor: Paul Verhoeven

Eng yaxşi aktrisa: Carice van Houten

BAFTA akademiyasi, 2007-yil

Eng yaxşi xorijiy tildagi film